Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
porre
torne indaûr

bilengâl

porre v.tr., v.intr.
  • 1

    v.tr. meti, poiâ, plaçâ Copie

    [FO] (lassâ intun ciert puest)
    hanno posto il monumento in mezzo alla piazza = a àn plaçât il monument tal mieç de place
    la domestica poneva la roba in un cassetto dell'armadio = la massarie e poiave la robe intun scansel dal armâr
    porre qualcosa nella credenza = meti alc te credince
  • 2

    v.tr. meti, poiâ Copie

    [FO] (puartâ intune cierte posizion)
    porre una mano sul capo = meti une man sul cjâf
  • 3

    v.tr. meti, suponi Copie

    [FO] (fâ un supuest, presumi)
    poniamo che sia vero ciò che ha detto = metìn che al sedi vêr ce che al à dit
    poniamo per ipotesi che venga = suponìn che al vegni
  • 4

    v.tr. cjapâ Copie

    [TS] filos. (cjapâ une tesi di doprâ par dimostrazion)
    si ponga la seguente tesi = che si cjapi cheste tesi

    v.tr. meti reâl, fâ reâl Copie

    (ricognossi realtât e esistence a un alc)
    Platone poneva le idee e Aristotele le sostanze = Platon al meteve oppure al faseve reâls lis ideis e Aristotel lis sostancis
  • 5

    v.tr. meti Copie

    [TS] mat. (cjapâ tant che dât)

    v.tr. meti Copie

    (dâ un valôr a une variabile)
    poniamo 3 per x in y = 5x = metìn 3 par x in y = 5x
  • 6

    v.tr. fâ, formulâ, tirâ fûr Copie

    [FO] (proponi)
    porre un problema = tirâ fûr un probleme
    porre una domanda = fâ une domande oppure domandâ
    porre una questione = tirâ fûr une cuistion oppure fâ une cuistion
  • 7

    v.tr.

    [CO] (ass., intes scritis des tombis)
    moglie e figli posero = la femine e i fîs
  • 8

    v.tr. meti, semenâ Copie

    [CO] (di teren, plantâ)
    porre un campo a granturco = meti un cjamp a blave

locuzions

    porre a confronto
  • [CO] (cjale mettere a confronto)
  • porre a frutto
  • [CO] (cjale mettere a frutto)
  • porre a repentaglio
  • porre al bando
  • [CO] (cjale mettere al bando)
  • porre fine
  • [CO] (cjale mettere fine)
  • porre giù
  • [CO] (cjale mettere giù)
  • porre il caso
  • [CO] (cjale mettere il caso)
  • porre il morso
  • [CO] (cjale mettere il morso)
  • porre in atto
  • [CO] (cjale mettere in atto)
  • porre in campo
  • [CO] (cjale mettere in campo)
  • porre in croce
  • [CO], [TS] (cjale mettere in croce)
  • porre in essere
  • meti in voreCopie
    [CO] (realizâ, fâ)
    porre in essere un progetto = meti in vore un progjet
  • porre in evidenza
  • [CO] (cjale mettere in evidenza)
  • porre in fermo
  • aciertâ, sigurâCopie
    [BU], [CO] (verificâ par sigûr)
    porre in fermo un'ipotesi = sigurâ une ipotesi
  • porre in luce
  • [CO] (cjale mettere in luce)
  • porre in opera
  • [CO] (cjale mettere in opera)
  • porre in questione
  • porre l'accento
  • [CO] (cjale mettere l'accento)
  • porre le fondamenta
  • butâ lis fondis, fâ lis fondis, gjavâ lis fondisCopie
    (tacâ a implantâ alc, fondâ)
    porre le fondamenta di una nuova impresa = meti lis fondis di une imprese gnove
  • butâ lis fondis, fâ lis fondis, gjavâ lis fondisCopie
    [CO] (tacâ a fâ un edifici)
  • porre mano
  • [CO] (cjale mettere mano)
  • porre mente
  • fâ riflès, cjalâ ben, fâ a mentsCopie
    [CO] (considerâ cun atenzion)
    poniamo mente al problema = cjalìn ben il oppure fasìn riflès sul probleme
  • porre rimedio
  • comedâ, justâ, rangjâCopie
    [CO] (tornâ a meti in sest la situazion)
    i nuovi dirigenti devono porre rimedio al dissesto finanziario = i sorestants gnûfs a àn di comedâ il vuast finanziari
  • porre sugli altari
  • [CO] (cjale mettere sull'altare)
  • porre sul piedistallo
    porre termine
  • [CO] (cjale porre fine)

monolengâl

semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Meti la semence di une plante inte tiere par che e dedi fûr (ancje ass.)
sinonims
esemplis
"al cjate une femine tun cjamp che e jere daûr a semenâ sorc"
gjavât fûr di "Il matescul di Cjabie" di Luigi Gortani
"al jere simpri su la campagne a viodi a semenâ, a seâ, a machinâ"
gjavât fûr di "La braide" di Pieri Somede dai Marcs
Viôt ancje: samenâ
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Fâ nassi e cressi bestiis, scuasi in arlevament (fig.)
esemplis
"i cais no ju semenave, ma al lave a sgarfâju cul sgrif di fier tes çocjis"
gjavât fûr di "Il vivi al è chel rangjâsi" di Maria Forte
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Meti te tiere alc, come se e fos une semence o une plante (fig.)
esemplis
"[trê soldâts rus] a jerin lâts par aiar suntune mine, di chês che i alpins a vevin semenadis tai prâts"
gjavât fûr di "Cjalant la rive" di Agnul di Spere
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Fâ che alc al finissi sparniçât in alc altri (fig.)
sinonims
sgjarnâ, sparpagnâ, stierni
esemplis
"la machine e masanave fros e ramaçs che l'aiar al veve semenât sul asfalt"
gjavât fûr di "Un piçul particolâr" di Fabian Ros
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Butâ o lassâ alc in disordin (fig.)
sinonims
butâ, pierdi, sgjarnâ, sparpagnâ, stierni, stranfâ, molâ
esemplis
"tal curidour scûr di cjase mê i semenavi i vistîts"
gjavât fûr di "Kebar krossè" di Stiefin Morat
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Fâ che alc, concret o ancje imateriâl o astrat, al nassi o si difondi (fig.)
sinonims
esemplis
"no podevin nancje cjolisi il lus di fâ un scuatri marculis sui prâts se no volevin jemplâsi di pulçs tant che scus par vie des pioris che ju semenavin"
gjavât fûr di "Chei de vuere dal '15" di Alan Brusini
"al ven di scrupulâ che daûr dal moviment autonomistic dal Friûl cualchi furbat al vebi manovrade la mescule a pueste par semenâ la disconcuardie"
gjavât fûr di "Esam di cussience" di Josef Marchet
"la vuere a veve semenât ancje un pôc di comunisim, intant che la siorie - patriotiche e nazionâl - e restà grampade a lis ideis dal risorziment talian"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl dal 1866 fint in dì di vuê" di Francesc Placerean
semenâ v.tr.
(se-me-nâ)
Scjampant di cdn. o intune competizion e spec. intune corse, lassâ chei altris une vore indaûr (coloc.)
sinonims
esemplis
""Cumò a gjestre e daspò a çampe, par chê passade alì, dai Pidins che ju semenìn! Jooooh! Cussì! A manete!!! [...]""
gjavât fûr di "Donald dal Tiliment" di Stiefin Morat
semenâ v.intr.
(se-me-nâ)
Des âfs, lâ fûr dal bôç par cirî un puest par fâ une gnove colonie
esemplis
"[i canais] a si fermavin come un boç di âfs che al semena e al à cjatât dulà poâsi"
gjavât fûr di "La scuela da li rosi" di Novella Cantarutti
detulis
"a Sant Valantin si semene il plantin"
"a semenâ pe glerie si strachin i bûs e si piert la semence"
"a semenâ un sac di plume, no si racuei mai plui"
"al nas ce che si semene e ce che si insede al mene"
"bisugne semenâ cul pugn e no cul sac"
"bisugne semenâ di miercus"
"ce che si semene si cjape sù"
"ce che tu âs semenât, al è nassût; ce che tu âs insedât, al à menât"
"cuant che al cjante il crot, semene sorc"
"cuant che si semene vece, nol po nassi forment"
"cui che al fevele al semene, cui che al tâs al racuei"
"cui che al semene al racuei"
"cui che al semene clauts che nol ledi discolç"
"cui che al semene spins che nol ledi discolç"
"cui che al vûl racuei che al semeni"
"cui che nol semene nol cjape sù"
"cui che nol semene nol racuei"
"dute chê blave che si semene tart e ven cincuantìn"
"i bêçs a son tant che i datui di Spagne: chel che ju semene no ju mangje"
"il brâf contadin al semene cu la man e no cul sac"
"il semenâ tart se al fâs bon prodot e je une sorte"
"l'om sdegnôs al semene difidencis, l'om pazient lis gjave"
"Març sut, Avrîl bagnât, Mai temperât, beât chel che al varà semenât"
"no stâ fâ di mancul di semenâ par pôre des passaris"
"par pôre dai uciei no si lasse di semenâ"
"se no si semene no si racuei"
"se si semene aiar, si racuei tampieste"
"se tu âs ben gjoldût, se tu âs mâl semenât, friditi tal to gras"
torne sù
torne sù