Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
mettere
torne indaûr

bilengâl

mettere v.tr., v.intr.
  • 1

    v.tr. meti Copie

    [FO] (poiâ jù)
    mettere i fazzoletti nel cassetto = meti i façolets intal scansel
    mettere il vestito nell'armadio = meti il vistît intal armâr
  • 2

    v.tr. meti Copie

    [FO] (plaçâ intune posizion precise)
    mettere diritto = meti dret
    mettere gli alunni in fila = meti i arlêfs in file
  • 3a

    v.tr. meti Copie

    [FO] (al forme costruzions cun nons che a àn denant 'in')
    mettere in bella mostra = meti ben in mostre
    mettere in ordine = meti in ordin

    v.tr. voltâ Copie

    (tradusi)
    mettere in friulano = voltâ par furlan
  • 3b

    v.tr. meti Copie

    [FO] (al forme costruzions subordenadis infinitivis)
    mettere a lavorare = meti a vore
    mettere a scaldare l'acqua = meti a scjaldâ la aghe
  • 4

    v.tr. tacâ, meti Copie

    [FO] (meti parsore)
    mettere il francobollo sulla cartolina = meti il bol su la cartuline

    v.tr. meti, fâ Copie

    (scrivi)
    mettere una firma = fâ une firme
  • 5

    v.tr. meti Copie

    [FO] (zontâ)
    mettere il formaggio sulla minestra = meti il formadi su la mignestre
    mettere lo zucchero nel caffè = meti il zucar intal cafè
  • 6

    v.tr. meti Copie

    [FO] (meti dentri)
    mettere l'acqua nella bottiglia = meti la aghe inte butilie
  • 7

    v.tr. meti Copie

    [FO] (zontâ intun scrit, intun discors)
    qui metterei un punto = chi o metarès un pont
  • 8

    v.tr. meti Copie

    [FO] (poiâ)
    mettere la giacca sulla sedia = meti la gjachete su la cjadree
    mettere la penna sul tavolo = poiâ la pene su la taule
  • 9

    v.tr. meti Copie

    [FO] (meti intune buse)
    mettere la chiave nella toppa = meti la clâf inte clavarie

    v.tr. meti Copie

    (parâ dentri)
    mettere un chiodo nel muro = meti oppure bati un claut intal mûr
  • 10

    v.tr. meti, meti sù, meti intor Copie

    [FO] (vistîsi)
    mettere i pantaloni = meti sù i bregons
  • 11

    v.tr. meti sù Copie

    [FO] (tacâ)
    mettere un adesivo sulla macchina = meti sù un adesîf su la machine
  • 12

    v.tr. meti, meti sù, meti in vore Copie

    [FO] (colegâ, meti in vore)
    stanno mettendo la parabolica = a son daûr a meti la paraboliche
  • 13

    v.tr. tacâ, meti Copie

    [FO], [TS] tecn. (fâ funzionâ, meti in vore)
    mettere i fanali = meti lis lûs
    mettere la freccia = tacâ la frece
  • 14

    v.tr. meti Copie

    [FO] (fâ vignî fûr)
    l'albero sta mettendo le radici = l'arbul al è daûr a meti lis lidrîs
  • 15

    v.tr. fâ Copie

    [FO] (fâ nassi un stât o un sintiment)
    mettere allegria = fâ ligrie
    mettere paura = fâ pôre
  • 16

    v.tr. meti Copie

    [FO] (plaçâ intun puest)
    mettere avanti = meti indenant
    mettere in prima fila = meti in prime file

    v.tr. meti, fâ Copie

    (massime cun daûr 'a' o 'in', meti intun stât particolâr)
    mettere fuori combattimento = fâ fûr
    mettere in soggezione = meti in sudizion
  • 17

    v.tr. meti Copie

    [FO] (destinâ par une incarghe)
    mettere come responsabile = meti di responsabil
  • 18

    v.tr. meti Copie

    [FO] (prossumâ)
    metti che non venga = met che nol vegni

    v.tr. meti Copie

    (paragonâ)
    vuoi mettere? = vûstu meti?

    v.tr. meti Copie

    (in loc.pragm., fâ)
    ed ora come la mettiamo = e cumò cemût le metìno?
  • 19

    v.tr. meti Copie

    (depositâ)
    mettere i soldi sul conto = meti i bêçs sul cont

    v.tr. meti Copie

    (fissâ un presit)
    mettere le uova a venti centesimi = meti i ûfs a vincj centesims

    v.tr. meti Copie

    [FO] (paiâ une sume)
    per il regalo abbiamo messo ognuno una quota = pal regâl o vin metût ognidun une part
  • 20

    v.tr. meti, meti sù Copie

    [FO] (imponi in fuarce de autoritât)
    mettere una nuova tassa = meti sù une tasse gnove
  • 21

    v.tr. meti Copie

    [FO] (plaçâ berdeis)
    mettere ostacoli = meti berdeis
  • 22

    v.tr. meti Copie

    [FO] (doprâ)
    mettere le proprie forze in un progetto = meti lis sôs fuarcis intun progjet
  • 23

    v.tr. dâ, butâ Copie

    [FO] (dutun cun particulis clitichis al met adun formis verbâls)
    mettercela tutta = dâi sot oppure dâi di schene oppure dâi di côt oppure dâi di drughe oppure dâi di sonone oppure butâle fûr dute

    v.tr. meti, fâ Copie

    (sotscrivi)
    metterci la firma = fâ firme
  • 24

    v.intr. menâ, butâ Copie

    [CO] (rivâ, lâ a finîle)
    il viottolo mette sulla statale = il troi al mene ae statâl

    v.intr. butâsi Copie

    (lâ a finîle)
    il Fella mette nel Tagliamento = la Fele si bute intal Tiliment

locuzions

    mettere a confronto
  • confrontâCopie
    [CO] (paragonâ)
    mettere a confronto due biciclette = confrontâ dôs bicicletis
  • mettere a dieta
  • meti sot diete, meti a diete, meti in dieteCopie
    [CO] (controlâ la alimentazion di cdn.)
    il medico lo ha messo a dieta a causa del mal di fegato = il miedi lu à metût sot diete par vie dal mâl di fiât
  • mettere a disposizione
  • dâ in man, meti a disposizion, meti a manCopie
    [CO] (dâ la pussibilitât di doprâ o di vê di jutori)
    gli hanno messo a disposizione una nuova segretaria = i àn metût a disposizion une altre segretarie
  • mettere a ferro e fuoco
  • meti a fûc e a tai, meti a fûc e sancCopie
    [CO] (fiscâ)
    Attila mise Aquileia a ferro e fuoco = Atile al metè Aquilee a fûc e sanc
  • mettere a frutto
  • meti a proCopie
    [CO] (fâ rindi)
    mettere a frutto i risparmi = meti a pro i sparagns
  • meti a proCopie
    (fâ zovâ)
    mettere a frutto l'esperienza = meti a pro la esperience
  • mettere a fuoco
  • meti a fûcCopie
    [CO], [TS] fotogr. (regolâ in maniere manuâl o automatiche l'obietîf di une machine fotografiche, cinematografiche o di une telecjamare o di un proietôr par vê imagjins netis)
    mettere a fuoco il secondo piano = meti a fûc il secont plan
  • meti a fûc, staronzâCopie
    [CO] (precisâ juscj i concets o tiermins di une idee)
    mettere a fuoco una questione = meti a fûc une cuistion
  • mettere a fuoco e fiamme
  • [CO], [TS] (cjale mettere a ferro e fuoco)
  • mettere a letto
  • meti sot, meti tal jet, meti a durmîCopie
    [CO] (compagnâ a durmî fruts o cui che nol rive bessôl)
    vado a mettere a letto i bambini = o voi a meti tal jet i fruts
  • mettere a massa
  • meti a tiere, meti a masseCopie
    [TS] eletr. (fâ che al sei un contat cu la tiere)
  • mettere a morte
  • condanâ a muartCopie
    [CO] (condanâ a murî)
    mettere a morte per tradimento = condanâ a muart par tradiment
  • copâCopie
    (eseguî une sentence di muart)
    lo hanno messo a morte con una iniezione = lu àn copât cuntune punture
  • mettere a nudo
  • meti in mostre, mostrâ, scuaiâ, pandiCopie
    [CO] (fâ viodi cence pussibilitât di mascarâ)
    l'occasione ha messo a nudo la sua debolezza = la ocasion e à metût in mostre la sô debilece
  • mettere a parte
  • fâ part, meti al fat, fâ visât, fâ savê, pandi, diCopie
    [CO] (fâ che alc si lu sepi)
    l'ho messo a parte del mio segreto = lu ai fat part dal gno segret lo ha messo a parte della sua situazione = i à dit la sô situazion oppure lu ai fat visât de sô situazion
  • mettere a posto
  • meti a puestCopie
    [CO] (meti in ordin)
    e adesso metti a posto tutte le bambole con cui hai giocato = e cumò met a puest dutis lis pipinis che tu âs zuiât metti a posto la tua stanza = met a puest la tô stanzie
  • meti a puestCopie
    [CO] (sestâ, comedâ)
    il meccanico ha messo a posto la macchina = il mecanic al à metût a puest la machine
  • meti a puestCopie
    (risolvi)
    mettere a posto una situazione = meti a puest une situazion
  • meti a puest, meti in stangjeCopie
    (tirâ lis orelis, dâ il pevar)
    l'ho messo a posto una volta per tutte = lu ai metût in stangje une volte par simpri
  • meti a puest, sestâ, sistemâCopie
    [CO] (dâi a cdn. une sistemazion, in tiermins di bêçs o di lavôr)
  • mettere a profitto
  • meti a pro, fâ reonâCopie
    [CO] (fâ frutâ)
    mettere a profitto gli studi fatti = fâ reonâ i studis fats
  • mettere a punto
  • regjistrâ, sistemâ, regolâ, comedâ, justâ, rangjâCopie
    [CO], [TS] mec. (di un argagn, un motôr e sim., fâ che al funzioni ben)
    mettere a punto il motore = regjistrâ il motôr
  • cumbinâ, regolâ, justâ, rangjâCopie
    [CO] (definî precisant i limits)
    mettere a punto una questione = rangjâ une cuistion
  • mettere a repentaglio
  • meti in pericul, meti in forsit, meti a risi, zuiâsi, meti a periculCopie
    [CO] (meti intune situazion di pericul)
    mettere a repentaglio la vita = meti in pericul la vite
  • mettere a rischio
  • mettere a sacco
  • fiscâ, botinâ, svalisâCopie
    [CO] (cjapâ sù dut cun violence)
    l'esercito unno mise a sacco Aquileia = l'esercit un al botinà Aquilee
  • mettere a segno
  • fâ, segnâCopie
    [CO] (concludi ben)
    mettere a segno una rapina = fâ une rapine
  • otignî, segnâCopie
    [CO] (rivâ a fâ)
    mettere a segno la prima vittoria in campionato = otignî la prime vitorie in campionât
  • mettere a soqquadro
  • butâ par aiar, savoltâ, ribaltâCopie
    [CO] (meti in disordin)
    mettere a soqquadro la scrivania = butâ par aiar la scrivanie
  • mettere a tacere
  • meti in tasê, cuacjâ, taponâ la bocje, fâ tasê, cidinâCopie
    [CO] (rebecâ cun argoments bogns di impedî cualsisei obiezion)
    mettere a tacere con una risposta secca = meti in tasê cuntune rispueste secje
  • meti in tasê, fâ tasê, cidinâCopie
    [CO] (fâ in maniere che alc no si lu sepi)
    mettere a tacere una illazione = cidinâ une ilazion
  • mettere a terra
  • butâ jù, seâ lis gjambis, taiâ lis gjambisCopie
    [CO] (fâ colâ inte depression)
    la notizia lo ha messo a terra = la gnove lu à butât jù
  • [CO], [TS] sport (cjale atterrare)
  • meti a tiere, meti a masseCopie
    [TS] eletr. (colegâ un imprest eletric cul implant di tiere)
    mettere a terra l'impianto = meti l'implant a tiere
  • mettere a verbale
  • meti tal verbâlCopie
    [CO] (scrivi tal verbâl)
    tutte le dichiarazioni sono state messe a verbale = dutis lis declarazions a son stadis metudis tal verbâl
  • mettere acqua nel vino
  • slungjâ la mignestre, meti aghe intal asêt, bonâ la burascjeCopie
    [CO] (cuietâ, morestâ manieris di fâ e afermazions ecessivis)
    rispetto alle affermazioni precedenti, mise acqua nel vino = a pet des afermazions di prin, al metè aghe intal asêt tendere a mettere acqua nel vino = cirî di bonâ la burascje
  • mettere ai voti
  • meti in votazion, votâCopie
    [CO] (fâ votâ su alc)
    mettere ai voti una proposta di legge = meti in votazion une propueste di leç
  • mettere al bando
  • mandâ in bant, bandîCopie
    [CO] (parâ fûr, mandâ vie o ancje esiliâ)
    il partito lo ha definitivamente messo al bando = il partît lu à bandît in maniere definitive
  • meti di bande, bandîCopie
    [CO], [TS] (lassâ pierdi)
    mettere al bando le emozioni = meti di bande lis emozions
  • vietâ, abolî, mandâ in bant, bandîCopie
    (improibî)
    mettere al bando il commercio di droghe leggere = vietâ il cumierç di droghis lizeris
  • mettere al coperto
  • meti a sotet, meti sot, meti al cuviert, sotetâ, meti in ripârCopie
    [CO] (meti alc li che no i fasin dam soreli e ploie)
    mise le pecore al coperto = al metè lis pioris al cuviert oppure a sotet
  • meti al sigûr, meti in sigureceCopie
    (meti alc intun puest o intune situazion sigure)
    mise quei pochi soldi al coperto perché non glieli portassero via = al metè chei cuatri francs in sigurece par che no jai puartassin vie
  • mettere al corrente
  • fâ part, dâ part, meti al fat, meti in zornade, fâ visâtsCopie
    [CO] (visâ, dâ informazions)
    mettere un amico al corrente dei fatti = dâ part a un amì dai fats oppure fâ part dai fats un amì oppure meti un amì in zornade dai fats
  • mettere al guinzaglio
  • meti la cjaveceCopie
    [CO] (tignî leât, cence libertât)
    è un uomo che non si lascia mettere al guinzaglio = al è un om che no si lasse meti la cjavece
  • mettere al mondo
  • [CO] (cjale dare al mondo)
  • mettere al muro
  • meti al mûrCopie
    [CO] (fusilâ)
  • mettere al palo
  • [CO] (leâ tun pâl, tant che torture o pene)
    mettere al palo un traditore = torturâ al pâl un traditôr
  • mettere al riparo
  • [CO] (cjale mettere al coperto)
  • mettere al sicuro
  • [CO] (cjale mettere al coperto)
  • mettere all'indice
  • improibî, bandî, meti in indiçCopie
    [CO] (bandî par vie dal contignût no morâl)
    i tradizionalisti hanno messo all'indice il suo ultimo libro = i tradizionaliscj a àn bandît il so ultin libri
  • mettere all'uscio
  • [CO] (cjale mettere alla porta)
  • mettere alla gogna
  • mettere alla porta
  • parâ vie, parâ fûrCopie
    [CO] (mandâ vie)
    il padrone di casa lo ha messo alla porta = il paron di cjase lu à parât fûr
  • mettere alla prova
  • tirâ a ciment, meti in prove, meti a la proveCopie
    [CO] (stazâ, provâ, provinâ)
    mettere alla prova in situazioni differenti = meti in prove in situazions diferentis
  • mettere alla sbarra
  • fâ il procès, lei la vite, fâ i pulçsCopie
    [CO] (tarizâ cun critichis e judizis)
  • mettere alla, in berlina
  • meti in ridicul, meti ae berlineCopie
    [CO], [TS] (fâ che alc o cdn. si lu dispresei)
    il giornale lo ha messo alla berlina = il gjornâl lu à metût ae berline
  • mettere alle calcagna
  • spiâ, tacâ tal stomi, meti tes cuestis, tacâ tes cuestisCopie
    [CO] (dâi l'assum a cdn. di stâ atent di ce che al fâs cdn. altri)
    mettere alle calcagna un un investigatore privato = tacâ des cuestis un investigadôr privât
  • mettere alle corde
  • meti intun cjanton, strenzi intun cjantonCopie
    [CO] (no dâ pussibilitât di sielzi)
  • mettere alle costole
  • mettere alle strette
  • cjapâ a lis stretis, strucâ tra puarte e mûrCopie
    [CO] (obleâ intune situazion)
    mi ha messo alle strette = mi à cjapât a lis stretis
  • mettere avanti
  • tirâ fûrCopie
    [CO] (meti alc tant che cundizion par fâ alc altri)
    non mi mettere avanti le tue solite scuse = no stâ a tirâmi fûr lis tôs scusis solitis
  • mettere bene
  • meti pâs, cuietâCopie
    [CO] (cirî di no fâ barufâ)
    mettere bene tra moglie e marito = meti pâs tra om e femine
  • lâ ben, comodâ, convignîCopie
    [CO] (vignî bon)
    ti mette bene se ci vediamo domani = ti vadie ben se si cjatìn doman?
  • lâ in miôr, butâ benCopie
    (miorâ)
    la situazione mette bene = la situazion e va in miôr
  • mettere bocca
  • meti il bec, meti la pecete, meti lenghe, meti il peteçCopie
    [CO] (metisi tal mieç intune discussion cence jessi stâts clamâts)
    se non mette bocca non è contento = se nol met la pecete nol è content
  • mettere cervello
  • [CO] (cjale mettere giudizio)
  • mettere da parte
  • meti di bande, meti in bande, parâ di bandeCopie
    [CO] (lassâ pierdi)
    la squadra ha messo da parte ogni velleità di vittoria = la scuadre e à metût di bande ogni sium di vitorie
  • meti dongje, meti di bande, meti in bande, tirâ dongje, tirâ suCopie
    [CO] (conservâ, sparagnâ)
    ha messo da parte un patrimonio = al à metût in bande une monede ho messo da parte tutti i maglioni pesanti = o ai metût di bande dutis lis maiis di Invier
  • mettere di mezzo
  • tirâ dentri, meti tal mieçCopie
    [CO] (cjapâ dentri)
  • mettere fine
  • fâ cessâ, fâ finî, sierâCopie
    [CO] (fâ finî un procès, une situazion, massime se no plasin)
    vogliono mettere fine alle proteste = a vuelin sierâ cu oppure fâ cessâ lis protestis
  • mettere fuori legge
  • meti fûr di leç, improibî, bandîCopie
    [CO] (vietâ)
    mettere fuori legge la droga = meti fûr di leç la droghe
  • mettere giù
  • butâ jù, meti jùCopie
    [CO] (poiâ)
    metti giù il vaso = met jù il vâs
  • mettere giudizio
  • meti il cjâf a puest, fa judizi, meti il cjâf a dissenCopie
    [CO] (deventâ plui madûr inte maniere di fâ)
    non ha ancora messo giudizio = nol à ancjemò fat judizi
  • mettere gli occhi addosso
  • voglonâ, tirâ i voiCopie
    [CO] (cjalâ cun chê di sedusi o cun desideri)
    le ha messo gli occhi addosso fin dal primo momento = i à tirât i voi fin dal prin moment
  • mettere gli occhi su
    mettere i bastoni tra le ruote
  • meti rais tes ruedis, meti bastons tes ruedis, meti bastons tra lis gjambis, meti bastons fra i pîtsCopie
    [CO] (meti dificoltâts in ce che al fâs cdn.)
    l'opposizione ha cercato di mettere i bastoni fra le ruote alla proposta della giunta = la oposizion e à cirût di meti i bastons tra lis ruedis ae propueste de zonte
  • mettere i brividi
  • fâ vignî i sgrisui, fâ sgrisulâCopie
    [CO] (fâ pôre o ancje emozionâ)
    questo film mette i brividi = chest cine al fâs vignî i sgrisui
  • mettere i denti
  • dentî, fâ i dincjCopie
    [CO] (meti fûr i dincj)
    la bambina ha cominciato a mettere i denti = la frute e à tacâ a dentî
  • dispatussâsiCopie
    (cuistâ esperience)
    dopo un po' ha messo i denti = daspò di un pôc si à dispatussât
  • mettere i piedi al muro
  • meti il cjâf al mûr, meti il cjâf tal mûr, poiâ il cûl tal mûrCopie
    [CO] (-)
  • mettere i piedi in testa
  • meti sot, mangjâ il lidric sul cjâf, mangjâ la fave sul cjâfCopie
    [CO] (lâ parsore)
    quello non si lascia certo mettere i piedi in testa da nessuno = chel li no si lasse dal sigûr meti sot di nissun
  • mettere i piedi sul collo
    mettere i puntini sulle, sugl'i
  • [CO] (precisâ alc cun insistence)
    ha voluto mettere i puntini sulle i = al à volût marcâ ben ogni robe par fîl e par pont
  • mettere il bavaglio
  • stropâ la bocje, meti il smuarsCopie
    [CO] (no lassâ che une persone e feveli cun libertât)
    il governo voleva mettere il bavaglio ai giornali = il guvier al voleve stropâ la bocje ai gjornâi
  • mettere il becco
  • [CO] (cjale mettere il naso)
  • mettere il broncio
  • [CO] (cjale mettere il muso)
  • mettere il capestro
  • meti la cjaveceCopie
    [CO] (someti)
  • mettere il cappio al collo
    mettere il carro davanti ai buoi
  • meti il cjar denant dai bûs, meti il cjar devant dai bûs, clamâ gnot prin di sereCopie
    [CO] (fâ lis robis tal ordin contrari di ce che si à di fâ)
  • mettere il caso
  • meti il câs, metiCopie
    [CO] (par introdusi une suposizion)
    metti il caso che nevichi = met oppure metipen che al nevei
  • mettere il cervello a partito
    mettere il coltello alla gola
  • pontâ il fusîl te schene, pontâ la sclope te scheneCopie
    [CO] (obleâ)
    ha dato una mano solo perché gli hanno messo il coltello alla gola = al à dât une man nome parcè che i àn pontât la sclope te schene
  • mettere il dito nella, sulla piaga
  • meti il dêt su la gruse, tocjâ là che al dûlCopie
    [CO] (tocjâ un argoment delicât e intrigôs, insisti sul pont critic di une situazion)
  • mettere il laccio al collo
    mettere il lupo nell'ovile
  • meti il mus intal sorcCopie
    [CO] (meti cdn. intune situazion là che al pues fâ ce che al vûl)
  • mettere il morso
  • meti sot, meti la cjaveceCopie
    [CO] (tignî cdn. sot control, che nol fasi ce che al vûl)
  • mettere il muso
  • fâ muse, fâ il music, fâ il lavri, fâ lavri, fâ musonCopie
    [CO] (cjapâ une espression di ofindût e malapaiât par alc)
    mi ha messo il muso ma non so perché = mi à fate muse ma no sai parcè
  • mettere il naso
  • meti il nâs, meti il bec, meti la pecete, meti lenghe, meti il peteçCopie
    [CO] (impaçâsi)
    non mettere il naso nei miei affari = no stâ a meti il nâs intai miei fats
  • mettere il naso fuori
  • meti fûr il nâsCopie
    [CO], [TS] (lâ fûr)
    oggi non ho messo il naso fuori = vuê no ai metût fûr il nâs
  • mettere il pepe al, nel culo
  • becâ tal cûl, tetâ tal cûl, stiçâ, meti fûcCopie
    [CO] (fâ che cdn. si nici di corse)
    devo mettergli il pepe al culo perché mi finisca il lavoro = o ai di metii fûc par che mi finissi la vore
  • mettere il piede in fallo
  • meti il pît te buse, dâ il pît te buseCopie
    [CO] (falâ)
    secondo me metterà il piede in fallo = par me al darà il pît te buse
  • mettere in atto
  • meti in voreCopie
    [CO] (realizâ)
    il ladro ha messo in atto il suo piano = il lari al à metût in vore il so plan
  • meti in voreCopie
    (doprâ)
    mettere in atto le proprie capacità = meti in vore lis capacitâts propriis
  • mettere in azione
  • meti in vore, meti in azion, meti in movimentCopie
    [CO] (inviâ, fâ che al funzioni)
    mettere in azione un piano di evacuazione = meti in vore un plan di evacuazion
  • mettere in ballo
  • [CO] (cjale tirare in ballo)
  • mettere in barzelletta
  • meti in bagul, meti in cjançoneteCopie
    [CO] (ridi daûr, ridi fûr)
    ha sempre paura che lo mettano in barzelletta = al à simpri pôre che lu metin in bagul
  • mettere in bocca
  • meti in bocjeCopie
    [CO] (dî che un al à dit alc)
    gli hanno messo in bocca parole che non ha mai pronunciato = i àn metût in bocje peraulis che nol à mai ditis
  • imboconâ, spiâCopie
    [CO] (sugjerî)
    gli hanno messo in bocca la risposta esatta = i àn spiade la rispueste juste
  • mettere in buona luce
  • meti a bonCopie
    [CO] (presentâ ben)
    le sue parole lo hanno messo in buona luce con tutti = lis sôs peraulis lu àn metût a bon cun ducj
  • mettere in caldo
  • meti in cjalt, tignî in cjaltCopie
    [CO] (fâ scjaldâ alc di mangjâ)
    mettere in caldo le patate = meti in cjalt lis patatis
  • mettere in campo
  • meti in cjamp, mandâ sul cjamp, mandâ in cjampCopie
    [CO] (intune bataie o competizion)
    mettere in campo un'ottima squadra = mandâ in cjamp une scuadre strabuine mise in campo diecimila soldati = al metè in cjamp dîs mil soldâts
  • tirâ fûr, vignî fûr, puartâCopie
    [CO] (presentâ, tirâ fûr)
    ha messo in campo scuse e giustificazioni = al à tirât fûr scusis e justificazions mettere in campo una pretesa = vignî fûr cuntune pretese mise in campo valide ragioni = al puartà bogns motîfs
  • mettere in carica
  • meti sot cjarie, meti in cjarie, cjariâCopie
    [CO] (fâ che alc si cjarii)
    metti in carica le batterie del cellulare = met sot cjarie lis batariis dal celulâr
  • mettere in carta
  • butâ jùCopie
    [CO] (scrivi su la cjarte alc che si à intal cjâf)
    mettere in carta un romanzo = butâ jù un romanç
  • mettere in castigo
  • meti in cjastìCopie
    [CO] (punî un frut, fasintlu restâ par un pôc di timp intun cjanton o intun altri puest)
    la maestra lo ha messo in castigo = la mestre lu à metût in cjastì
  • mettere in cattiva luce
  • meti a mâl, menâ par lengheCopie
    [CO] (presentâ mâl alc o cdn.)
    le sue azioni prepotenti lo hanno messo in cattiva luce = lis sôs azions prepotentis lu an metût a mâl
  • mettere in chiaro
  • meti in clâr, sclarîCopie
    [CO] (dî a clâr)
    mettiamo in chiaro i compiti di ognuno = viodìn di sclarî i assums di ognidun
  • mettere in circolazione
  • meti fûr, meti atorCopie
    [CO] (fâ lâ ator)
    mettere in circolazione un nuovo prodotto = meti ator un prodot gnûf
  • meti fûr, mandâ atorCopie
    (pandi, slargjâ)
    mettere in circolazione una notizia = mandâ ator une notizie
  • mettere in commercio
  • meti fûr, meti in cumierçCopie
    [CO] (fâ vendi)
    mettere in commercio un nuovo sapone = meti in cumierç un savon gnûf
  • mettere in condizione
  • meti in cundizion, meti in stâtCopie
    [CO] (dâ la oportunitât)
    la buona preparazione lo ha messo in condizione di superare la prova = la buine preparazion lu à metût in cundizion di passâ la prove
  • mettere in corpo
  • parâ jùCopie
    [CO], [TS] (bevi o mangjâ)
    ha messo in corpo cinque grappe = al à parât jù cinc sgnapis
  • mettere in corto
  • [TS] eletr. (cjale cortocircuitare)
  • mettere in crisi
  • mandâ in crisi, meti in dificoltâtCopie
    [CO] (meti intune brute situazion)
    un'avventura ha messo in crisi il matrimonio = une aventure e à mandât in crisi il matrimoni
  • mettere in croce
  • meti in crôsCopie
    [CO] (tormentâ, lambicâ, meti cdn. denant di sieltis in contrast)
  • mettere in difficoltà
  • [CO] (cjale mettere in crisi)
  • mettere in discussione
  • meti in discussion, contindi, meti in cuistionCopie
    [CO] (criticâ)
    l'opposizione ha messo in discussione il lavoro del sindaco = la oposizion e à contindût sul lavôr dal sindic
  • meti in discussion, contindi, meti in cuistionCopie
    (meti in dubi)
    metteva in discussione la sua onestà = i contindeve su la sô onestât
  • mettere in dubbio
  • meti in forsit, meti in discussion, meti in dubi, meti in cuistionCopie
    [CO] (valutâ criticant)
    mettere in dubbio una tesi = meti in forsit une tesi
  • mettere in evidenza
  • meti in lûs, meti in mostre, meti in biele mostre, meti in biele copie, mostrâ, pandiCopie
    [CO] (marcâ)
    un abito che mette in evidenza le forme = un vistît che al met in mostre lis formis
  • meti in lûs, meti in mostre, mostrâ, pandiCopie
    (fâ notâ)
    non poteva mettere in luce quello che non aveva = nol podeve pandi ce che nol veve se poteva, metteva in luce tutto il suo sapere = se mai al podeve al meteve in mostre dut il so savê
  • mettere in fase
  • regolâ, meti in faseCopie
    [LE], [TS] tecn. (meti un motôr a sclop in cundizion otimâl di funzionâ)
  • mettere in forse
  • meti in forsitCopie
    [CO] (meti in cundizion che nol sei fat, meti in dubi che al sei vêr)
    il maltempo ha messo in forse il concerto = il trist timp al à metût in forsit il conciert
  • mettere in frigorifero
  • tignî in belanceCopie
    [CO] (meti in spiete)
    mettere in frigorifero una decisione = tignî in belance une decision
  • mettere in fuga
  • fâ scjampâ, fugâ, scorsonâ, sfolmenâ, socâ, sovâCopie
    [CO] (fâ scjampâ)
    il cane ha messo in fuga i ladri = il cjan al à fat scjampâ i laris
  • mettere in ginocchio
  • butâ in zenoglonCopie
    [CO] (sdramassâ, meti in crisi fonde)
    la svalutazione ha messo in ginocchio molti risparmiatori = la svalutazion e à butât in zenoglon tancj sparagnadôrs
  • mettere in gioco
  • mettere in giro
  • meti fûr, mandâ atorCopie
    [CO] (meti in circolazion)
    mettere in giro moneta falsa = meti fûr monede false
  • meti fûr, mandâ ator, slargjâ, spandi, sparniçâ, spampanâCopie
    [CO] (cjacarâ fûr)
    mettere in giro notizie false = meti fûr notiziis falsis
  • mettere in guardia
  • meti in avertence, meti in vuardie, meti in vuaite, visâ prime, visâCopie
    [CO] (visâ di un pericul)
  • mettere in libertà
  • molâ fûrCopie
    [CO] (fâ jessî di preson o di une situazion di cativitât)
    lo metteranno in libertà l'anno prossimo = lu molaran fûr l'an che al ven
  • molâ fûrCopie
    [CO] (dâ une licence o une permès)
    in caserma ci mettono in libertà alle sei = in caserme nus molin fûr aes sîs
  • mettere in luce
  • [CO] (cjale mettere in evidenza)
  • mettere in mano
  • [CO] (cjale mettere nelle mani)
  • mettere in mezzo
  • cjapâ dentri, meti di mieçCopie
    [CO] (tirâ dentri)
    non mi mettere in mezzo = no stâ a metimi di mieç
  • mettere in mostra
  • meti in mostreCopie
    [CO] (mostrâ)
    l'artista ha messo in mostra le sue opere = l'artist al à metût in mostre lis sôs oparis
  • meti in mostre, sflocjâ, sfodrâ, meti in biel vedêCopie
    [CO] (fâ viodi par svantâsi)
    non fa altro che mettere in mostra la sua macchina = al fâs dome che sflocjâ la sô machine
  • mettere in moto
  • inviâ, tacâCopie
    [CO] (fâ partî une machine, un motôr)
    mettere in moto il motore = inviâ il motôr mettere in moto la centrifuga = tacâ la centrifughe
  • meti in voreCopie
    (fâ funzionâ, fâ)
    mettere in moto lo spettacolo = meti in vore il spetacul
  • mettere in musica
  • meti in musicheCopie
    [CO] (cjapâ un test di peraulis e trasformâlu par sei cjantât o compagnât di musiche)
    mettere in musica una poesia = meti in musiche une poesie
  • mettere in ombra
  • fâ ombreCopie
    [CO] (sminuî il valôr di cdn. o di alc)
    con la sua presenza ha messo in ombra tutti gli altri = cu la sô presince ur à fat ombre a ducj chei altris
  • mettere in onda
  • [CO] (cjale mandare in onda)
  • mettere in opera
  • meti in vore, meti in opareCopie
    [CO] (fâ, passâ de idee ae realizazion)
    ha messo in opera quello che aveva promesso = al à metût in vore ce che al veve imprometût
  • meti in vore, meti in opareCopie
    (di une costruzion, di un implant e v.i., fâlu sù, fâlu funzionâ)
    mettere in opera un impianto idraulico = meti in vore un implant idraulic
  • mettere in palio
  • metin in paliCopie
    [CO] (meti a disposizion tant che premi)
  • mettere in piazza
  • meti fûr, fâ savê, meti in place, publicâ, spampanâ, pandi atorCopie
    [CO] (fâ che si sepi)
    non mi va di mettere in piazza i miei affari = no mi va di spampanâ i miei afârs
  • mettere in piedi
  • meti sù, meti in vore, meti in pîts, prontâ, impastanâ, inmaneâ, imbastîCopie
    [CO] (fâ, scomençâ, preparâ)
    mettere in piedi un nuovo spettacolo = meti sù un spetacul gnûf
  • mettere in pratica
  • meti in voreCopie
    [CO] (fâ)
    mettere in pratica i buoni propositi per l'anno nuovo = meti in vore i bogns proponiments pal an gnûf
  • mettere in preventivo
  • meti in cont, meti in preventîfCopie
    [CO] (previodi une pussibilitât, une eventualitât)
    devi mettere in preventivo anche che ti possa dire di no = tu âs di meti in preventîf ancje che ti puedi dî di no
  • mettere in pubblico
  • [CO] (cjale mettere in piazza)
  • mettere in questione
  • meti in discussion, meti in cuistionCopie
    [CO] (meti in dubi)
    mettere in questione l'onestà di un socio = meti in discussion la onestât di un soci
  • mettere in rapporto
  • meti in rapuart, meti in relazion, rapuartâ, leâCopie
    [CO] (individuâ un leam, un rapuart)
    mettere in rapporto causa ed effetto = meti in relazion oppure leâ cause e efiet
  • mettere in relazione
  • [CO] (cjale mettere in rapporto)
  • mettere in rilievo
  • [CO] (cjale mettere in evidenza)
  • mettere in risalto
  • [CO] (cjale mettere in evidenza)
  • mettere in scena
  • meti sù, meti in seneCopie
    [CO] (rapresentâ une opare teatrâl, un spetacul e v.i.)
  • meti sù, meti in seneCopie
    (meti in pîts alc cu la idee di freâ cdn.)
    hanno messo in scena una trovata per farci andare via mentre preparavano la festa a sorpresa = a àn metût in sene une cjatade par fânus lâ vie intant che a prontavin la fieste a sorprese
  • mettere in tavola
  • meti fûr, meti in taule, puartâ in tauleCopie
    [CO] (servî di mangjâ)
    i camerieri hanno messo in tavola un pranzo straordinario = i camarîrs a àn metût in taule oppure puartât in taule un gustâ straordenari
  • [CO] (cjale mettere sul tappeto)
  • mettere in testa
  • meti tal cjâfCopie
    [CO] (fâ pensâ)
    quei libri gli hanno messo in testa una visione della vita molto buia = chei libris i àn metût tal cjâf une vision de vite ben scure
  • mettere in valore
  • meti a pro, meti in valôr, fâ rindiCopie
    [TS] econ. (fâ reonâ un ben, un capitâl e sim.)
    mettere in valore i risparmi = meti in valôr i sparagns
  • fâ preseâ, fâ agradîCopie
    [CO] (fâ preseâ)
    con quel dolce hai messo in valore la tua cucina = cun chel dolç tu âs fat preseâ la tô cusine
  • mettere in vendita
  • meti in venditeCopie
    [CO] (cirî di vendi)
    hanno messo in vendita la casa vicino alla mia = a àn metude in vendite la cjase dongje de mê
  • mettere in, nel conto
  • meti in cont, butâ sul contCopie
    [CO] (meti inte note des spesis)
  • tignî cont, fâ calculCopie
    [CO] (tignî presint)
  • mettere incinta
  • alçâ il grumâl, meti incinteCopie
    [CO] (ingravidâ)
  • mettere insieme
  • dâ dongje, meti dongje, tirâ dongje, meti adun, parâ dongje, fâ dongjeCopie
    [CO] (-)
    mettere insieme una bella compagnia = dâ dongje une biele compagnie mettere insieme una collezione di francobolli = meti adun une colezion di boi
  • dâ dongje, meti dongje, inmaneâ, imbastîCopie
    (inviulâ)
    mettere insieme un lavoro = dâ dongje oppure imbastî un lavôr mettere insieme un'opera = meti dongje une opare
  • mettere l'accento
  • meti l'acent, spicâ, marcâ, cjalcjâCopie
    [CO] (meti in mostre, fâ risaltâ)
    ha messo l'accento solo sugli aspetti negativi = al à cjalcjât dome i aspiets negatîfs
  • mettere l'anello
  • meti la vereCopie
    [CO] (maridâ)
    le ha messo l'anello quando era ancora giovane = i à metude la vere cuant che e jere ancjemò zovine
  • mettere l'esca accanto al fuoco
  • dâi la lescje al fûc, meti il fûc dongje dal strancCopie
    [CO] (metisi o meti cdn. inte situazion di inamorâsi o di sintî altris passions)
  • mettere la corda al collo
  • dâ il laç al cuel, dâ la cuarde, picjâCopie
    [CO] (imponi cundizions pesantis)
    con questa richiesta mi metti la corda al collo = cun cheste pretese tu mi dâs il laç al cuel oppure tu mi picjis
  • mettere la firma
  • fâ la firmeCopie
    [CO], [TS] milit. (di militâr, sielzi di restâ ancjemò intal esercit)
    ha messo la firma per un altro anno = al à fate la firme par un altri an
  • mettere la lancia in resta
  • disfodrâ la spadeCopie
    [CO] (preparâsi a un confront)
  • mettere la mano sul fuoco
  • meti il dêt sul fûc, meti la man sul fûcCopie
    [CO] (dâ par sigûr)
  • meti il dêt sul fûc, meti la man sul fûcCopie
    (garantî par cdn.)
    per quanto riguarda lui metto la mano sul fuoco = par ce che lu tocje lui o met la man sul fûc
  • mettere la mordacchia
  • stropâ la bocjeCopie
    [CO] (obleâ a tasê)
  • stropâ la bocje, meti il smuarsCopie
    (censurâ)
    il regime ha messo la mordacchia ai giornali = il regjim al à stropade la bocje ai gjornâi
  • mettere la museruola
  • [CO] (cjale mettere il bavaglio)
  • mettere la parola fine
  • meti finCopie
    [CO] (fâ terminâ in mût definitîf)
    mettere la parola fine a una relazione = meti fin a une relazion
  • mettere la testa a partito
    mettere la testa a posto
  • meti il cjâf a puest, fa judizi, meti il cjâf a dissen, meti il cjâf a segn, meti il cjâf in scuare, piâ judiziCopie
    [CO] (deventâ savi e responsabil)
    sarebbe ora che mettesse la testa a posto = e sarès ore che al fasès judizi
  • mettere la, una pulce nell'orecchio
  • meti un gri tal cjâfCopie
    [CO] (fâ nassi un suspiet)
    metteva pulci nelle orecchie a bella posta = al meteve grîs tal cjâf di pueste
  • mettere le ali
  • cjapâ il svol, fâ ale, fâ alisCopie
    [CO] (tacâ a movisi)
  • mettere le ali ai piedi
  • fâ alis, cori a brene vierte, cori tant che la buere, cori tant che une spade, lâ tant che il vint, cori a volopCopie
    [CO] (cori une vore svelt)
  • mettere le carte in tavola
  • vierzi lis cjartis, meti lis cjartis in tauleCopie
    [CO] (sclarî ce che si pense, compuartâsi in mût sclet)
    mi fido di voi e voglio mettere le carte in tavola = mi fidi di voaltris e o vuei meti lis cjartis in taule
  • mettere le corna
  • [CO] (cjale fare le corna)
  • mettere le mani
  • meti lis mans, gafâCopie
    [CO] (rivâ a vê in man)
    ha messo le mani su una fortuna = al à gafade une fortune mettere le mani su una eredità = meti lis mans su di une ereditât
  • meti manCopie
    [CO] (intervignî)
    in questo lavoro hanno messo le mani in molti = in chest lavôr a àn metude man in tancj di lôr
  • mettere le mani addosso
  • meti lis mans intorCopie
    [CO] (dâ jù)
    si sono messi le mani addosso per una sciocchezza = si àn metût lis mans intor par une stupidade
  • meti lis mans intorCopie
    [CO] (tocjâ, palpâ)
    lo hanno denunciato e gli hanno tolto il vizio di mettere le mani addosso = lu àn denunziât e i àn gjavât il vizi di meti lis mans intor
  • mettere le mani avanti
  • meti lis mans indenant, meti lis mans indevantCopie
    [CO] (prevignî situazions complicadis)
    è prudente, mette sempre le mani avanti = al è prudent, al met simpri indenant lis mans
  • mettere le prime piume
  • dispatussâsiCopie
    [CO] (tacâ a deventâ grant)
    sarebbe ora che cominciasse a mettere le prime piume = e sarès ore che al tacàs a dispatussâsi
  • mettere lingua
  • [CO] (cjale mettere bocca)
  • mettere lo zampino
  • meti la sô çate, meti la codeCopie
    [CO] (slungjâ la talpe)
  • mettere male
  • meti a mâl, meti cuintri, semenâ tampieste, meti la malepâs, meti mâlCopie
    [CO] (fevelâ mâl di cdn. cun altris par creâ contrascj)
    mettere male tra due soci = meti mâl tra doi socis oppure mei cuintri doi socis
  • lâ mâlCopie
    [CO] (risultâ discomut)
    ti mette male se parliamo poi? = ti vadie mâl se o fevelìn daspò?
  • mettere mano
  • cjapâ in manCopie
    [CO] (cjapâ sù alc par fâ un lavôr)
    mettere mano al pennello per dipingere = cjapâ in man il pinel par piturâ
  • tacâ sot, meti manCopie
    [CO] (començâ, tacâ un lavôr)
    mettere mano in un lavoro = meti man intun lavôr
  • mettere mano al portafoglio
  • meti man ae borse, vierzi la borseCopie
    [CO] (jessi pront par paiâ)
    il ladro gli si avvicinò mentre stava mettendo mano al portafoglio = il lari i le dongje intant che al meteve man ae borse
  • mettere mano alla borsa
    mettere nei pasticci
  • mettere nel sacco
  • meti in sachete, meti in sac, insacâ, dâ capotCopie
    [CO] (imbroiâ)
    è stato messo nel sacco da un imbroglione = lu à metût in sachete un imbroion
  • mettere nelle mani
  • dâ in man, dâ in mansCopie
    [CO] (fidâ)
    hanno messo tutto nelle mani dell'amministratore = a àn dât dut in mans al aministradôr
  • mettere nero su bianco
  • meti neri sul blancCopie
    [CO] (scrivi une declarazion, un contrat e v.i.)
    prima di mettere nero su bianco troviamo un accordo = prime di meti neri sul blanc cjatìn un acuardi
  • meti il neri sul blancCopie
    (fissâ in mût definitîf une situazion)
    riguardo all'eredità ha messo nero su bianco = pe ereditât al à metût neri sul blanc
  • mettere pace
  • meti pâsCopie
    [CO] (comedâ un disacuardi)
    col suo intervento ha messo pace tra tutti i familiari = cul so intervent al à metût pâs tra ducj chei de famee
  • mettere paglia al fuoco
  • meti pês sul mol, meti la paie dongje dal fûcCopie
    [CO] (fâ che cdn. al fronti tentazions o pericui)
    non è il caso di mettere paglia al fuoco = nol è il câs di meti pês sul mol
  • mettere piede
  • meti pîtCopie
    [CO] (lâ, jentrâ)
    da quella volta non ha più messo piede in casa mia = di in chê volte nol à plui metût pît in cjase mê
  • mettere premura
  • fâ presse, fâ premure, stomblâ, sburtâCopie
    [CO] (sburtâ cdn. a spesseâ a fâ alc)
    non mettergli sempre premure = no stâ a fâi simpri presse oppure a stomblâlu simpri
  • mettere radici
  • inlidrisâCopie
    [CO] (di plante, cjapâ)
    il pesco ha messo radici = il pierçolâr al à inlidrisât
  • pastanâsi, insedâsiCopie
    [CO] (di cdn., metisi a stâ fis intun puest)
    ha deciso di mettere radici nel paese di sua moglie = al à decidût di insedâsi tal paîs de sô femine
  • cjapâ pît, inlidrisâCopie
    [CO] (difondisi, slargjâsi, deventâ plui fuart)
    una moda che ha messo radici = une mode che e à cjapât pît
  • mettere sotto
  • cjapâ sotCopie
    [CO] (tirâ sot cu la machine)
  • meti sotCopie
    [CO] (fâ lavorâ une vore)
    il capo lo ha messo sotto con un nuovo lavoro = il paron lu à metût sot cuntun lavôr gnûf
  • mettere sotto i denti
  • tacâ i dincj intorCopie
    [CO] (mangjâ par cuietâ la tante fam)
    devo mettere qualcosa sotto i denti = o ai di tacâ i dincj intor di alc
  • mettere sotto i piedi
  • meti sot, meti sot i pîts, tibiâ, talpassâCopie
    [CO] (somerzi, umiliâ)
    gli piace mettere tutti sotto i piedi = i plâs meti ducj sot i pîts
  • mettere su
  • meti sùCopie
    [CO] (organizâ)
    hanno messo su una nuova associazione = a àn metût sù une socie gnove
  • meti sùCopie
    [CO] (meti a cuei)
    mettere su la minestra = meti sù la mignestre
  • meti sù, meti cuintri, tirâ suCopie
    [CO] (stiçâ)
    lo hanno messo su contro il padre = lu àn tirât sù cuintri di so pari
  • cjapâ sù, meti sùCopie
    [CO] (cjapâ une ande di supierbie)
    aveva messo su un'aria da principessa = e veve metût sù une ande di principesse
  • meti sùCopie
    [CO] (vistîsi)
    mettere su il vestito della festa = meti sù il vistît di fieste
  • mettere su casa
  • meti sù famee, impastanâ famee, implantâsi, incjasâsi, meti sù cjaseCopie
    [CO] (fâ une famee proprie)
    hanno deciso di mettere su casa = a àn decidût di implantâsi oppure di incjasâsi non vuole ancora mettere su casa = nol vûl ancjemò impastanâ famee oppure meti sù famee
  • implantâsi, incjasâsi, meti sù cjaseCopie
    [CO] (lâ a vivi fûr di cjase)
    ha messo su casa = si è implantât oppure incjasât
  • implantâsi, incjasâsi, meti sù cjaseCopie
    [CO] (meti a puest une cjase par lâ a vivi)
    stanno mettendo su casa = a son daûr a implantâsi oppure incjasâsi
  • mettere su chili
  • meti dongje, meti sù chilos, fâ cjar, cjapâ sù chilos, butâ sù chilos, tirâ sù chilos, cjapâ chilos, meti sù panze, meti sù pêsCopie
    [CO] (ingrassâ)
    a Natale è facile mettere su chili = a Nadâl al è facil butâ sù chilos
  • mettere su famiglia
  • [CO] (cjale mettere su casa)
  • mettere su pancia
  • [CO] (cjale mettere su chili)
  • mettere su peso
  • [CO] (cjale mettere su chili)
  • mettere sugli, sull'attenti
  • meti in rie, meti in stangjeCopie
    [CO] (meti in avertence)
  • mettere sul piatto della bilancia
  • mettere sul piedistallo
  • [CO] (stimâ cence misure)
    mettere sul piedestallo il proprio figlio = impiâ cjandelis al fi
  • mettere sul tappeto
  • meti in plat, puartâ in platCopie
    [CO], [TS] (proponi tant che argoment di discussion)
    ha messo sul tappeto la solita questione = al à puartât in plat la solite cuistion oppure al à tocjât il cantin di simpri
  • mettere sull'altare
  • puartâ tes stelis, laudonâ, fâ i lauts, meti sul altârCopie
    [CO] (esaltâ cdn. tant che se al fos di fâ sant)
  • mettere sull'avviso
  • meti in vuaite, prevignîCopie
    [CO] (meti in avertence, visâ)
    è stato messo sull'avviso = al è stât metût in vuaite
  • mettere sulla bilancia
  • fâ riflès, pesâCopie
    [CO] (valutâ, spes par sielzi tra dôs o plui opzions)
    si doveva mettere sulla bilancia pregi e difetti = si veve di fâ riflès su oppure di pesâ cualitâts e difiets
  • mettere troppa carne al fuoco
  • tindi masse archetisCopie
    [CO] (fâ di plui di chel che si rive)
    non mettere troppa carne al fuoco! = a tindi masse archetis, a cjapin sù i uciei chei altris
  • mettere una croce sopra
  • mettere una pietra sopra
  • fâ la crôs parsore, netâsi la bocje, fâ crosutis, fâ crosetisCopie
    [CO] (lassâ pierdi, rassegnâsi)
  • mettere urgenza
  • [CO] (cjale mettere premura)
  • mettere via
  • meti vieCopie
    [CO] (meti alc tal so puest)
    mettere via gli abiti = meti vie i vistîts
  • meti vieCopie
    (meti di cualchi bande alc che si tegni miôr)
    mettere via le fragole = meti vie lis freulis

monolengâl

menâ v.tr.
(me-nâ)
Movi o tignî in moviment
esemplis
"Ricut al jere daûr a menâ il sfuei par dâi flât a di un fûc di stancol"
gjavât fûr di "Il muc" di Roberto Ongaro
"Ane, che e menave la polente, lu cjalà come par viodi se al veve pierdût i sintiments"
gjavât fûr di ""Nocent"" di Maria Forte
"ogni tant al menave la scraçule pal gust di sintî colps secs come sclopetadis"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
menâ v.tr.
(me-nâ)
Movi svelte une part dal cuarp
sinonims
esemplis
"Tilde e menà i braçs come une mate, clamant a plene vôs"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"al clame il cjan e chel al cor sot il barcon menant la code"
gjavât fûr di "Il muc" di Roberto Ongaro
menâ v.tr.
(me-nâ)
Acompagnâ, puartâ cdn. di cualchi bande
sinonims
puartâ, scuarzi, butâ
esemplis
"so pari [...] al gji oreva un ben di vita a la sô Catinuta e la menava fûr pai cjamps di matina co al cricava al dì par mostrâgji simût che al si dismôf al mont e simût che al jeva al soreli daûr da monts"
gjavât fûr di "Catinuta" di Ugo Pellis
"tal indoman i soldâts a menarin a Udin il mulinâr in cjadenis"
gjavât fûr di "Madalene" di Franco Marchetta
menâ v.tr.
(me-nâ)
Tignî il control di un mieç di traspuart
sinonims
pilotâ, vuidâ
esemplis
"lui, ancje se al ves provât, nol varès mai imparât a menâ une machine"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
menâ v.tr.
(me-nâ)
Puartâ indevant une ativitât o ancje alc di imateriâl, spec. la esistence (fig.)
sinonims
esemplis
"al à menât une vite tant esemplâr, che al è deventât sant"
gjavât fûr di "Sant Martin" di Luigi Gortani
menâ v.intr., v.tr.
(me-nâ)
Di strade, percors e sim., lâ di une cierte bande
sinonims
condusi, lâ, lâ a finîle, rivâ
esemplis
"a cjapavin la strade Bariglarie che ju menave su la Tresemane e, di li, subit a cjase"
gjavât fûr di "Come tai romançs" di Alan Brusini
"al veve cjapât il troi che al menave sù tal bosc daûr dal paîs"
gjavât fûr di "Il drâc" di Gianfranco Pellegrini
menâ v.tr.
(me-nâ)
[TS] (silv.) Puartâ taiis tun flum
menâ v.intr.
(me-nâ)
Di plante, cressi, disvilupâsi
esemplis
"benon, la jerbe mene che al è un gust"
gjavât fûr di "La furlane" di Dolfo Zorzut
"al pierdeve zornadis interiis pes stradis dal paîs a çoncjâ cu la ronconele baraçs e saût che a menavin pardut"
gjavât fûr di "Il telegram" di Meni Ucel
menâ v.tr.
(me-nâ)
Dâ cun fuarce
sinonims
esemplis
"menâ pugns a bracevierte"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
"la Cavaleria scomençà a snudâ lis spadis e a menâ colps e stocs disperâts indistintamenti sora ju uns e sora ju altris"
gjavât fûr di "Il grant citadin" di Giovanni Luigi Filli
menâ v.tr.
(me-nâ)
Puartâ tant che efiet, tant che consecuence (fig.)
sinonims
esemplis
"chest [sfuarç di fâ jentrâ venit e piemontês sot de leç di tutele des minorancis] però al menarà confusion te definizion des minorancis linguistichis parcè che al va a distruzi la diference tra lenghis di minorance e dialets de lenghe taliane"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
menâ v.tr.
(me-nâ)
Fâ lâ intune cierte cundizion, massime negative (fig.)
esemplis
"no stâ menânus in tentazion ma liberinus dal mâl"
gjavât fûr di "Pari nestri" di
menâ v.intr.
(me-nâ)
Di aiar, soflâ
sinonims
esemplis
"da lis monts, là sù daûr, al menave jù un tramontanin crût che al taiave"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
detulis
"a menâ il cjar al vûl tamon"
"al mene la code il cjan no par te ma pal pan"
"al nas ce che si semene e ce che si insede al mene"
"ancje il cjan cul menâ la code si vuadagne la spese"
"bêçs a menin vuere"
"bisugne menâ il dint daûr la borse che si sint"
"ce che tu âs semenât, al è nassût; ce che tu âs insedât, al à menât"
"cui che al fâs al fale, cui che al mene al strucje"
"cui che al mene al strucje"
"cui che al mene il spêt nol tocje nancje un dêt"
"cui che nol à ce fâ che al meni la puarte"
"cul plui menâ, il pan al devente tenar"
"dome che il mus al mene la code par dibant"
"dutis lis stradis a menin a Rome"
"i dincj no stâ menâ se no tu âs bêçs di paiâ"
"i ocuts a menin cualchi volte a bevi i ocats"
"il cjan nol mene la code par dibant"
"il dint no stâ menâ, se no tu âs bêçs di paiâ"
"il timp al mene judizi"
"la cjar che e mene no sta mai ferme"
"la gnot e mene judizi"
"la tampieste no mene cjaristie"
"la tristerie a mene miserie, la miserie a mene pedoi e i pedoi a mangjin ancje i voi"
"lis disgraciis a menin judizi"
"Març al mene la code pal bearç"
"nancje il cjan nol mene la code dibant"
"nome il mus al mene la code par dibant"
"ogni famee al è un demoni e al mene la code pardut"
"ploie che e sune a mene bon timp"
"Sante Catarine e mene il frêt cu la caretine"
"se no tu menis i comedons, a cjase no menin lis gramulis"
"siroc e tramontan a menin vin e pan, buere e garbin a cjolin pan e vin"
"un disordin al mene un ordin"
"un reume mâl curât al mene intal sagrât"
"un vuarp che al mene un altri vuarp a colin ducj i doi te buse"
torne sù
torne sù