Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
buttare
torne indaûr

bilengâl

buttare v.tr., v.intr.
  • 1a

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (butâ, tirâ alc, pal plui cence une direzion precise)
    buttare un sasso contro un barattolo = butâ un clap cuintri di un gamelot

    v.tr. butâ, bati, zuiâ Copie

    (tal zûc des cjartis, zuiâ une cjarte)
    era il mio turno e ho buttato la mia carta = mi tocjave a mi e o ai zuiât la mê cjarte
  • 1b

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (sburtâ, fâ colâ alc o cdn.)
    qualcuno ha buttato per terra il vaso = cualchidun al à butât par tiere il vâs
  • 1c

    v.tr. butâ vie Copie

    [FO] (butâ vie, butâ di bande alc)
    ho buttato l'immondizia = o ai butât vie lis scovacis

    v.tr. butâ, straçâ Copie

    (strassâ vie alc cence prudence)
    ha buttato tutti i suoi soldi in quell'affare = al à butât ducj i siei bêçs in chel afâr
  • 1d

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (meti alc a cuei inte aghe bulinte)
    ho appena buttato la pasta, sarà pronta in otto minuti = o ai juste butade la paste, e sarâ pronte in vot minûts
  • 2

    v.tr. butâ fûr, dâ fûr Copie

    [FO] (emeti, fâ jessî alc)
    il pozzo non butta più acqua = il poç nol bute fûr plui aghe
    la teiera ha buttato un fischio = la teiere a à dât fûr une sivilade

    v.tr. menâ, butâ fûr Copie

    (di plantis, menâ, ancje ass.)
    buttare germogli = butâ fûr butui
    il gelsomino inizia a buttare = il zessalmin al tache a menâ
  • 3a

    v.intr. butâ, tirâ Copie

    [FO] (che al fâs previodi une evoluzion o che si svicine a alc)
    il tempo butta al freddo = il timp al bute in frêt
    questo colore butta al giallo = chest colôr al tire sul zâl
  • 3b

    v.intr. butâ Copie

    [FO] (ass. o cuntun av., vê une cierte risulte)
    aspetta di vedere come butta = spiete di viodi cemût che e bute
    butta benino = e bute benut

locuzions

    buttare a catafascio
  • [CO] (cjale mandare in rovina)
  • buttare a mare
  • meti di bande, butâ vie, butâ di bandeCopie
    [CO] (liberâsi di alc o cdn.)
    buttiamo a mare le teorie precedenti = metìn di bande lis teoriis di prin lo hanno buttato a mare quando non serviva più = lu àn butât di bande cuant che nol coventave plui
  • buttare a terra
  • [CO] (cjale buttare giù)
  • buttare acqua sul fuoco
  • butâ aghe sul fûc, distudâ lis boris, bonâ, cuietâ il mont, meti agheCopie
    [CO] (calmâ, cuietâ une situazion)
    non è la persona adatta a buttare acqua sul fuoco = nol è chel just par meti aghe sarebbe stato più opportuno buttare acqua sul fuoco invece che protestare = al sarès stât miôr distudâ lis boris impen che protestâ
  • buttare al vento
  • butâ vie, butâ a slasCopie
    [CO] (butâ vie)
    buttare al vento un progetto = butâ vie un progjet ha buttato al vento la sua vita = al à butât a slas la sô vite
  • buttare all'aria
  • butâ par aiarCopie
    [CO] (meti in disordin)
  • mandâ par aiarCopie
    [CO] (ruvinâ, mandâ in ruvine)
  • buttare dalla finestra
  • butâ pal barconCopie
    (no rivâ a doprâ, a vê zovament o profit)
    buttare dalla finestra una occasione = butâ pal barcon une ocasion
  • butâ pal barconCopie
    [CO] (straçâ, doprâ cence criteri)
    non buttiamo i soldi dalla finestra = no stin a butâ i bêçs pal barcon
  • buttare fango
  • sporcjâ la museCopie
    [CO] (caluniâ, infamâ)
  • buttare fuori
  • butâ fûr, parâ fûrCopie
    [CO] (mandâ vie)
    buttare fuori dalla porta = butâ fûr de puarte oppure parâ fûr de puarte
  • mandâ fûrCopie
    (eliminâ)
    sfogati, butta fuori tutto quel malumore = sbrochiti, bute fûr dut chel marum
  • butâ fûrCopie
    [BU], [CO] (dî a clâr)
    buttare fuori quello che si deve dire = butâ fûr ce che si à di dî
  • buttare giù
  • butâ jù, parâ jùCopie
    [CO] (disdrumâ)
    buttare giù una casa = butâ jù une cjase
  • butâ jù, parâ jù, mandà jù, gloti jùCopie
    [CO] (gloti)
    buttare giù un sorso d'acqua = parâ jù un got di aghe
  • butâ jù, parâ jù, mandà jù, gloti, paidîCopie
    [CO] (sopuartâ une ofese, une umiliazion)
  • butâ jùCopie
    [CO] (scrivi di buride)
    buttare giù una lettera = butâ jù une letare
  • butâ jù, avilî, scunîCopie
    [CO] (avilî)
    la brutta notizia lo ha buttato giù = la brute gnove lu à butât jù
  • butâ jùCopie
    [CO] (discreditâ)
    la critica ha buttato giù il suo ultimo spettacolo = la critiche e à butât jù il so ultin spetacul
  • butâ jù, scunîCopie
    [CO] (fâ debil, gjavâ fuarce)
    la febbre lo ha buttato giù = la fiere lu à butât jù
  • buttare giù la pancia
  • parâ jù la panze, butâ jù la panzeCopie
    [CO] (smagrî la panze)
    ha buttato giù la pancia con un po' di sport = al à butât jù la panze cuntun pôc di sport
  • buttare giù peso
  • la jù, butâ jù pês, lâ jù di pês, dâ jù pês, mandâ jù pês, dâ jù chilos, butâ jù la panze, mandâ jù la panze, butâ jù chilos, mandâ jù chilosCopie
    [CO] (smagrîsi, calâ di pês)
    va spesso a correre e così ha buttato giù peso = al va dispès a cori e cussì al à butât jù pês
  • buttare il bambino con l'acqua sporca
  • netâ l'ort cun dutis lis verzisCopie
    [CO] (butâ di bande alc cence cerni ce che al è bon di ce che nol è bon)
  • buttare in faccia
  • butâ tai voi, butâ in muse, dâ in muse, dâ pai voi, butâ in voliCopie
    [CO] (butâ intor une colpe)
    ci hanno buttato in faccia la verità = nus àn dade pai voi la veretât ci hanno buttato in faccia le nostre colpe = nus àn dâts in muse i nestris tuarts
  • buttare in, per aria
  • [CO] (cjale buttare all'aria)
  • buttare in, sul volto
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • buttare l'acqua sporca con il bambino dentro
    buttare l'amo
  • [CO] (cjale gettare l'amo)
  • buttare l'occhio
  • dâ di voli, butâ il voli, butâ un voliCopie
    [CO] (cjalâ di corse o di scuindon, cucâ)
  • buttare là
  • butâ làCopie
    [CO] (dî alc fasint fente di no dâi impuartance)
    nel mezzo del discorso ha buttato là quella proposta = tal mieç dal discors al à butât là chê propueste
  • buttare la tonaca
    buttare le braccia al collo
  • cjapâ a bracecuel, butâsi a bracecuelCopie
    [CO] (-)
    appena mi ha visto mi ha buttato le braccia al collo = a pene che mi à viodût mi à cjapât a bracecuel
  • buttare le parole
  • straçâ flât, spaçâ flâtCopie
    [CO] (tabaiâ dibant)
    parlare con lui è come buttare le parole = tabaiâ cun lui al è tant che spaçâ flât
  • buttare olio sul fuoco
  • butâ vueli sul fûc, stiçâ lis boris, meti fûc su fûc, meti il fûc dongje dal strancCopie
    [CO] (stiçâ un contrast, une passion)
  • buttare olio sulle fiamme
  • buttare polvere negli occhi
  • butâ fum tai voi, butâ cinise tai voi, butâ polvar tai voi, striçâ cevole tai voi, striçâ limons tai voi, vendi cassie par triacjeCopie
    [CO] (imbeverâ, dâle di intindi)
    con la sua parlantina buttava polvere negli occhi a tutti = cu la sô bardele al butave cinise tai voi a ducj
  • buttare sangue
  • spudâ balins, butâ sanc, spudâ sancCopie
    [CO] (sfadiâ une vore)
    tutti hanno dovuto buttare sangue per passare quell'esame = ducj a àn vût di butâ sanc par passâ chel esam
  • buttare via
  • butâ fûr, butâ vieCopie
    [CO] (liberâsi, spec. di alc che nol covente)
    ha buttato via i giornali vecchi = al à butât vie i gjornâi vecjos
  • butâ vie, straçâ, dissipâCopie
    (spindi cence criteri)
    buttare via i risparmi = butâ vie i sparagns ha buttato via il suo ingegno = al à butât vie il so inzen
  • butâ vieCopie
    (tant che escl. par preseâ)
    ha vinto seimila euro, buttali via! = al à vinçût sîs mil euros, butiju vie!
  • da buttare
  • di butâCopie
    [CO] (di robe masse ruvinade par podê jessi doprade)
    questa gonna è ormai da buttare = cheste cotule aromai e je di butâ

monolengâl

zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Passâ il timp in ativitâts che a fasin divertî, ancje rispietant regulis precisis
sinonims
discjolisi, disvagâsi, divertîsi, pierdisi vie, ricreâsi, stravagâsi, svagâsi, svariâsi, zuiatolâ
esemplis
"i fruts a son a zuiâ, ma cumò che e je ore di cene a vignaran sù"
gjavât fûr di "Braùre" di Spirt Anonim
"lis frutis a zuiavin ancjemò cu lis pipinis di peçot tal curtîl, o disore sul puiûl"
gjavât fûr di "La fie çuete" di Maria Forte
"par zuiâ di scacs si doprin trentedoi tocs che a formin dôs scuadris, chê dal Blanc e chê dal Neri"
gjavât fûr di "Zuìn di scacs" di Nilde Teresa Negro
"se a zuiavin di scuele, lui al jere il mestri, al faseve lis domandis e al tratave di mus il so compagn"
gjavât fûr di "Il signorino" di Alan Brusini
Viôt ancje: zueâ
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
[TS] (venat.) Dai uciei, svicinâsi al riclam
esemplis
"no je zornade vuê, l'è dut dibant. / Lis odulis no zuein, chês malandretis!"
gjavât fûr di "A odulis in buse" di Nino Sormani
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Tocjâ e movi, in gjenar cence finalitât pratiche, par divertîsi o ancje cence visâsi, par costum, pal gnervôs e v.i.
sinonims
fufignâ, mateâ, pierdisi, pierdisi vie, zugulâ, zuiatolâ
esemplis
""Lu siguri di no. Anzit". E lu diseve plui voltis zuiant cuntun lapis sul scritori"
gjavât fûr di "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Fâ un sport, par gust o ancje cun impegn, di diletant o di professionist
esemplis
"miei fradis plui grancj a zuiavin di tenis"
gjavât fûr di "Come tai romançs" di Alan Brusini
"il Nino al zuiave cun La Rovente, la scuadre di balon dal Sante Marie"
gjavât fûr di "Veruska" di Ivano Urli
""Ce sintial un furlan a zuiâ cu la maie dal Udin?""
gjavât fûr di "Interviste a Dino Zoff" di Christian Romanin
zuiâ v.intr., v.tr.
(zu-iâ)
Fâ zûc di azart, riscjâ bêçs in scomessis o zûcs (ancje ass.)
esemplis
"si stracin bêçs, stant che si mangje e che si bêf, si fasin bai e spetacui e si zuie fuart di cjartis"
gjavât fûr di "Friûl e furlans te Histoire de ma vie di Giacomo Casanova" di Pierluigi Visintin
"al començà a bevi, a zuiâ, a trascurâ la famee"
gjavât fûr di "Barzalete" di Giuseppe Rupil
"la int si intassarà a Percût, no par lâ in prucission, ma par zuiâ la pescje"
gjavât fûr di "Il Strolic de anade - Març 1976" di Riedo Pup
zuiâ v.tr.
(zu-iâ)
Fâ une gare, une sfide, une partide e v.i.
esemplis
"Elena Schiavo [...] e à zuiât in dut tresinte e sedis partidis e e à segnât dusinte vincjesîs goi"
gjavât fûr di "Il balon tal cjâf - Elena Schiavo" di Dorino Minigutti
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Fâ alc che al domande abilitât
esemplis
"il poete al zuie cu la peraule cussì come il pitôr cui colôrs e il scultôr cu la materie"
gjavât fûr di "Interviste a Pierluigi Cappello" di Walter Tomada
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Profitâsi di une situazion par vê un ciert risultât (fig.)
esemplis
"[il cont Cecon di Pielunc] al zuiave sul fat de consegne; al diseve: «se us e consegni dopo o pai une penalitât jo; se us e consegni prin, me paiais voaltris»"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl dal 1866 fint in dì di vuê" di Francesc Placerean
"in chei agns si podeve almancul contâ di zuiâ su lis contradizions che a podevin nassi tra la diestre pseudoliberâl di Forza Italia e la Lega Nord"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Zovâsi di alc o di cdn. tant che poie, fonde, riferiment e v.i. (fig.)
esemplis
"La muart cui çucui di Giorgio Milocco e Andrea Nardon (1999), un film che, zuiant suntun torgul blanc e neri, al da fûr une fuarce espressive straordenarie"
gjavât fûr di "Il cine furlan" di Fabian Ros
zuiâ v.tr.
(zu-iâ)
Vê un pês, un efiet, une funzion e v.i.
esemplis
"il dolôr e je la cundizion dulà che l'efiet placebo al è stât plui studiât, parcè che la componente psicologjiche e zuie une part impuartante"
gjavât fûr di "Neurosiencis dal dolôr" di Franc Fari
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Produsi efiets particolârs, spec. di moviment, di lûs, di sun, di contrast e v.i. (fig.)
esemplis
"il soreli zuie cui soi cjavei blancs indorantju tun gorc di lûs"
gjavât fûr di "Ah! la provincie" di Sandri Di Suald
"la scove lungje di sanzit e fâs di parone; e e pare dongje lis cjartatis che a zuin tal aiar dal asfalt"
gjavât fûr di "Fadie come ale" di Maria Forte
"son lis gotis tantis perlis / co cu la aghe al zuie il vint"
gjavât fûr di "Fontanute" di Maria Gioitti del Monaco
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
Di toc mecanic e sim., movisi dentri di une sede di un mecanisim, vê une cierte libertât tal moviment
esemplis
"la cengle no à di sei masse a stret tal canâl de cidule, ma e à di zuiâ un pocut"
gjavât fûr di "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
zuiâ v.intr.
(zu-iâ)
In domandis retorichis, in espressions par domandâ cont, par riclamâ a un compuartament plui coret e sim.
esemplis
"«Ohe sindacât, a ce cjartis zuìno? son vincj dîs che o stin spietant»"
gjavât fûr di "Un pugn di moscjis" di Pieri Somede dai Marcs
"zuìno a buinis o a matis?"
zuiâ v.tr.
(zu-iâ)
Imbroiâ
esemplis
""E brave la inconsolabile: us à zuiâts ducj e cuatri e cumò al sarà un afâr mostro cjapâle…""
gjavât fûr di "Ah! la provincie" di Sandri Di Suald
detulis
"cui che al zuie par dibisugne al piert par necessitât"
"cui che nol vûl pierdi che al fasi di mancul di zuiâ"
torne sù
torne sù