Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
battere
torne indaûr

bilengâl

battere v.tr., v.intr., s.m.
  • 1a

    v.tr. bati Copie

    [FO] (dâ jù plui voltis su di alc)
    battere chiodi = bati clauts
    battere i materassi = bati i jets
    battere i panni = bati i vistîts
    battere il tappeto = bati il tapêt
  • 1b

    v.tr. petâ, pacâ Copie

    [FO] (dâ jù, petâ jù a cdn.)
    il padre lo ha battuto = so pari lu à petât oppure i à petât
  • 1c

    v.tr. tibiâ, bati Copie

    [FO] (bati par dividi i grans de bule o dal curubul)
    battere i fagioli = bati i fasûi
    battere il grano = tibiâ il forment

    v.tr. bati, scomâ, davoni Copie

    (bati par fâ colâ)
    battere le nocciole = bati nolis
    battere le noci = bati coculis
  • 1d

    v.tr. bati Copie

    [FO] (segnâ cun colps o bots)
    battere il piede suonando la chitarra = bati il pît sunant la ghitare
    le campane hanno battuto le tre = lis cjampanis a àn batût trê bots
  • 1e

    v.tr. bati Copie

    [TS] sport (massime tal balon, tirâ la bale par tacâ o par tornâ a tacâ il zûc daspò di une infrazion)
    battere un calcio di rigore = bati un rigôr
    battere una punizione = bati une punizion
  • 1f

    v.tr. bati Copie

    [TS] sport (tal tenis, tal volley o bale a svol e v.i., fâ une batude, ancje ass.)
    battere la palla decisiva = bati la bale decisive
    ha battuto lungo = al à batût lunc
  • 2a

    v.tr. bati, petâ, dâ dentri Copie

    [FO] (dâ un colp, pocâ cence volê cuintri di alc)
    attento a non battere la testa = stâ atent di no bati il cjâf
  • 2b

    v.tr. bati Copie

    [CO] (movi svelte une part dal cuarp)
    battere la coda = bati la code
    battere le ali = bati lis alis
    battere le ciglia = bati i ceis
  • 3

    v.tr. bati Copie

    [CO] (scrivi cuntun imprest a tastiere)
    il testo deve essere battuto a macchina = il test al à di sei batût a machine
  • 4

    v.tr. bati Copie

    [TS] milit. (colpî un obietîf cun tancj tîrs di artiliarie)
    il settore è stato battuto da fuoco intenso = il setôr al è stât batût di fûc fis
  • 5a

    v.tr. passâ, bati Copie

    [CO] (passâ pardut, soredut par cirî alc)
    abbiamo battuto il bosco in cerca di funghi = o vin passât il bosc a cirî foncs
    la polizia batte il quartiere = la polizie e bat il cuartîr

    v.tr. bati, cjapâ, sielzi Copie

    (sielzi tra plui pussibilitâts par rivâ a di un obietîf)
    battere una pista sbagliata = bati oppure sielzi une piste falade
  • 5b

    v.intr. bati, bati il marcjepît Copie

    [CO] (prostituîsi su la strade)
    la ragazza batteva da tre mesi = la fantate e bateve il marcjepît di trê mês incà
  • 6

    v.tr. bati, lâ parsore Copie

    [FO] (vinci cdn.)
    battere gli avversari = bati i aversaris
    sono riuscito a battere il campione = o soi rivât a bati il campion

    v.tr. bati Copie

    (miorâ)
    battere il primato mondiale = bati il primât mondiâl

    v.tr. bati Copie

    (jessi miôr di cdn.)
    battere in furbizia = bati in furbetât
    battere nella forza = bati te fuarce
  • 7

    v.tr. bati Copie

    [TS] topogr. (rilevâ la posizion planimetriche e altimetriche cul partî dal pont di stazion)
    bisogna battere le quote = bisugne bati lis cuotis
  • 8a

    v.intr. bati, petâ Copie

    [FO] (pocâ su alc)
    battere col sedere per terra = bati cul cûl par tiere
  • 8b

    v.intr. bati Copie

    [FO] (colâ su alc, soredut cun regolaritât)
    la pioggia batte sui coppi = la ploie e bat sui cops

    v.intr. bati Copie

    il sole batte sul versante meridionale della montagna = il soreli al bat su la cueste meridionâl de mont
  • 8c

    v.intr. bati, tucâ Copie

    [CO] (bati par che a vierzin)
    battere alla porta = bati la puarte
  • 9

    v.intr. bati Copie

    [FO] (pulsâ)
    il cuore batte con regolarità = il cûr al bat regolâr
    sento il cuore che mi batte in testa = o sint il cûr che mi bat tal cjâf

    v.intr. bati, tremâ Copie

    (pulsâ plui fuart dal normâl, par fadie, emozion, pôre e sim.)
    le batteva il cuore per la paura = i tremave il cûr di pôre
    mi batteva il cuore per la gran corsa = mi bateve il cûr pe grande corse

    v.intr.

    (in loc.v., inamorâ)
    fare battere il cuore a un ragazzo = fâ bati il cûr a un fantat
  • 10

    v.intr. bati, bati dûr Copie

    [CO] (insisti)
    battere e ribattere = bati e tornâ a bati
    batteva su quell'argomento = al bateve dûr su oppure al tocjave chel cantin
  • 11a

    s.m. bati Copie

    [TS] mus. (dome sing., segnâl di ritmi di un diretôr di orchestre, di un mestri di musiche)
    il maestro batte il tempo = il mestri al bat il timp
  • 11b

    v.tr. bati Copie

    [TS] mus. (dome sing., timp fuart di une batude musicâl)
    cominciare in battere = scomençâ in bati

locuzions

    battere a macchina
  • bati a machine, scrivi a machineCopie
    [CO] (datilografâ)
    batti a macchina queste righe = bat a machine chestis riis
  • battere a tutte le porte
    battere bandiera
  • [CO] (spec. di barcjis e avions, presentâ la bandiere dal stât, apartignî a di un stât)
    una nave battente bandiera turca = une nâf cun bandiere turche
  • battere cassa
  • bati la catoliche, scuedi, batileCopie
    [CO] (domandâ bêçs)
    viene continuamente a battere cassa = al ven ogni moment a scuedi
  • battere i denti
  • bati i dincj, bati lis brucjis, bati la barbeCopie
    [CO] (tremâ par frêt, pôre, fiere e v.i.)
  • battere i piedi
  • bati i pîts, pestâ i pîtsCopie
    [CO] (pandi malpazience, gnervôs)
    il bambino batteva i piedi perché voleva il dolce = il frut al pestave i pîts parcè che al voleve il dolç
  • battere i pugni sul tavolo
  • bati i pugns, bati i pugns su la taule, pestâ i pugnsCopie
    [CO] (in riferiment a la puartade simboliche dal at, meti leç in maniere autoritarie)
    batte i pugni sul tavolo e non ragiona = al bat i pugns su la taule e nol resone
  • battere il capo nel muro
    battere il culo in terra
  • bati il cûl par tiere, lâ cul cûl par tiere, finî cul cûl par tiereCopie
    [CO] (fâ un erôr, falâ in alc)
    ci ha provato, ma ha finito per battere il culo in terra = al à provât, ma al è lât cul cûl par tiere
  • battere il ferro finché è caldo
  • stuarzi la tuartie fin che e je frescje, bati il fier fin che al è cjaltCopie
    [CO] (dâi dentri tal moment just)
  • battere il ferro quando è caldo
    battere il marciapiede
  • bati il marcjepît, batiCopie
    [CO] (prostituîsi)
    era una ragazza perbene, ora batte il marciapiede = e jere une fantate di sest, cumò e bat
  • battere il tacco
  • [CO] (cjale alzare i tacchi)
  • battere il tamburo
  • battere in ritirata
  • bati il tac, cjapâ il trenteun, fâ ritirade, fâ gambin, cjapâ il trê di cope, bati il dûrCopie
    [CO] (spec. fig., scjampâ vie)
    ha battuto in ritirata prima di prenderle = al à fat ritirade prime di cjapâlis
  • battere in testa
  • batileCopie
    [CO] (compuartâsi in mût stramp, pandi scuilibri mentâl)
    sei matto? Ti batte in testa? = sêstu mat? Le batistu?
  • bati in testeCopie
    [CO], [TS] mec. (di motôr a sclop, produsi un sunsûr particolâr cuant che la combustion no je regolâr)
  • battere la fiacca
  • distirâ la sflacje, bati la sflacjeCopie
    [CO] (lavorâ pôc e nuie, di malevoie)
    lavora! Non battere la fiacca! = lavore! No stâ a bati la sflacje!
  • battere la grancassa
  • bati il tambûr, sunâ il tambûrCopie
    [CO] (pandi notiziis e peteçs cun grant rivoc)
  • battere la stecca
  • (fâ notâ in mût scherçôs a cdn. di sei stât miôr di lui, di vêlu batût in alc e v.i.)
    non contento, gli batteva la stecca = ancjemò no apaiât i deve a diviodi che al veve vinçût lui
  • bati la stecheCopie
    [CO] (cjoli vie, cuntun mot tipic dai dêts, cui che al à di fâ il servizi militâr)
  • battere la strada
  • battere la testa contro il muro
  • bati il cjâf tal mûr, no savê dulà bati il cjâf, dâ il cjâf tal mûrCopie
    [CO] (disperâsi)
  • battere la testa nel muro
    battere le mani
  • bati lis mans, sbati lis mansCopie
    [CO] (aplaudî)
    il pubblico ha battuto le mani al suo intervento = il public al à batût lis mans al so intervent
  • battere moneta
  • bati monede, meti fûr monedeCopie
    [CO], [TS] (di une autoritât statâl, stampâ monede)
  • non battere chiodo
  • no bati un clautCopie
    [CO] (no fâ nuie nuie di ce che si varès di fâ)
    sono tre mesi che non batte un chiodo = a son trê mês che nol bat un claut
  • non battere ciglio
  • no bati voliCopie
    [CO] (restâ impassibil)
    mi ha ascoltato senza battere ciglio = mi à scoltât cence bati voli
  • non battere occhio
  • [CO] (cjale non battere ciglio)
  • non battere palpebra
  • [CO] (cjale non battere ciglio)
  • non sapere dove battere il capo
    non sapere dove battere la testa

monolengâl

petâ v.tr.
(pe-tâ)
Cun sens une vore larc, fâ une azion che e compuarte un impuls, un efiet, un impat, une esplosion, une emission o sim.
esemplis
"Min al petà un salt jù dal jet e jù di corse pes scjalis"
gjavât fûr di "Aiar de Basse" di Alviero Negro
"di frut, a pît, cuant che al rivave alì, al petave simpri une scorsete par rivâ svelt là di là"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"ca un pôc un scorpion / mi à petât un becon"
gjavât fûr di "Raspadicis pal Strolic furlan del an 1859" di Pieri Çorut
"al petà un berli, e al colà jù devant daûr"
gjavât fûr di "Il matescul di Cjabie" di Luigi Gortani
"si divertivin a petâ une ridade cui amîs"
gjavât fûr di "La Madalene" di Zuan Lurinçon
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Lâ a finî, soredut cun ciertis consecuencis (ancje fig.)
sinonims
dâ, bati, pocâ, çocâ, lâ, finî
esemplis
"un aiar trement che al jentrave par une lastre rote e che mi petave juste intune orele"
gjavât fûr di "A Aquilee" di Pieri Somede dai Marcs
"il soreli si sbassave daûr lis polessis altis là vie e al petave ca a stris su lis viis de jarbe seade"
gjavât fûr di "La massarie" di Dino Virgili
"a bevin masse e il vin ur pete tal cjâf e ur fâs straviodi"
gjavât fûr di "La cjase" di Alviero Negro
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Dâ pachis
sinonims
dâ, dâ jù, legnâ, pestâ, pacâ
esemplis
"«Alore tu sarâs tu a cjapâlis.» «Mê mari no mi pete mai [...]»"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
"cuant che lu coionavin o lu tiravin a ciment, ur coreve daûr e ur petave di lassâju frêts"
gjavât fûr di "Pre Pitin" di Antoni Beline
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Someâ just, bon, convenient, comut e v.i.
sinonims
pocâ, comodâ, lâ, smecâ
esemplis
"a scrivin ancjemò in mil varietâts di furlan e in antantis grafiis diferentis, come che ur pete"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
detulis
"a chel de barete nissun no je pete"
"cuant che la joibe il soreli al va tal sac, no ven domenie che nol peti un vuac"
"il mont al è fat a scarpete: se al po te pete"
torne sù
torne sù