Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
ridurre
torne indaûr

bilengâl

ridurre v.tr.
  • 1a

    v.tr. strenzi Copie

    (concentrâ alc cusinantlu)
    ridurre il sugo = strenzi oppure suiâ il tocj

    v.tr. taiâ, sbassâ, ridusi Copie

    (sbassâ di cuantitât, di numar)
    ridurre il numero dei visitatori = taiâ oppure sbassâ il numar dai visitadôrs

    v.tr. scurtâ, ridusi, impiçulî Copie

    [FO] (puartâ a une dimension minôr, fâ plui piçul, mancul larc)
    ridurre un articolo di giornale troppo lungo = scurtâ un articul di gjornâl masse lunc
  • 1b

    v.tr. calâ, sbassâ, ridusi Copie

    [FO] (fâ che al sei mancul fuart, mancul intens)
    ridurre il volume dello stereo = sbassâ il volum dal stereo
    ridurre la velocità dell'auto = sbassâ la velocitât dal automobil

    v.tr. taiâ, ridusi, tignî jù Copie

    (fâ che al sei di mancul)
    ridurre le spese di viaggio = taiâ lis spesis dal viaç
  • 1c

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (semplificâ lis espressions matematichis, tant che sumâ i monomis simii, dividi numeradôr e denominadôr di frazions pai stes divisôrs comuns)
  • 1d

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mar. (sbassâ il numars des velis bordadis)
  • 2a

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    [FO] (metût denant di un complement, spec. cun 'in' o 'a', trasformâ)
    ridurre in pezzi un vaso = butâ in tocs un vâs
    ridurre un sasso in polvere = ridusi un clap in polvar

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    (puartâ a une cierte cundizion, soredut negative)
    ridurre in fin di vita = butâ a fîl di muart
    ridurre la gente alla fame = ridusi ae fam la int

    v.tr. fâ, ridusi Copie

    (denant di un complement predicatîf)
    ridurre il campo un immondezzaio = ridusi il cjamp un scovaçâr
  • 2b

    v.tr. obleâ, ridusi, sfuarçâ Copie

    [CO] (sburtâ a un compuartament o a une condote negative, spec. cu la fuarce)
    ridurre a rubare = obleâ a robâ
  • 3a

    v.tr. rangjâ, mudâ Copie

    [CO] (trasformâ, adatâ a un ûs diviers)
    ridurre un ramo in un paletto = rangjâ un ramaç intun palet
    ridurre una camicia a straccio per la polvere = rangjâ une cjamese in peçot par polvar
  • 3b

    v.tr. ridusi, mudâ Copie

    [CO] (tornâ a scrivi un test intun altri gjenar o forme)
    ridurre un romanzo a racconto per bambini = ridusi un romanç intune storie par fruts
    ridurre una poesia in musica = ridusi une poesie in musiche

    v.tr. rangjâ, ridusi Copie

    [TS] mus. (justâ une partidure di musiche par che e puedi sei eseguide di un ciert strument)
    la parte è ridotta per archi = la part e je ridote par arcs
  • 4a

    v.tr. ridusi, fâ tornâ Copie

    [CO] (tornâ a puartâ ae cundizion di prin o a chê che si vûl)
    ridurre un uomo alla ragione = ridusi un om intai sintiments
    ridurre una piazza sporca a luogo pulito = fâ tornâ une place sporcje un lûc net
  • 4b

    v.tr. riferî, ripuartâ Copie

    [CO] (tornâ sù, lâ ae cause)
    ridurre un evento alla sua origine = riferî une vicende ae sô origjin
  • 5

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chir. (tornâ a meti un orghin in cundizions normâls)
    ridurre un'ernia = ridusi une ernie
  • 6

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chim. (fâ che e sucedi une reazion di riduzion, ven a stâi, gjavâ ossigjen a un compuest)
  • 7

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (eseguî operazions par vê la forme plui semplificade di une espression matematiche, lavorant su sumis di monomis, frazions e ecuazions)
  • 8

    v.tr. passâ, ridusi Copie

    [CO], [TS] metrol. (fâ passâ un numar di une unitât di misure a chê altre o metilu intun sisteme di misure diferent)
    ridurre da galloni a litri = passâ di galons a litris
    ridurre da metri a braccia = ridusi di metris a braçs

locuzions

    ridurre a brandelli
  • [CO] (cjale fare a brandelli)
  • ridurre a zero
  • puartâ a zeroCopie
    [CO] (anulâ un imprest, un strument di misure)
    ridurre a zero la bilancia = puartâ a zero la belance
  • fâ fûr, parâ jù, mandâ a zero, radâ, esaurî, netâCopie
    (distruzi dal dut)
    ridurre a zero il conto corrente = netâ il cont corint ridurre a zero l'energia = esaurî la energjie
  • ridurre ai minimi termini
  • parâ al mancul, parâ pal so manculCopie
    [CO] (fâ deventâ piçul alc)
    ha ridotto ai minimi termini la fiducia che la gente riponeva in lui = al à parât pal so mancul la fiducie che la int e veve par lui
  • meti mâl, ridusi mâlCopie
    (-)
    l'incidente lo ha ridotto ai minimi termini = l'incident lu à metût mâl
  • ridurre al lumicino
  • ridusi ae fin, mandâ in nuie, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    [CO] (puartâ ae fin, esaurî)
    ridurre al lumicino i risparmi = mandâ in nuie i sparagns
  • ridusi in fin di vite, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    (puartâ dongje de muart)
    la malattia lo ha ridotto al lumicino = la malatie lu à mandât sui ultins paradôrs
  • ridurre al silenzio
  • meti in tasê, fâ tasê, fâ tignî la lenghe in bocje, fâ tignî la lenghe a cjase, cidinâCopie
    [CO] (no fâ fevelâ cdn., fâlu tasê)
    ridurre al silenzio una persona = cidinâ une persone
  • ridurre all'osso
  • strenzi plui che si puesCopie
    [CO] (ridusi plui che si pues)
    la crisi lo ha costretto a ridurre all'osso le spese = la crisi lu à obleât a strenzi lis spesis plui che si pues
  • ridurre in briciole
  • parâ a fruçons, butâ a fruçons, fruçâ, masanâ, sminuçâCopie
    [CO], [TS] (fâ che al sei in tocuts)
    ridurre in briciole un pezzo di pane = parâ a fruçons un toc di pan
  • ridurre in cenere
  • brusâ, mandâ in fumCopie
    [CO] (brusâ)
  • brusâCopie
    [CO] (finî dal dut)
    ha ridotto in cenere un'eredità = al à brusade une ereditât
  • dâ il fumCopie
    [CO] (bati dal dut)
    hanno ridotto in cenere tutti gli altri concorrenti = a àn dât il fum a ducj chei altris concorints
  • ridurre in frantumi
  • [CO] (cjale mandare in pezzi)
  • ridurre in poltiglia
  • mandâ in flics, smacaiâ, mandâ in fertaie, ridusi in çançarelis, sfracaiâCopie
    [CO] (fâ deventâ alc une pastele o minût tant che il polvar)
    ridurre in poltiglia le mele = ridusi i miluçs in çançarelis
  • sfracaiâ, cuinçâCopie
    (ridusi cdn. malementri par vêlu pestât une vore)
    ha esagerato a picchiarlo, lo ha ridotto in poltiglia = al à esagjerât a pacâlu, lu à sfracaiât

monolengâl

mandâ v.tr.
(man-dâ)
Fâ lâ cdn. in cualchi puest
sinonims
esemplis
"par evitâ che i furlans si copin tra di lôr, Gurizans e Valcjanalots a vegnin mandâts sul front Galizian, te becjarie cuintri i Rus"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Nûfcent 1910-1920" di Angelo Floramo
"i siei a vevin miôr di no mandâle ni a scuele, ni a dutrine, parcè che i comodave che e stes a fâ lis voris di cjase"
gjavât fûr di "Nardon e Vigjute di Nani" di Pieri Somede dai Marcs
"il plevan al mande cualchi predi a dî messe a S. Pieri la domenie e cualchi rare volte in dîs di vore"
gjavât fûr di "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Lassâ lâ, dâ il permès
sinonims
esemplis
"al mi mostre une cjarte dal manicomi che e diseve che lu vevin mandât a cjase «perchè maniaco tranquillo»"
gjavât fûr di "Strambariis" di Pieri Menis
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Fâ rivâ alc a cdn. o tun puest
sinonims
esemplis
"la mari i mandà scrit tune letare, che e jere tant contente [de impromission], che i dave la sô benedizion e che i varès fat rivâ un grum di robe biele"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"cui prins bêçs ur mandarai ancje cualchi regalut, che si visin di me e che mi spietin, che o tornarai siore e contente"
gjavât fûr di "Se Diu al vûl" di Antescûr
"il Soreli, mandant la sô energjie su la Tiere al met in moviment dute la atmosfere"
gjavât fûr di "Notis di meteorologjie pal Friûl - Vignesie Julie" di Stefano Micheletti, Marcellino Salvador
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Fâ che alc al ledi intune direzion cuntun sburt, cuntune pocade o sim.
esemplis
"il secont timp si vierç cuntune bombe di Calò che Sarr al tocje e al mande sul pâl"
gjavât fûr di "Ascoli – Pordenone 0-1" di Marc Stolf
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Direzi inviers di cdn. o alc (fig.)
sinonims
esemplis
"Macondo, Buendia, Aureliano, Melquiades… al baste un di chescj nons par mandâ il pinsîr tal mont di Gabriel Garcia Marquez e dal so Cien años de soledad"
gjavât fûr di "Cent agns bessôi di Gabriel Garcia Marquez" di Raffaele Serafini
"une sere come lis altris jê ti va tal jet, disot des panolis jê ti mandave a torzeon i pinsîrs prin di cjapâ sium"
gjavât fûr di "No je plui vive" di Dolfo Zorzut
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Puartâ cdn. o alc intune cierte cundizion
sinonims
fâ lâ
esemplis
"no i mancjave nuie altri par mandâ Dolfo fûr dai sintiments"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"i fantats a cjaval a mandin in dovis un caratel impirât suntun pâl che al sarès il Turc"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Trasmeti par radio o par television
esemplis
"in sostance lis emitentis televisivis a mandin trasmissions par furlan dome daûr finanziament public "
gjavât fûr di "La politiche pe lenghe furlane: risultâts de ultime aministrazion regjonâl in Friûl-VJ e propuestis pal avignî" di Sandri Carrozzo
mandâ v.tr.
(man-dâ)
Produsi un sun, un odôr, un riflès e v.i. in mût che al sedi sintût
esemplis
"un pistum che al mandave bon odôr di jerbucis"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"lis cromaduris de moto mandin lamps di fiar a la lûs dai lampions"
gjavât fûr di "Ah! la provincie" di Sandri Di Suald
detulis
"cui che al vûl che al ledi; cui che nol vûl che al mandi"
"cui che al vûl un bricon che lu mandi a scuele o ben a passon"
"cui che al vûl vê che al ledi, cui che nol vûl vê che al mandi"
"cui che nol vûl che al mandi mes, cui che al vûl che al ledi stes"
"Diu al mande il frêt daûr dal tabâr"
"il Signôr al mande il frêt daûr de vieste"
"robe une gjaline ti mandin a la ghiliotine, robe un milion no tu vâs nancje in preson"
"se il Signôr al mande il frut, al mande ancje il pagnut"
"se si à voie di vê un bon poltron, bisugne mandâlu a scuele o a passon"
torne sù
torne sù