Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
attaccare
torne indaûr

bilengâl

attaccare v.tr., v.intr.
  • 1a

    v.tr. tacâ, tacâ sù Copie

    (picjâ, cun riferiment a manifescj, cjartis che si metin fûr in public)
    attaccare un manifesto pubblicitario = tacâ sù un manifest publicitari

    v.tr. picjâ, tacâ sù, picjâ sù Copie

    (tacâ sù in mût che alc al resti in sospension)
    attaccare il lampadario = tacâ sù il lampadari
    attaccare un quadro al muro = picjâ un cuadri tal mûr

    v.tr. tacâ, meti dongje, tacâ dongje Copie

    [FO] (dâ dongje doprant leaduris, cole, cusiduris e sim.)
    attacca questi due pezzi = met dongje chescj doi tocs
    attaccare un bottone = tacâ un boton
    la sua fortuna è attaccata a un filo = la sô fortune e je tacade par un cjaveli
  • 1b

    v.tr. tacâ, tacâ sot, meti sot Copie

    [FO] (in riferiment a animâi, preparâju par tirâ un mieç di traspuart)
    attaccare i buoi all'aratro = tacâ sot i nemâi te vuarzine
    attaccare il cavallo al carro = tacâ il cjaval tal cjar
  • 1c

    v.tr. tacâ Copie

    [FO] (tacâ un implant ae rêt gjenerâl)
    attaccare la corrente elettrica = tacâ la corint eletriche

    v.tr. tacâ, impiâ Copie

    (fâ funzionâ un imprest eletric)
    attacca il ferro da stiro = tache il fier di sopressâ

    v.tr. tacâ Copie

    (impirâ)
    attaccare la spina = tacâ la spine
  • 2

    v.tr. passâ, tacâ Copie

    [FO] (passâ une malatie o un mâl)
    mi ha attaccato la febbre = mi à tacade oppure passade la fiere

    v.tr. tacâ, partecipâ, insedâ Copie

    (trasmeti sintiments, emozions)
    ci ha attaccato la passione per il calcio = nus à partecipât oppure insedât la passion pal balon
    ha attaccato a tutti noi l'amore per la montagna = nus à tacât oppure passât a ducj l'amôr pe mont
  • 3a

    v.tr. atacâ Copie

    sport (ass., fâ une o plui azions)
    l'Udinese ha attaccato tutti gli ultimi dieci minuti = l'Udin al à atacât ducj i ultins dîs minûts

    v.tr. tacâ Copie

    (fâ inmalâ)
    è un male che attacca le ossa = e je une malatie che e tache i vues

    v.tr. butâsi, atacâ, scorsâ, lâ sot Copie

    (assaltâ)
    attaccare le truppe avversarie = lâ sot des trupis nemiis
    hanno attaccato il villaggio = si son butâts su la vile
    le trombe suonarono l'ordine di attaccare = lis trombis a sunarin l'ordin di atacâ

    v.tr. tacâ Copie

    [FO] (fâ cuintri cun asse)
    attaccare un avversario politico = tacâ un aversari politic
  • 3b

    v.tr. tacâ, tarizâ Copie

    [FO] (criticâ)
    che cos'hai da attaccarmi sempre? = ce âstu di tarizâmi oppure di contindimi simpri?
    ha attaccato il mio discorso = al à tacât il gno discors
  • 4

    v.tr. tacâ Copie

    [FO] (scomençâ)
    ha attaccato il dibattito = al à tacât il dibatiment
    vorrei attaccare discorso = o volarès tacâ discors

    v.tr. tacâ Copie

    [TS] teatr. (scomençâ a recitâ un toc impuartant)
  • 5

    v.intr. tacâ Copie

    [FO] (incolâ)
    questa colla non attacca = cheste cole no tache
  • 6

    v.intr. tacâ, cjapâ Copie

    [FO] (cjapâ)
    il pero ha attaccato subito = il piruçâr al à tacât subit
    l'innesto non ha attaccato = l'incalm nol à cjapât

    v.intr. tacâ, cjapâ pît Copie

    (vê sucès, interessâ)
    il suo programma ha attaccato = il so program al à cjapât pît
    sono idee che non attaccano = a son ideis che no tachin

    v.intr. tacâ Copie

    (in loc., par dî che alc nol convinç)
    non attacca! = no tache!
  • 7

    v.intr. tacâ Copie

    [FO] (scomençâ)
    la mamma attaccò con la sua solita solfa = la mame e tacà cu la sô liende di simpri
    non attaccare anche tu! = no stâ a tacâ ancje tu!

    v.intr. tacâ, tacâ sot Copie

    (tacâ a vore)
    domani attacchiamo alle otto = doman o tachìn a vot

    v.intr. tacâ Copie

    (scomençâ a fevelâ)
    quando attacca non la finisce più = cuant che al tache no le finìs plui
  • 8

    v.intr. jentrâ, tacâ Copie

    [TS] mus. (il scomençâ a sunâ, ancje di un sôl strument)
    ora attacca il violino = cumò al tache il violin
    si attacca in levare = si tache in jevâ

locuzions

    attaccare al chiodo
  • [CO] (cjale appendere al chiodo)
  • attaccare bottone
  • tacâ un boton, tacâ botonsCopie
    [CO] (blocâ cdn. intune discussion che no finìs plui)
    è famoso per attaccare bottone = al è famôs par tacâ botons
  • butâ la peraule, tacâ botonCopie
    (tacâ a fevelâ cun cui che no si cognòs)
    chiese l'ora giusto per attaccare bottone = al domandâ la ore juste par butâ la peraule
  • attaccare briga
  • tacâ beghe, cjatâ cuistion, triscâle, tacâle, begâCopie
    [CO] (scomençâ une barufe)
    è un tipo che attacca briga con facilità = al è un che al cjate cuistion facilmentri non vale al pena di attaccare briga per così poco = no paie la pene di begâ par cussì pôc vuoi attaccare briga? = vûstu tacâ beghe?
  • attaccare discorso
  • [CO] (cjale attaccare bottone)
  • attaccare il cappello al chiodo
  • sistemâsiCopie
    [CO] (sistemâsi, massime maridant une femine siore)
  • attaccare il telefono
  • meti jù il telefon, butâ jù il telefonCopie
    [CO] (sierâ une telefonade)
    mi ha attaccato il telefono senza rispondermi = mi à butât jù il telefon cence rispuindimi
  • attaccare una parete
  • tacâ une parêtCopie
    [TS] sport (intal alpinisim, scomençâ une scjalade)
    hanno attaccato la parete est = a àn tacât la parêt est

monolengâl

butâsi v.pron.tr., v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Vt. butâ
butâsi v.pron.tr.
(bu-tâ-si)
Butâ alc un cun chel altri o un cuintri di chel altri
esemplis
"a si impense [...] das frutis che a saltavin cu la cuarde, a zuavin di campo o di butasi la bale o il cercli"
gjavât fûr di "Tumieç e il ventesim secul" di Federico Morocutti
butâsi v.pron.tr.
(bu-tâ-si)
Butâ alc intor di se stes, o metisi intor un cul altri
esemplis
"si butà sul cjâf un façoletat e un grumâl intor de panze"
gjavât fûr di "Il fi de Rosse" di Pieri Menis
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Petâ un salt
sinonims
lançâsi, plombâ, precipitâsi, proietâsi, saltâ, scaraventâsi, slançâsi
esemplis
"il brâf on si butà di un lamp su la sponda de la barcja vicina"
gjavât fûr di "Il me paîs" di Federigo Comelli
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Fâsi colâ dal alt o lâ cuintri alc par copâsi (ancje scherç.)
esemplis
"isal chest ce che tu vuelis? No, pluitost mi buti intal poç!"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"jo... ma jo i mi copi, i vai a butâmi pal cret di Picjàs"
gjavât fûr di "Il cosacut" di Novella Cantarutti
"ma va a butiti te Ledre, çondar!"
gjavât fûr di "Opoku invitato da Wikipedia a "butasi te Ledre"" di Redaziion Udinetoday
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Metisi sentât o distirât
sinonims
saltâ, slançâsi, traisi
esemplis
"le convincerin a butâsi une orute intal jet"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"cu lis mans su la muse si bute sul sofà sbrendolôs e si met a vaî come un frutin"
gjavât fûr di "Il tesaur di done Cheche" di Pieri Menis
"si bute sfinide suntune cjadree poiant il cjâf sui braçs incrosâts"
gjavât fûr di "Un pugn di moscjis" di Pieri Somede dai Marcs
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
[TS] (venat.) Dai uciei, lâ a poiâsi
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Lâ cuintri di cdn. o di alc
esemplis
"si bute cuintri di Rite e le cjape pai cjavei e le sdrane"
gjavât fûr di "Barbane" di Pieri Somede dai Marcs
"chei doi si butarin su di lui a sflanconadis, cun fuarce rabiose, e la pistole e finî par tiere, e Sandri al fo strissinât vie"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Lâ incuintri, lâ intor di cdn. ancje par amôr, afiet e v.i.
esemplis
"tal curtîl e rivà Mariute che si butà vaìnt fra i siei braçs"
gjavât fûr di "Cretevierte" di Roberto Ongaro
"si butà parsore di lui a bussâlu e lu bussave sui voi, sul cerneli"
gjavât fûr di "Il muc" di Roberto Ongaro
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Lâ svelt
sinonims
precipitâsi, cori, lâ di corse
esemplis
"Gjelmin si butà a cjapâ il prin puest suntun scagnut di confessionari"
gjavât fûr di "I furlans e la confession" di Riedo Pup
"Mirco si jere butât pes scjalis, al jere lât tra i zuiadôrs di balis"
gjavât fûr di "Par stradis lungjis" di Alan Brusini
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Jentrâ intune situazion pericolose o no spietade, che e domande cûr, fuarce e v.i.
sinonims
impegnâsi, olsâ, provâsi
esemplis
"mi à scrit lui da la Afriche, prin di butâsi disperât in combatiment "
gjavât fûr di "Vilie di Nadâl" di Pieri Somede dai Marcs
"bisugnave butâsi tal viaç voie o no voie"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Impegnâsi, meti lis fuarcis, metisi a fâ alc
esemplis
"si butave sul lavôr cence padin"
gjavât fûr di "Ombris tal infinît" di Carlo Sgorlon
" int di bêçs e di cumierç, che si butà a fitâ cjasis e magazens"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"ogni volte che al capite un ricors la istituzion si bute a corezi lis sôs sieltis par contentâ cui che al ricor"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Di flum, lâ a finî intal mâr, intun lât o intun altri flum
sinonims
esemplis
"il Cuar si bute tal Tai a Romans di Vildivar, invezit il Cormôr, dopo jessi stât canalizât a Cjasteons di Strade, si bute te lagune di Maran"
gjavât fûr di "La culine furlane" di Luigina Di Giusto, Andrea Guaran e Mauro Pascolini
"la aghe de riviere di Samardencje e vignive jù bruntulant a butâsi te Urane"
gjavât fûr di "I colaçs" di Meni Ucel
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Di stradis, condots e v.i., lâ tun ciert pont
esemplis
"a rivin dulà che la strade si bute sot vie dai ramaçs dai cjastinârs che le sierin parsore"
gjavât fûr di "Misure" di Meni Ucel
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Dal soreli, de lune e v.i., calâ o lâ, in aparence, daûr di alc
sinonims
esemplis
"chel soreglut che al jeve di Cuie e po al passe adasiin li parsore intun cîl net e clâr tant che un voli di uciel, par butâsi, tal ultin, daûr dal Cjaval tun sflandôr di no crodi;"
gjavât fûr di "La "Fieste dai Roncs"" di Meni Ucel
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Ancje ass., stuarzisi di une bande
esemplis
"il peç, come rassegnât al so destin, dopo un ultin rezisi impins, come di creature che e vûl resisti, al spacà i leams e si butà dut di une bande e po jù a plombâ jenfri chei altris peçs "
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"tignî lis breis pognetis par no che si butin"
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Vê une cierte evoluzion
esemplis
"no vevin rivât a salvâi i pîts che za a tacavin a butâsi in gangrene"
gjavât fûr di "Cretevierte" di Roberto Ongaro
"sigûr il timp si bute in ploie e o varìn di stâ dentri in cjase"
gjavât fûr di "Artiscj par zûc" di Mirella Fanutti, Marcella Zampa
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Cjapâ une part, sielzi di stâ di une bande
esemplis
"al voleve sintî cence sei viodût, par butâsi di ca o di là dome tal ultin"
gjavât fûr di "Varc di confin" di Maria Forte
"buine part de siorie [...] no spietà agns par butâsi de lôr bande, cjapant sù ideis e mûts di fâ dai gnûfs parons"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl dal 1866 fint in dì di vuê" di Francesc Placerean
butâsi v.pron.intr.
(bu-tâ-si)
Bandonâsi a di un compuartament, a di un umôr e sim.
esemplis
"cul stâ dibant, si butisi tai vizis e si jemplisi di debits "
gjavât fûr di "Cretevierte" di Roberto Ongaro
"butâsi te disperazion e bandonâsi al vin"
gjavât fûr di "Cretevierte" di Roberto Ongaro
"butâsi tal fanatisim plui vuarp"
gjavât fûr di "Sflacjons e insolents" di Josef Marchet
torne sù
torne sù