Hai cercato la parola
Hai cercato la parola
aprire
Torna indietro

bilingue

aprire ,
  • 1a

    v.tr. vierzi Copia

    (in riferiment a mobilie o di alc di sierât)
    aprire il cassettone = vierzi l'armâr
    aprire una scatola = vierzi une scjate

    v.tr. vierzi Copia

    (fâ vignî fûr aghe de spine)
    aprire l'acqua = vierzi la aghe

    v.tr. segnâ, vierzi Copia

    (costruî une strade, un troi)
    hanno aperto la strada per il quartiere fieristico = a àn vierte la strade pal cuartîr de fiere

    v.tr. tignî, dâ acet, dâ ospitalitât Copia

    (ospitâ cdn.)
    mi ha aperto la sua casa = mi à tignût in cjase sô

    v.tr. vierzi Copia

    [FO] (fâ che si puedin meti in comunicazion doi lûcs, dôs stanziis o altri, cul costruî un foran di passaç)
    aprire la porta = vierzi la puarte
  • 1b

    v.tr. vierzi, disvoluçâ, distaponâ Copia

    [FO] (gjavâ alc che al siere)
    aprire il coperchio della pentola = distaponâ la pignate
    aprire il regalo = vierzi il regâl
    aprire un pacco = disvoluçâ un pac
  • 1c

    v.tr. rompi, vierzi Copia

    [FO] (fâ une viertidure)
    aprire una porta in una parete = vierzi une puarte intune parêt

    v.tr.

    (vierzi passant)
    il poliziotto aprì un varco tra la gente = il poliziot al passà framieç de int
  • 1d

    v.tr. taiâ, vierzi Copia

    [FO] (scuartâ, di personis e bestiis)
    aprire il ventre = vierzi la panze

    v.tr. taiâ, vierzi Copia

    (ass., in sens chirurgjic)
    è andato in ospedale a farsi aprire = al è lât in ospedâl a fâsi vierzi
  • 1e

    v.tr. vierzi, displeâ, slargjâ Copia

    [FO] (riferît a alc di pleât, o a pagjinis)
    aprire la coperta = slargjâ la cuvierte
    aprire una rivista = vierzi une riviste
  • 1f

    v.tr. vierzi, disbotonâ, dislaçâ Copia

    [FO] (di vistît)
    aprire la camicia = vierzi oppure disbotonâ la cjamese
    aprire la cintura = vierzi oppure dislaçâ la cinture
  • 1g

    v.tr. vierzi Copia

    [FO] (fâ un locâl acessibil ae int)
    aprire una nuova sala nella pinacoteca = vierzi une gnove sale inte pinacoteche
  • 2a

    v.tr. tacâ, vierzi, inviâ Copia

    [FO] (di cunvignis e discors, fâ il prin intervent)
    aprire la riunione = tacâ oppure vierzi la riunion
    aprire un discorso = tacâ oppure inviâ oppure vierzi un discors

    v.tr. vierzi Copia

    (par vierzi un spazi dentri di un discors)
    aprire una parentesi = vierzi une parentesi oppure meti un stec

    v.tr. vierzi, meti Copia

    (dite di segns grafics che a van in cubie, meti il prin element)
    aprire le virgolette = vierzi lis virgulutis
  • 2b

    v.tr. vierzi, implantâ, meti sù Copia

    [FO] (començâ une ativitât, lâ in vore)
    aprire un negozio = implantâ une buteghe
    aprire una rivendita = vierzi une rivendite

    v.tr. vierzi Copia

    (inviâ un rapuart cuntune bancje)
    ha aperto tre conti tutti nella stessa banca = al à vierts trê conts, ducj in chê bancje
  • 2c

    v.tr. vierzi, implantâ, meti sù Copia

    [FO] (di istituzions, associazions, circui e v.i., istituî o costituî)
    aprire un circolo = meti sù un circul
  • 3

    v.tr. tacâ, impiâ Copia

    [FO] (fâ funzionâ un dispositîf a eletric)
    aprire la televisione = impiâ la television
  • 4

    v.tr. vierzi Copia

    [TS] (fâ che un file al sei visualizât ancje par podêlu modificâ, o che al partissi un program)
  • 5

    v.tr. vierzi Copia

    [TS] (fermâ il passaç di corint tai circuits eletrics cuntun interutôr)
  • 6a

    v.intr. tacâ, vierzi Copia

    [FO] (di ativitât, che e scomence)
    gli uffici aprono alle nove = i uficis a tachin a nûf
  • 6b

    v.intr. tacâ, vierzi Copia

    [TS] (di un zûc di cjartis, tacâ a zuiâlu o podê fâ un passaç previodût des regulis)
    ha aperto con un tris = al à tacât cuntun tris
  • 7

    v.intr. lâ, vierzi Copia

    [TS] (disponibilitât a intindisi cun partîts politics o grups sociâi)
    la destra e la sinistra cercano di aprire al centro = la drete e la çampe a cirin di lâ oppure di vierzi al centri
  • 8

    v.intr. vierzi Copia

    [TS] (puartâ il zûc viers une part dal cjamp)
    il centravanti apre sulla destra = il centriatac al vierç a drete

locuzioni

    aprire bocca
  • vierzi bocjeCopia
    [CO] (fevelâ)
    non ha aperto bocca = nol à vierzude bocje
  • aprire bottega
  • vierzi buteghe, meti sù buteghe, vierzi negozi, meti sù negoziCopia
    [CO] (tacâ une ativitât comerciâl)
    in paese ha aperto bottega un calzolaio = in paîs al à viert negozi un cjaliâr
  • aprire casa
  • [CO] (vedi mettere su casa)
  • aprire gli occhi
  • vierzi i voiCopia
    (capî une situazion)
    ormai aveva aperto gli occhi e non sono riusciti a convincerlo = aromai al veve viert i voi e no son rivâts a convincilu
  • vierzi i voiCopia
    (stâ atent, scjalterîsi)
  • vierzi i voiCopia
    [CO] (sveâsi)
    sono già le dieci e non ha ancora aperto gli occhi = a son za dîs e nol à ancjemò no vierts i voi
  • vierzi i voiCopia
    [CO] (fâ capî)
    quelle parole hanno aperto gli occhi a molti = chês peraulis a àn vierts i voi a tancj di lôr
  • aprire gli occhi alla luce
  • vignî al mont, vignî a lûsCopia
    [BU], [CO] (nassi)
  • aprire gli orecchi
  • [CO] (vedi aprire le orecchie)
  • aprire i battenti
  • vierzi, screâsiCopia
    [CO] (di esposizions, mostris, tacâ a jessi viertis pal public)
    ha aperto i battenti la mostra sull'impressionismo = e je vierte oppure si è screade la mostre sul impressionisim
  • aprire il becco
  • vierzi il bec, dâ un cic, vierzi bocje, vierzi becCopia
    [CO] (fevelâ)
    non ha aperto il becco tutta la sera = nol à viert bec dute la sere
  • aprire il cammino
  • [CO] (vedi aprire la strada)
  • aprire il fuoco
  • fâ fûcCopia
    [CO] (di un grup di armâts, tacâ a trai)
    hanno aperto il fuoco prima della fine della tregua = a àn fat fûc prime de fin de tregue
  • aprire l'animo
  • vierzisi, dismolâsiCopia
    [CO] (-)
    apriti, su = dismoliti, sù apriva l'animo con tutti = si vierzeve cun ducj
  • aprire la borsa
  • tirâ fûr i bêçs, vierzi il tacuin, vierzi la borseCopia
    [CO] (spindi cence stâ tant a misurâ)
    anche quando sarebbe il suo turno non vuole mai aprire la borsa = ancje cuant che i tocjarès nol vûl mai tirâ fûr i bêçs
  • aprire la guardia
  • vierzi la vuardieCopia
    [TS] (intal pugjilât, scuvierzisi e dâ al aversari la pussibilitât di colpî)
  • aprire la mente
  • vierzi la mentCopia
    [CO] (svilupâ la capacitât di capî)
    aprire la mente a nuove prospettive = vierzi la ment a prospetivis gnovis
  • aprire la strada
  • fâ strade, segnâ il troi, vierzi la stradeCopia
    [CO] (judâ cdn. a inviâlu intune ativitât)
    i buoni consigli gli hanno aperto la strada = i bogns conseis i àn vierte la strade
  • fâ strade, inviulâ, segnâ il troi, vierzi la stradeCopia
    [CO], [TS] (scomençâ, dant esempli)
    Pasolini ha aperto la strada della nuova letteratura friulana = Pasolini al à segnât il troi de gnove leterature furlane
  • aprire le braccia
  • vierzi i braçsCopia
    [CO] (acetâ di buine voie)
    aprire le braccia al destino = vierzi i braçs al destin
  • vierzi i braçsCopia
    [CO] (ricevi cun afiet)
    il padre ha aperto le braccia al figlio = il pari i à vierts i braçs a so fi
  • aprire le mani
  • [CO] (vedi aprire la borsa)
  • aprire le orecchie
  • arcâ lis orelis, scoltâ cun tantis orelis, spiçâ lis orelisCopia
    [CO] (scoltâ cun tante atenzion)
    apri le orecchie e taci = spice lis orelis e tâs
  • aprire le porte
  • vierzi lis puartis, spalancâ lis puartisCopia
    [CO] (fâ lâ indenant)
    le sue conoscenze gli hanno aperto le porte della carriera = lis sôs cognossincis i àn spalancât lis puartis par fâ cariere
  • aprire le vele
  • [CO] (vedi spiegare le vele)
  • aprire un capitolo
  • tacâ un cjapitul, vierzi un cjapitul, començâ un cjapitulCopia
    [CO] (scomençâ alc di gnûf rispiet a prin)
    ha aperto un nuovo capitolo della sua vita = al à començât un gnûf cjapitul de sô vite

monolingue

tacâ v.tr.
(ta-câ)
Fâ che un element al resti a contat o intor di un altri doprant leaduris, cole, cusiduris e sim.
sinonimi
fermâ, fissâ, incolâ, leâ, meti, peâ, saldâ
esempi
" doi fruts dal Fogolâr a vevin tacât cul scotch sfueis di cjarte celestine cun poesiis scritis cu la machine"
da "Visâsi di chel puint radio" di Agnul di Spere
"vignît ca, che i us tachi chel boton! Ju pierdês simpri, come i fruts"
da "A passe la scalmane" di Anute Fabris
tacâ v.tr.
(ta-câ)
In riferiment a animâi, preparâju par tirâ un mieç di traspuart
sinonimi
esempi
"a vevin tacât i bûs par lâ a forment lontan, jù pe Basse, di là da la Aghe"
da "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Fâ passâ energjie eletriche
sinonimi
ativâ, azionâ, molâ, dâ
esempi
"tacâ la corint"
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Passâ une infezion, un mâl, un parasit e v.i.
sinonimi
esempi
"tal gjalinâr dôs polecis a stavin li fermis, cui voi sierâts, e di sigûr a tacavin la malatie ancje a chês altris"
da "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
"no vuei che tu vadis su la rive dai Meus, là di cjase sô, capît? Doi agn fa us à tacât i pedoi a ti e a to fradi, ti visistu?"
da "La salamandrie tal fûc" di Carlo Tolazzi
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Butâsi cuintri, assaltâ
esempi
"Matie al veve sintude la gnove de sô radio in cjase. La Italie e veve tacade la France"
da "Sul agâr" di Pieri Menis
"intant che nô ju tacavin cu lis balis di arzile, lôr, sburtâts dal Traibar, di Gramigna e Caisel, nus àn tacâts di ogni bande cun claps e bastons e pugns"
da "Amîs come prime" di Alan Brusini
Vedi anche: atacâ
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Ruvinâ, fâ un dam a cdn., a alc, a une part, a un materiâl e v.i.
sinonimi
mangjâ, roseâ, brusâ, vuastâ, ruvinâ, intacâ, cjapâ, tocjâ
esempi
"peronospore e foncs che a tachin fueis e raps"
da "Storie curte de vît in Friûl" di Enrico Peterlunger
Vedi anche: atacâ
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Criticâ, fâ cuintri a cdn., a alc, a une sielte, a une idee e v.i.
sinonimi
contrastâ, criticâ, tarizâ, vituperâ, combati
esempi
"dilunc vie dal lavôr, dispès il progjet al è stât tacât cun polemichis"
da "La elaborazion resinte di imprescj lessicografics furlans" di Sandri Carrozzo
Vedi anche: atacâ
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Scomençâ, in sens une vore larc e in diviers contescj, ancje sotintindint une azion (ancje ass.)
sinonimi
esempi
"al lave sù pe stradelute che e menave a cjase des dôs feminis, pensant al mût miôr di tacâ il discors"
da "Cretevierte" di Roberto Ongaro
"al jere lât dal avocat par tacâ lis pratichis de separazion"
da "Amîs come prime" di Alan Brusini
"in chê Vierte, Massimo al tacà la cjase gnove"
da "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"propit cuant che o soi daûr a tacâ la butilie de sgnape par dismenteâ, al comparìs pre Nocent"
da "Viaç a Vignesie" di Arturo Feruglio
"a sîs o vevi di tacâ a vore"
da "Jo e Graziella" di Mario Beltramini
tacâ v.tr., v.intr.
(ta-câ)
Une vore dispès cun infinitivis, sedi cun verps transitîfs che intransitîfs, par segnâ il principi de azion
sinonimi
començâ, scomençâ, tacâsi
esempi
"jo e un pâr di lôr si tacà a dâ fûr cartulinis di Nadâl cui auguris par furlan"
da "Visâsi di chel puint radio" di Agnul di Spere
"Jacum al tacà a mangjâ e a bevi cence fonts"
da "Fradi dal plevan" di Angelo Covazzi
"si studiavin l'un cul altri, seneôs di savê e tal stes timp spaurôs di tacâ a fevelâ"
da "Il sium di Lissandri" di Franca Mainardis
"al veve tacât a plovi, e la frute e jere stade tant buine di imprestâi une ombrene par che al ves podût tornâ a cjase cence bagnâsi"
da "La ombrene" di Meni Ucel
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Vê principi tal timp, tal spazi, tal ordin logjic e v.i.
sinonimi
començâ, scomençâ, tacâsi
esempi
"frut, domenie al tache il campionât, il to prin campionât in prime scuadre"
da "Donald dal Tiliment" di Stiefin Morat
"un grop i vignî sù in gole, e i tacà un baticûr di sclopâ"
da "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"di chê altre bande a tacavin lis cjasis plui bassis di Tresesin"
da "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Fâ prese, scomençâ a jessi, a cressi, a viodisi
sinonimi
esempi
"par tiere al è bagnât, la nêf no tache"
"ancje su la lûs [in salot], grande atenzion: no masse scûr, se no e tache la mufe; e nancje masse soreli, se no i colôrs si smamissin"
da "I furlans e il camarin" di Riedo Pup
"la muse ruane / di Toni di Place / dimostri che ai Piombi / no tache la glace"
da "Ai Piombi" di Romeo Battistig (?)
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Corispuindi in ogni pont (ancje fig.)
sinonimi
esempi
"si à di cjatâ il toc dal puzzle che al tache"
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Jessi in conession logjiche, vê un sens logjic (fig.)
sinonimi
concuardâ, concuardâsi, cumbinâsi, leâsi, tacâsi
esempi
"“Su, ghemars, môf chês cjarculis” i zigave daûr, o pûr “Jobul” ancje se chê peraule no tacave gran, in chel moment"
da "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"une liende biade che no ten e no tache"
da "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Jentrâ in buine relazion, spec. sentimentâl
sinonimi
esempi
"intant che nô ju tacavin cu lis balis di arzile, lôr, sburtâts dal Traibar, di Gramigna e Caisel, nus àn tacâts di ogni bande cun claps e bastons e pugns"
da "Lassait che mi sbrochi!" di Pieri Somede dai Marcs
"e tacave cun ducj: talians, todescs, cravuats, e fintremai cui cosacs"
da "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
tacâ v.tr.
(ta-câ)
Fâ che si impii il fûc
sinonimi
esempi
"po dâsi che a vebin za tacât il fûc ancje tal puarti di cjase"
da "La salamandrie tal fûc" di Carlo Tolazzi
tacâ v.intr.
(ta-câ)
Jessi viscôs
sinonimi
impeolâ, tacâsi
esempi
"sintî cemût che e tache la peule de trade"
da "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
proverbi
"cuant che no si vûl finî si fâs di mancul di tacâ"
"il Signôr nol paie ogni sabide, al va ben planc ben planc, e vie pal timp al va tacant"
"il vier al tache simpri il miluç plui bon"
"il vier al tache simpri il pom plui bon"
"ogni scuse e je buine par tant che e tache"
"Sant Antoni, la ocje dal bonparon e tache a pogni, a Sant Valantin chê dal puarin"
"sborf, là che si tache no si distache"
Torna in Cima
Torna in Cima