Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
causa
torne indaûr

bilengâl

causa s.f.
  • 1a

    s.f. cause Copie

    [FO] (ce che al prodûs un efiet)
    le cause della Grande Guerra = lis causis de Grande Vuere
    non capisco la causa di tutto questo = no rivi a capî la cause di dut chest

    s.f. cause, colpe Copie

    (cui che cul so fâ al prodûs un efiet)
    la causa di tutto sei tu = tu sês colpe tu di dut
    sono io la causa del tuo dolore = o soi jo la cause dal to dolôr
  • 1b

    s.f. cause Copie

    [TS] filos. (intal razionalisim, reson che e determine un efiet necessari, che nol pues no sucedi, gjenerant une cjadene deterministiche dai fats intal timp)

    s.f. cause Copie

    (intes teoriis empiristichis, ce che al ven intal timp prime di alc altri, ma che al à cul efiet dome un rapuart di prevedibilitât probabilistiche)
  • 2

    s.f. cause, lote Copie

    [FO] (complès di dirits e interès, spec. coletîfs)
    sostenere la causa dei disoccupati = sostignî la cause dai disocupâts

    s.f. cause Copie

    (ideâl)
    morire per la causa della libertà = murî pe cause de libertât
    tradire una causa = tradî une cause
  • 3

    s.f. cause Copie

    [TS] stat. (ce che al compagne simpri un fenomen, ancje se no lu condizione intal so davuelzisi)
  • 4

    s.f. cause Copie

    [TS] dir. (cuistion, puartade denant dai judiçs)
    vincere una causa = vinci une cause

    s.f. cause Copie

    [CO] (contese in tribunâl)
    avere una causa pendente con qcn. = vê une cause in at cun cdn.
  • 5

    s.f. cause, colpe Copie

    [CO] (cun valôr di prep., par introdusi ce che al è cause di alc)
    causa neve la strada è chiusa al traffico = cause la nêf la strade e je sierade pes machinis

locuzions

    a, per causa di
  • par vie di, stant che, in gracie di, par cause di, cause, colpe, par amôr di, in cause di, par colpe diCopie
    [CO] (in consecuence di, par vie di)
    a causa del maltempo abbiamo dovuto restarcene a casa = colpe il brut timp o vin scugnût restâ a cjase
  • causa formale
  • cause formâlCopie
    [TS] filos. (in Aristotel, une des cuatri causis che a coventin ae esplicazion sientifiche, chê che e indiche la essence)
  • causa persa
  • cause pierdudeCopie
    [CO] (posizion, principi, destinât a pierdi)
    credere in una causa persa = crodi intune cause pierdude
  • chiamare in causa
  • tirâ dentri, clamâ in causeCopie
    (cjapâ dentri cdn. in alc, par fâi cjapâ lis sôs responsabilitâts)
    l'ex direttore è stato chiamato in causa nel fallimento = l'ex diretôr al è stât clamât in cause tal faliment
  • clamâ dentri, clamâ in causeCopie
    [CO] (invidâ a jentrâ intune discussion)
  • clamâ in causeCopie
    [CO] (presentâ, clamâ alc tant che argoment a favôr)
    per il ritardo ha chiamato in causa il traffico = pal ritart al à clamât in cause il trafic
  • clamâ in judiziCopie
    [TS] dir. (fâ vignî denant di un tribunâl)
  • chiamata in causa
  • clamade in causeCopie
    [TS] dir. (at che al fâs jentrâ intun judizi une altre persone)
  • clamade in causeCopie
    [CO] (invît a cjapâ part a di une discussion e v.i., cjapantsi sù lis sôs responsabilitâts)
    la chiamata in causa dei sindacati di categoria = la clamade in cause dai sindicâts di categorie
  • con cognizione di causa
  • cun causeCopie
    (cun cognossince dal argoment, da la cuistion)
    parlare con cognizione di causa = fevelâ cun cause
  • cun causeCopie
    [TS] dir. (cuntun esam di ducj i elements)
  • dare causa vinta
  • dâ bale pierdude, dâle vinteCopie
    [CO] (ameti di vê pierdût in alc)
    in quella questione gli ho dato causa vinta = in chê cuistion i ai dade bale pierdude
  • degno di miglior causa
  • [CO] (di alc o di cdn. che al meretarès di vê une risultance miôr di chê che al à in efiet)
    un impegno degno di miglior causa = un impegn che al meretarès cause plui degne
  • fare causa comune
  • tignî bot, dâsi dongje, metisi adunCopie
    [CO] (jessi dutun par rivâ a un fin)
    fanno causa comune contro di lui = si metin adun cuintri di lui per dare peso alla protesta, i comitati hanno fatto causa comune = par infuartî la proteste i comitâts si son dâts dongje
  • fuori causa
  • fûr dai zûcsCopie
    [CO] (di cdn., fûr de pussibilitât di fâ alc o che nol è responsabil di alc)
    non posso aiutarti, sono fuori causa = no pues judâti, o soi fûr dai zûcs
  • in causa
  • in cause, in cuistionCopie
    [CO] (che si fevele di chel)
    l'uomo in causa è alto e ha i baffi neri = l'om in cuistion al è alt e al à lis mostacjis neris
  • in causeCopie
    [CO], [TS] (che al à in at une cause judiziarie)
    essere in causa con qcn. = jessi in cause cun cdn.
  • parte in causa
  • part in causeCopie
    [CO] (cui che al è interessât intune cuistion)
    molti politici del passato sono parte in causa nella situazione economica di oggi = une vore di politics di une volte a son part in cause inte situazion economiche di vuê
  • part in causeCopie
    [TS] dir. (une des dôs parts intune cause)

monolengâl

cause s.f.
(cau-se)
Ce che al prodûs un efiet
sinonims
causion, colpe, fonde, motîf, reson
esemplis
"il cine furlan al è rivât tart su la sene culturâl e la cause si à di cirîle tal fat che il cine al è une art “industriâl”, che e à bisugne di mieçs economics impuartants"
gjavât fûr di "Il cine furlan" di Fabian Ros
"cualchidun al viodeve propit inte mancjance di spazis informatîfs la cause dal faliment politic"
gjavât fûr di "Un Friûl difarent: i 90 mhz di Onde Furlane" di Max Mauro
"lis corints fredis che si sbassin a son un prodot dal temporâl e tal timp stes une des causis che lu fasin disfantâ stant che a impedissin al aiar cjalt e umit di alçâsi"
gjavât fûr di "Notis di meteorologjie pal Friûl - Vignesie Julie" di Stefano Micheletti, Marcellino Salvador
cause s.f.
(cau-se)
Complès di dirits e interès, spec. coletîfs
sinonims
esemplis
"il sindicât al à di difindi la cause dai lavoradôrs"
cause s.f.
(cau-se)
[FO] (dir.) Cuistion puartade denant dai judiçs, contese in tribunâl
sinonims
esemplis
"l'avocat lu sconzurave di stâ ben atent a ce che al diseve al judiç, par no vignî fûr di chê cause cence un carantan"
gjavât fûr di "Frêt" di Agnul di Spere
"par tant che la int si ricuardave, no jere mai stade pâs tra i doi paisuts: si contavin nome storiis di barufis, di dispiets, di causis in preture, di legnadis tra fantats…"
gjavât fûr di "Disore e disot" di Pieri Menis
"il Parlament, un pôc a la volte, al deventà ancje un tribunâl che al tratave lis causis tra il patriarcje e i siei feudataris ministeriâi, lis ribelions, e i delits cuintri la pâs dal Stât"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl fin sot la Italie" di Josef Marchet
cause s.f.
(cau-se)
[TS] (filos.) Intal razionalisim, reson che e determine un efiet necessari, che nol pues no sucedi, gjenerant une cjadene deterministiche dai fats intal timp
cause s.f.
(cau-se)
Cun valôr di prep., in consecuence di, par vie di
esemplis
"un barbe che al jere paralizât cause la vuere"
gjavât fûr di "Jo e Graziella" di Mario Beltramini
detulis
"tes causis a vuelin trê robis: vê reson, savêle dî e cjatâ cui che le dedi"
torne sù
torne sù