Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
barra
torne indaûr

bilengâl

barra s.f.
  • 1a

    s.f. jeve, stangje, sbare Copie

    [CO] (aste di metal, di len o di altris materiâi doprade tant che jeve par movi machinaris)
    la barra di manovra = la jeve di manovre

    s.f. jeve, sbare Copie

    [TS] mar. (jeve par guviernâ il tamon di une barcje)

    s.f.

    [TS] aer. (cjale cloche)
  • 1b

    s.f. stangje, sdrangulin, lame, sbare, tres Copie

    [CO] (baston di len o di fier o di altri materiâl)
    la finestra è chiusa con una barra = il barcon al è sierât cuntune lame oppure sbare oppure cuntun tres oppure sdrangulin
    lo ha ferito con una barra di ferro = lu à ferît cuntune stangje di fier
  • 1c

    s.f. sbare Copie

    [CO] (toc lunc di metal, massime di grant valôr)
    una barra di argento = une sbare di arint
  • 2

    s.f. baston Copie

    [CO] (toc di prodot alimentâr)
    una barra di mandorlato = un baston di mandolât
  • 3

    s.f. sbare Copie

    [CO] (segn grafic par dividi, scancelâ e sim.)

    s.f. dividût, su, dividût par Copie

    [TS] mat. (segn di frazion)
    quattro barra due = cuatri su doi oppure dividût par doi
  • 4

    s.f. smuars Copie

    [CO] (part dai furniments che e va te bocje dal cjaval)

    s.f. smuars Copie

    [TS] vet. (spazi tra i dincj dal voli e i masselârs dal cjaval là che si poie il smuars)
  • 6

    s.f. sbare Copie

    [TS] gjeol. (toc di cret no facil di erodi)

    s.f.

    (cjale barra di foce)
  • 7

    s.f. sbare Copie

    [TS] tecn. (tes provis dai implants di television, impuls che al mande bandis claris e scuris in alternance)
  • 8

    s.f. fîl Copie

    [TS] med. (te cure dai dincj, fîl metalic doprât par puints dentaris)
  • 9

    s.f. sbare Copie

    [TS] inform. (colone o bloc di botons cul non dai struments e des aplicazions a disposizion)
    barra di stato = sbare di stât

locuzions

    barra antirollio
  • sbare antirulamentCopie
    [TS] mec. (tes sospensions di un autoveicul, dispositîf che al sbasse il rulament)
  • barra di colore
  • sbare di colôr, bande di colôrCopie
    [TS] tecn. (tes provis dai implants televisîfs, ognidune des vot bandis verticâls di colôr diferent che a comparissin sul schermi dal cinescopi)
  • barra di foce
  • baridure di fôs, baridureCopie
    [TS] gjeol. (cordon di materiâl sedimentari li de fôs di un flum, te jentrade di un puart e v.i.)
  • barra di rimorchio
  • [TS] mec. (cjale barra di traino)
  • barra di torsione
  • sbare di torsionCopie
    [TS] mec. (tes sospensions dai autoveicui, sbare elastiche di açâl che e sostituìs sustis o balestris)
  • barra di traino
  • sbare di tîr, sbare di rimorchiCopie
    [TS] mec. (sbare di fier, massime cun articolazion, pal atac di rimorchis ai veicui che a tirin)
  • barra di trazione
  • [TS] mec. (cjale barra di traino)
  • barra premistoffa
  • jevute cjalcjestofeCopie
    [TS] tecn. (jeve par alçâ o sbassâ il pidut cjalcjestofe sul plan di lavôr des machinis di cusî)
  • barra scanalata
  • sbare scanaladeCopie
    [TS] tecn. (tal torni paralêl, bare che e trasmet il moviment dal mandrin al carel puarteutensii)
  • barra spaziatrice
  • sbare di spaziament, sbare di spaziCopie
    [TS] tecn. (tes machinis di scrivi o tes tastieris in gjenar, tast lunc de ultime rie di tascj in bas che al comande l'inseriment di spazis blancs tra i caratars)

monolengâl

sù av.
In posizion alte, tun puest alt, bande di alc o di cdn. che al è adalt e v.i.
sinonims
esemplis
"al sint la vôs de femine po al cjale sù e al viôt chê biele fantatel"
gjavât fûr di "Blancje come la nêf" di Andreina Nicoloso Ciceri
"e jere corude sù in cjamare a cjoli un cussin"
gjavât fûr di "Chei di Muraie" di Pieri Menis
sù av.
In riferiment a un valôr, un pês, une cuantitât e v.i.., in cuantitât grande o plui grande
sinonims
esemplis
"i presits a vadin sù che a consolin, dì par dì"
gjavât fûr di "Il pietin e il grop" di Josef Marchet
sù av.
In funzion, in cjarie, spec. intune posizion jerarchiche alte, in posizion di podê
esemplis
""Viôt di stâ sù president fin che tu âs finide cheste vore [...]""
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
sù av.
Intune posizion o colocazion specifiche, massime di un ogjet o imprest, tal so puest
esemplis
"se tu ûs, podìn entrâ: je sù la clâf"
gjavât fûr di "Par lis gnocis Percût-Braçà" di Pieri Çorut
sù av.
Sveât, no a durmî
sinonims
esemplis
"e tignive in dret la cjase; e e jere sù prime di ducj, scuasit prime che la zornade e ves lusôr di albe"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"son stâts sù dute la gnot"
gjavât fûr di "Il voli di chest mont" di Catarine Percude
sù av.
Spec. di une costruzion, cu la struture che e je impins, in esistence
esemplis
"dilunc lis stradis de citât a son sù ancjemò mûrs di toressis e di palaçs"
gjavât fûr di "Viaç aes origjins dal Logos" di Adrian Cescje
"sì, chê grande cjase e je ancjemò sù, no stâ a bacilâ"
gjavât fûr di "Ricuarts e inlusions" di Enrico Martina
sù av.
Spec. di vistîts, scarpis e sim., intor dal cuarp
sinonims
aduès, induès, intor
esemplis
"l'utent al varà di presentâsi inte zornade e inte ore concuardade, cun sù la mascarute"
gjavât fûr di "Orari Ufici Licencis ETPI" di Aministrazion Publiche
sù av.
Suntune superficie
esemplis
"une zovine e sta picjant dai manifescj cun sù scrit il program des esibizions"
gjavât fûr di "La maree nere" di Checo Tam
"sot il ferâl al jere il clap cul non di Rivuinis di sù"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
sù av.
Dentri tun veicul
esemplis
"doi fantats che a jerin là sot, ducj sanganâts [...] o verin [...] a pene il timp di strissinâju sù te nestre machine e scjampâ di corse"
gjavât fûr di "Sul agâr" di Pieri Menis
sù av.
Sul fûc, a scjaldâsi, a boli, a cueisi
esemplis
"Margarite e Arduin a jerin za daûr a meti sù il prin cafetut de zornade"
gjavât fûr di "L'om misteriôs" di Antescûr
"ise za sù la aghe pe polente?"
sù inter.
Ancje ripetût, par sburtâ o ancje par criticâ, mostrâ che si è in disacuardi, che no si crôt e v.i.
esemplis
"«Sù, bevêt… vuê e je fieste grande… » e cussì bocâi e bocâi di vin a metevin colôr su lis musis dai invidâts"
gjavât fûr di "Chei di Muraie" di Pieri Menis
""Sù, sù, fra amîs, al po cjacarâ cun libertât""
gjavât fûr di "Il gnûf plevan" di Angelo Covazzi
""Sù, sù, Linde, no stâ rabiâti!""
gjavât fûr di "Barbane" di Pieri Somede dai Marcs
"al saveve che Jacum nol diseve cussì par tristerie, ma si sintì ferît: "Sù, Jacum! Ti ai pûr dit che no bevarai altri""
gjavât fûr di "Tal ospedâl" di Amedeo Giacomini
sù s.m.inv.
Part disore (fam.)
sinonims
esemplis
"un murut cul sù dut plen di muscli"
detulis
"a fuarce di cori sù e jù, ancje la cuarde e fruie la piere dal poç"
"a Sant Simon si tire sù la cjalce e il scufon"
"daspò cjapât sù trê voltis il fûs a une fantate, si sclape la fave"
"Sant Scugnî al fâs lâ di rive sù"
torne sù
torne sù