Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
mandare
torne indaûr

bilengâl

mandare v.tr.
  • 1a

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (fâ lâ cdn. in cualchi puest)
    avevano mandato i soldati al fronte = a vevin mandât i soldâts al front
    hanno mandato a dire che le carte sono pronte = a àn mandât a dî che a son prontis lis cjartis
    i genitori hanno mandato il bambino a scuola = i gjenitôrs a àn mandât il frut a scuele
    mando a chiamare qualcuno = o mandi a clamâ cualchidun

    v.tr. mandâ, fâ cirî Copie

    (fâ lâ a cirî alc o cdn.)
    ho mandato per lui = o ai mandât a cirîlu
  • 1b

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (lassâ lâ, dâ il permès)
    mandare i ragazzi al cinema = mandâ la canaie al cine
  • 2

    v.tr. mandâ, parâ Copie

    [FO] (condanâ a une pene)
    hanno mandato il ladro in prigione = àn parât oppure mandât il lari in preson
  • 3a

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (fâ rivâ alc a cdn.)
    l'innamorato le ha mandato un mazzo di fiori = l'inamorât i à mandât un mac di rosis
    mandare un pacco per posta = mandâ un pac par pueste
    ti manderò l'invito alla mostra = ti mandarai l'invît ae mostre
  • 3b

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (fâ cognossi, fâ savê traviers di alc o di cdn.)
    mandare i saluti tramite posta elettronica = mandâ i salûts par pueste eletroniche
  • 3c

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (indreçâ maledizions, bramazions e peraulatis a cdn.)
    gli ho mandato un accidente a quel pirata della strada = i ai mandât un colp a chel pirate de strade
  • 4

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (di Diu, dal destin, e v.i., destinâ)
    che Dio ce la mandi buona = che il Signôr nus e mandi buine
    Dio manda gioia e dolore = Diu al mande gjonde e dolôr
  • 5a

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (fâ che alc al ledi intune direzion cuntun sburt o cuntune pocade)
    il calcio ha mandato il pallone in porta = la pidade e à mandât il balon in puarte
  • 5b

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (di alc che al fâs di passaç o di mieç par alc altri)
    l'acquedotto manda acqua al paese = l'acuedot al mande aghe in paîs
  • 5c

    v.tr. mandâ Copie

    [TS] mar. (tirâ une cuarde di une nâf o barcje a tiere tant che ancorament, o a une boe o a une altre nâf o barcje)
  • 6a

    v.tr. molâ, petâ, molâ fûr Copie

    [FO] (butâ fûr)
    mandò un urlo = al molà fûr une berlade
  • 6b

    v.tr. molâ, molâ fûr, mandâ fûr, dâ fûr Copie

    [FO] (butâ fûr e difondi)
    il camino manda un fumo nero in cielo = la nape e mande fûr oppure e mole fûr in cîl un fum neri
    il suo corpo mandava un cattivo odore = il so cuarp al molave fûr oppure al deve fûr un trist odôr
  • 7

    v.tr. mandâ Copie

    [FO] (puartâ cdn. o alc intune cundizion determinade)
    il contatto ha mandato fuori uso la lavatrice = il contat al à mandât fûr di ûs la laveblancjarie
    la domanda ha mandato in confusione il candidato = la domande e à mandât in confusion il candidât

    v.tr. mandâ Copie

    (provocâ un ciert efiet)
    mandare in blocco il sistema = mandâ in bloc il sisteme

locuzions

    mandare a buon fine
  • puartâ a bon, mandâ a bon finCopie
    [CO] (fâ di mût che alc al finissi ben, che al vedi sucès)
    mandare a buon fine un contratto = puartâ a bon un contrat mandare a buon fine una prova = mandâ a bon fin une prove
  • mandare a cacare
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a carte quarantotto
  • [CO] (cjale mandare a monte)
  • mandare a catafascio
  • [CO] (cjale mandare a monte)
  • mandare a compimento
  • meti in vore, puartâ insomCopie
    [CO] (fâ, realizâ)
    mandare a compimento un progetto = puartâ insom un progjet
  • mandare a dar via il culo
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a dire
  • mandâ a dîCopie
    [CO] (fâ savê, comunicâ)
    mi hanno mandato a dire che serve una copia dei documenti = mi àn mandât a dî che e covente une copie dai documents
  • mandare a fare in culo
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a farsi benedire
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a farsi fottere
  • [CO], [TS] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a farsi friggere
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a fondo
  • mandâ sot, fâ lâ sot, fondâ, infondâCopie
    (fâ falî)
    mandare a fondo un'iniziativa = fâ lâ sot une iniziative
  • mandâ sot, mandà jù, subissâ, fondâ, infondâCopie
    [CO] (fâ sprofondâ)
    il battello è stato mandato a fondo da una mina = il batel al è stât mandât sot di une mine
  • mandare a gambe all'aria
  • mandâ a strapîts, mandâ cui pîts par aiarCopie
    [CO] (fâ colâ mâl)
    lo ha spinto e lo ha mandato a gambe all'aria = lu à sburtât e lu à mandât cui pîts par aiar
  • mandâ a strapîts, mandâ cui pîts par aiarCopie
    [CO] (fâ lâ in malore)
    il progetto è stato mandato a gambe all'aria = il progjet lu àn mandât cui pîts par aiar oppure a strapîts
  • mandare a gambe levate
    mandare a memoria
  • tignî a ments, imparâ a memorie, imparâ ad a mentsCopie
    [CO] (tignî inte memorie o imparâ a memorie)
    un insegnamento da mandare a memoria = un insegnament di tignî a ments
  • mandare a mente
  • tignî a ments, imparâ ad a ments, mandâ a mentsCopie
    [CO] (imparâ a memorie)
    mandare a mente un numero di telefono = mandâ a ments un numar di telefon
  • mandare a monte
  • butâ a mont, butâ par aiar, mandâ a mont, mandâ a Patràs, mandâ in ruvine, parâ a mont, mandâ sù pal stec, mandâ in strucje, mandâ in vacje, mandâ in sbrui, mandâ in broade, mandâ in malore, mandâ in ribalton, mandâ a tombolon, mandâ in bordel, mandâ cui pîts par aiar, mandâ a tombulis, butâ a Patràs, mandâ in casin, mandâ in mierde, mandâ in buiace, mandâ a putanisCopie
    [CO] (fâ lâ mâl alc, proibint di fâ, di finî)
    i litigi hanno mandato a monte l'iniziativa = lis barufis a àn mandât a mont la iniziative
  • butâ a mont, mandâ a montCopie
    [TS] zûcs (fermâ une partide parcè che no si è lâts daûr des regulis)
    ho mescolato male le carte, mandiamo a monte la mano = o ai messedât mâl lis cjartis, mandìn a mont la man
  • mandare a picco
  • [CO] (cjale mandare a fondo)
  • mandare a puttane
  • [CO] (cjale mandare in malora)
  • mandare a quel paese
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a ramengo
  • [CO] (cjale mandare in rovina)
  • mandare a rotoli
  • [CO] (cjale mandare in rovina)
  • mandare a spasso
  • mandâ tal ort, mandâ a spîsCopie
    (mandâ vie cdn.)
  • mandâ fûr di panCopie
    [CO] (mandâ vie dal lavôr)
    mandare a spasso un padre di famiglia = mandâ fûr di pan un pari di famee
  • mandare a stendere
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare a vuoto
  • butâ a mont, butâ par aiar, mandâ a mont, mandâ a Patràs, mandâ a clâr, mandâ sù pal stec, mandâ in strucje, mandâ in vacje, mandâ in sbrui, mandâ in broade, mandâ a tombolon, butâ a PatràsCopie
    [CO] (fâ falî)
    mandare a vuoto un progetto = mandâ a mont un progjet
  • mandare affanculo
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare agli inferi
  • [BU] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare al camposanto
  • [CO] (cjale mandare al Creatore)
  • mandare al Creatore
  • mandâ al Creatôr, mandâ cun GjoCopie
    [CO] (copâ)
    una brutta malattia l'ha mandato al Creatore = un brut mâl lu à mandât al Creatôr
  • mandare al diavolo
  • mandâ a passon, mandâ pai trois, mandâ a cjoli in cûl, mandâ a fâsi cjavâ, mandâ a cjadaldiaul, mandâ a fâsi benedî, mandâ a fâsi foti, mandâ a fâ foti, mandâ a fâ in cûl, mandâ in chel paîs, mandâ in cûl, mandâ a cjiâ, mandâ a cagâ, mandâ a moris, mandâ a trai, mandâ tal ort, mandâ in malore, mandâ in bordel, mandâ in casin, mandâ a putanis, mandâ a spîsCopie
    [CO] (mandâ vie cdn. cun contrarietât e refût, tratantlu mâl)
    la prossima volta lo mando al diavolo subito = une altre volte lu mandi a colp a cjadaldiaul
  • butâ a mont, butâ par aiar, mandâ a passon, mandâ a mont, mandâ a fâsi benedî, mandâ a fâsi foti, mandâ a fâ foti, mandâ a fâ in cûl, mandâ a fâsi gjavâ, mandâ in chel paîs, mandâ in cûl, mandâ a cjiâ, mandâ a cagâ, mandâ a moris, mandâ a trai, parâ a mont, mandâ sù pal stec, mandâ in strucje, mandâ in vacje, mandâ in sbrui, mandâ in broade, mandâ in malore, mandâ a tombolon, mandâ in bordel, mandâ in casin, mandâ in mierde, mandâ in buiace, mandâ a putanisCopie
    [CO] (molâ sù dut)
    ha mandato al diavolo la scuola e ha cominciato a lavorare = al à mandade in malore la scuele e al à tacât a lavorâ
  • butâ par aiar, mandâ a Patràs, mandâ in ruvine, mandâ in fas, mandâ sù pal stec, mandâ in strucje, mandâ in vacje, mandâ in sbrui, mandâ in broade, mandâ in malore, mandâ in ribalton, mandâ a tombolon, mandâ in bordel, mandâ cui pîts par aiar, mandâ a tombulis, butâ a Patràs, mandâ in casin, mandâ in mierde, mandâ in buiace, mandâ a putanisCopie
    [CO] (ruvinâ)
    per il vizio di bere ha mandato al diavolo la famiglia = cul vizi di bevi al à mandât in malore la famee
  • mandare al macello
  • mandâ al macili, mandâ al massacri, mandâ a fâsi massacrâCopie
    (esponi a critichis cence remission)
    fu lasciato andare al macello da solo = lu lassarin lâ al macili bessôl
  • mandâ al macili, mandâ al massacri, mandâ a fâsi massacrâCopie
    [CO] (mandâ incuintri a muart sigure)
    l'esercito fu mandato al macello = la armade e fo mandade a fâsi massacrâ
  • mandare al massacro
  • [CO] (cjale mandare al macello)
  • mandare all'altro mondo
  • [CO] (cjale mandare al Creatore)
  • mandare all'aria
  • [CO] (cjale mandare a monte)
  • mandare all'inferno
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare all'ospedale
  • mandâ tal ospedâlCopie
    [CO] (ferî cdn.)
    con un pugno l'ha mandato all'ospedale = cuntun pugn lu à mandât tal ospedâl
  • mandare avanti
  • mandâ indenant, mantignî, aministrâ, mandâ indevantCopie
    [CO] (fâ che alc al funzioni)
    manda avanti l'impresa da solo = al mande indenant la imprese bessôl
  • mandare con Dio
  • mandâ cun Diu, mandâ cun GjoCopie
    [CO] (saludâ e mandâ vie cdn. bramantji il ben)
    ti mando con Dio = ti mandi cun Gjo
  • mandare da Erode a Pilato
  • mandâ di Marc a Madone, mandâ di Marc a Todero, mandâ di ca e di làCopie
    [CO] (fâ cori cdn. dibant)
    mi hanno mandato da Erode a Pilato senza che potessi avere un'informazione sicura = mi àn mandât di Marc a Madone oppure mi àn fat cori cence che o podès vê une informazion sigure
  • mandare giù
  • parâ jù, mandà jù, gloti jù, glotiCopie
    (acetâ ofesis e displasês cence reagjî)
    in questi anni ha mandato giù qualche delusione, ma ha anche avuto molte soddisfazioni = in chescj agns al à glotût cualchi delusion ma al à ancje vût tantis sodisfazions
  • parâ jù, mandà jùCopie
    [CO] (gloti)
    ha mandato giù due grappe = al à parât jù dôs sgnapis
  • parâ jù, gloti, paidîCopie
    [CO] (sopuartâ)
    mandare giù un torto = gloti un tuart
  • mandare il cervello in vacanza
  • lâ vie cui agnuluts, jessi cul cjâf a nolis, vê il cjâf a cjase, jessi cul cjâf a violis, vê il cjâf tal mont de luneCopie
    [CO] (no doprâ il sintiment, no pensâ)
    oggi fai molti errori, hai mandato il cervello in vacanza? = vuê tu fasis un grum di erôrs, sêstu cul cjâf tal mont de lune?
  • mandare in avanscoperta
  • parâ indenant, mandâ indenant, mandâ indevant, parâ indevant, mandâ in esplorazionCopie
    [CO] (mandâ cdn. a verificâ une situazion prin di un intervent)
    fu mandata in avanscoperta una pattuglia di esplorazione = e fo mandade indenant oppure in esplorazion une patulie di sbrisse
  • mandare in baracca
  • [CO] (cjale mandare in rovina)
  • mandare in bestia
  • mandâ in bestie, fâ montâ in furôr, fâ vignî sù, fâ vignî sù il futar, fâ vignî sù la fumate, fâ vignî sù ce che si dîs, fâ invelegnâCopie
    [CO] (fâ inrabiâ)
    è una cosa che manda in bestia = e je une robe che e fâs vignî sù il futar oppure che e fâs invelegnâ
  • mandare in briciole
  • parâ a tocs, parâ a bocons, parâ a fruçons, parâ in fruçons, mandâ in tocsCopie
    [CO] (distruzi in tocuts piçui o distruzi semplicementri)
    un intero palazzo mandato in briciole = un palaç intîr parât a fruçons
  • mandare in brodo di giuggiole
  • mandâ in çançarelis, mandâ in arût, fâ lâ in glorie, mandâ in brût di violisCopie
    [CO] (fâ une vore content cdn.)
    con tutti quei complimenti l'ha mandata in brodo di giuggiole = cun ducj chei compliments le à mandade in arût
  • mandare in castigo
  • [CO] (cjale mettere in castigo)
  • mandare in crisi
  • [CO] (cjale mettere in crisi)
  • mandare in estasi
  • solevâ al tierç cîl, mandâ in arût, lâ par ogni vene, fâ lâ in glorie, mandâ in brût di violisCopie
    [CO] (entusiasmâ provocant gjonde vive)
    ha una voce che manda in estasi = e à une vôs che mi va par ogni vene questa donna mi manda in estasi = cheste femine mi mande in brût di violis oppure mi mande in arût questa notizia mi manda in estasi = cheste gnove mi soleve al tierç cîl
  • mandare in frantumi
  • [CO] (cjale mandare in briciole)
  • mandare in fumo
  • mandâ in fum, mandâ in vieri, fâle finî a spiç, fâ lâ a spiç, fâ lâ di sbris, mandâ in brût, mandâ in brudet, fâ lâ sù pal stec, fâ lâ sui copsCopie
    [CO] (impedî alc o disfâlu)
  • mandare in giro
  • mandâ atorCopie
    [CO] (spedî alc o cdn. par cualchi reson)
    l'ho mandato in giro per commissioni = lu ai mandât ator par comissions
  • mandare in lungo
  • mandâ pes lungjis, tirâ pes lungjis, mandâ pes calendis greghisCopie
    [CO] (lassâ che al passi il timp prin di finî alc o di scomençâ a fâlu)
    mandava in lungo i suoi lavori = al tirave pes lungjis i siei lavôrs
  • mandare in malora
  • mandâ sul ostie, mandâ a trai, mandâ in mone, mandâ sul osti, mandâ sul mus, mandâ in malore, mandâ in casinCopie
    [CO] (mandâ vie cdn. cun contrarietât e refût, tratantlu mâl)
  • mandâ in ruvine, mandâ in faliment, mandâ in malore, mandâ cui pîts par aiarCopie
    [CO] (fâ falî, ruvinâ)
  • fâ lâ di mâl, sassinâ, ruvinâ, mandâ in maloreCopie
    [CO] (vuastâ)
    l'umidità ha mandato in malora l'uva = la umiditât e à fat lâ di mâl la ue
  • mandare in mona
  • [CO] (cjale mandare al diavolo)
  • mandare in onda
  • mandâ in onde, dâ, mandâCopie
    [CO] (trasmeti par radio o par television)
    ricominciano a mandare in onda il mio programma preferito = a tornin a dâ il gno program preferît
  • mandare in pace
  • mandâ in pâs, mandâ cun GjoCopie
    [CO] (mandâ vie cdn. cun bon auguri e in serenitât)
  • mandare in pezzi
  • parâ a tocs, parâ a bocons, parâ a fruçons, fa a tocsCopie
    [CO] (rompi)
    mandare in pezzi il piatto = parâ a bocons il plat
  • butâ a cuarts, parâ a tocs, fa a tocs, fâ lâ in tocsCopie
    [CO] (ruvinâ di plante fûr)
    mandare in pezzi un matrimonio = fâ lâ in tocs un matrimoni
  • mandare in porto
  • [CO] (cjale condurre in porto)
  • mandare in protesto
  • mandâ in protestCopie
    [CO], [TS] dir. (de bande dal creditôr, fâi vê il caratar di titul esecutîf dal protest a une cambiâl che no je stade paiade)
  • mandare in rovina
  • butâ a cuarts, mandâ in ruvine, butâ in fas, mandâ a panCopie
    [CO] (ruvinâ, massime pal aspiet economic)
  • mandare in santa pace
  • mandâ cun DiuCopie
    [CO] (espression di antifr., rivâ a gjavâsi dai pîts cdn. cun cualchi scuse)
    finalmente sono riuscito a mandare in santa pace quel seccatore = biadelore che o soi rivât a mandâ cun Diu chel secjemirindis
  • mandare in solluchero
  • mandâ in brût di violis, mandâ in brût di gjugjulisCopie
    [CO] (fa vê sodisfazion grande, grant plasê)
    il grande successo del suo libro lo ha mandato in solluchero = il grant sucès dal so libri lu à mandât in brût di violis
  • mandare in visibilio
  • [CO] (cjale mandare in estasi)
  • mandare l'ultimo respiro
    mandare nuvole di fumo
  • bugâCopie
    [CO] (-)
  • mandare per il buco dell'acquaio
  • [CO] (straçâ i bêçs in robe di mangjâ)
  • mandare un bacio
  • mandâ une bussadeCopie
    (formule di afiet che si dopre par telefon o suntune letare)
  • mandâ une bussadeCopie
    [CO] (bussâsi la man e movile viers cui che si salude)
    ti manda un bacio = ti mande une bussade
  • mandare un respiro
  • tirâ flât, fâ un respîrCopie
    [CO] (sei content e solevât daspò di sei stât in pinsîr par alc)
    ora che è tutto finito posso mandare finalmente un respiro = cumò che al è dut finît o pues finalmentri tirâ flât
  • mandare via
  • mandâ vie, parâ vieCopie
    [CO] (slontanâ)
    l'invidia manda via la generosità = la invidie e pare vie la gjenerositât
  • mandâ vie, parâ vieCopie
    [CO] (licenziâ, disdetâ, escomiâ)
    lo hanno mandato via dopo un mese = lu àn parât vie dopo un mês
  • non mandare a dire
  • no mandâ a dîCopie
    [CO] (dî alc in mût sclet)
    non è uno che le manda a dire = nol è un che lis mande a dî

monolengâl

petâ v.tr.
(pe-tâ)
Cun sens une vore larc, fâ une azion che e compuarte un impuls, un efiet, un impat, une esplosion, une emission o sim.
esemplis
"Min al petà un salt jù dal jet e jù di corse pes scjalis"
gjavât fûr di "Aiar de Basse" di Alviero Negro
"di frut, a pît, cuant che al rivave alì, al petave simpri une scorsete par rivâ svelt là di là"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"ca un pôc un scorpion / mi à petât un becon"
gjavât fûr di "Raspadicis pal Strolic furlan del an 1859" di Pieri Çorut
"al petà un berli, e al colà jù devant daûr"
gjavât fûr di "Il matescul di Cjabie" di Luigi Gortani
"si divertivin a petâ une ridade cui amîs"
gjavât fûr di "La Madalene" di Zuan Lurinçon
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Lâ a finî, soredut cun ciertis consecuencis (ancje fig.)
sinonims
dâ, bati, pocâ, çocâ, lâ, finî
esemplis
"un aiar trement che al jentrave par une lastre rote e che mi petave juste intune orele"
gjavât fûr di "A Aquilee" di Pieri Somede dai Marcs
"il soreli si sbassave daûr lis polessis altis là vie e al petave ca a stris su lis viis de jarbe seade"
gjavât fûr di "La massarie" di Dino Virgili
"a bevin masse e il vin ur pete tal cjâf e ur fâs straviodi"
gjavât fûr di "La cjase" di Alviero Negro
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Dâ pachis
sinonims
dâ, dâ jù, legnâ, pestâ, pacâ
esemplis
"«Alore tu sarâs tu a cjapâlis.» «Mê mari no mi pete mai [...]»"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
"cuant che lu coionavin o lu tiravin a ciment, ur coreve daûr e ur petave di lassâju frêts"
gjavât fûr di "Pre Pitin" di Antoni Beline
petâ v.intr.
(pe-tâ)
Someâ just, bon, convenient, comut e v.i.
sinonims
pocâ, comodâ, lâ, smecâ
esemplis
"a scrivin ancjemò in mil varietâts di furlan e in antantis grafiis diferentis, come che ur pete"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
detulis
"a chel de barete nissun no je pete"
"cuant che la joibe il soreli al va tal sac, no ven domenie che nol peti un vuac"
"il mont al è fat a scarpete: se al po te pete"
torne sù
torne sù