Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
ridurre
torne indaûr

bilengâl

ridurre v.tr.
  • 1a

    v.tr. strenzi Copie

    (concentrâ alc cusinantlu)
    ridurre il sugo = strenzi oppure suiâ il tocj

    v.tr. taiâ, sbassâ, ridusi Copie

    (sbassâ di cuantitât, di numar)
    ridurre il numero dei visitatori = taiâ oppure sbassâ il numar dai visitadôrs

    v.tr. scurtâ, ridusi, impiçulî Copie

    [FO] (puartâ a une dimension minôr, fâ plui piçul, mancul larc)
    ridurre un articolo di giornale troppo lungo = scurtâ un articul di gjornâl masse lunc
  • 1b

    v.tr. calâ, sbassâ, ridusi Copie

    [FO] (fâ che al sei mancul fuart, mancul intens)
    ridurre il volume dello stereo = sbassâ il volum dal stereo
    ridurre la velocità dell'auto = sbassâ la velocitât dal automobil

    v.tr. taiâ, ridusi, tignî jù Copie

    (fâ che al sei di mancul)
    ridurre le spese di viaggio = taiâ lis spesis dal viaç
  • 1c

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (semplificâ lis espressions matematichis, tant che sumâ i monomis simii, dividi numeradôr e denominadôr di frazions pai stes divisôrs comuns)
  • 1d

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mar. (sbassâ il numars des velis bordadis)
  • 2a

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    [FO] (metût denant di un complement, spec. cun 'in' o 'a', trasformâ)
    ridurre in pezzi un vaso = butâ in tocs un vâs
    ridurre un sasso in polvere = ridusi un clap in polvar

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    (puartâ a une cierte cundizion, soredut negative)
    ridurre in fin di vita = butâ a fîl di muart
    ridurre la gente alla fame = ridusi ae fam la int

    v.tr. fâ, ridusi Copie

    (denant di un complement predicatîf)
    ridurre il campo un immondezzaio = ridusi il cjamp un scovaçâr
  • 2b

    v.tr. obleâ, ridusi, sfuarçâ Copie

    [CO] (sburtâ a un compuartament o a une condote negative, spec. cu la fuarce)
    ridurre a rubare = obleâ a robâ
  • 3a

    v.tr. rangjâ, mudâ Copie

    [CO] (trasformâ, adatâ a un ûs diviers)
    ridurre un ramo in un paletto = rangjâ un ramaç intun palet
    ridurre una camicia a straccio per la polvere = rangjâ une cjamese in peçot par polvar
  • 3b

    v.tr. ridusi, mudâ Copie

    [CO] (tornâ a scrivi un test intun altri gjenar o forme)
    ridurre un romanzo a racconto per bambini = ridusi un romanç intune storie par fruts
    ridurre una poesia in musica = ridusi une poesie in musiche

    v.tr. rangjâ, ridusi Copie

    [TS] mus. (justâ une partidure di musiche par che e puedi sei eseguide di un ciert strument)
    la parte è ridotta per archi = la part e je ridote par arcs
  • 4a

    v.tr. ridusi, fâ tornâ Copie

    [CO] (tornâ a puartâ ae cundizion di prin o a chê che si vûl)
    ridurre un uomo alla ragione = ridusi un om intai sintiments
    ridurre una piazza sporca a luogo pulito = fâ tornâ une place sporcje un lûc net
  • 4b

    v.tr. riferî, ripuartâ Copie

    [CO] (tornâ sù, lâ ae cause)
    ridurre un evento alla sua origine = riferî une vicende ae sô origjin
  • 5

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chir. (tornâ a meti un orghin in cundizions normâls)
    ridurre un'ernia = ridusi une ernie
  • 6

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chim. (fâ che e sucedi une reazion di riduzion, ven a stâi, gjavâ ossigjen a un compuest)
  • 7

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (eseguî operazions par vê la forme plui semplificade di une espression matematiche, lavorant su sumis di monomis, frazions e ecuazions)
  • 8

    v.tr. passâ, ridusi Copie

    [CO], [TS] metrol. (fâ passâ un numar di une unitât di misure a chê altre o metilu intun sisteme di misure diferent)
    ridurre da galloni a litri = passâ di galons a litris
    ridurre da metri a braccia = ridusi di metris a braçs

locuzions

    ridurre a brandelli
  • [CO] (cjale fare a brandelli)
  • ridurre a zero
  • puartâ a zeroCopie
    [CO] (anulâ un imprest, un strument di misure)
    ridurre a zero la bilancia = puartâ a zero la belance
  • fâ fûr, parâ jù, mandâ a zero, radâ, esaurî, netâCopie
    (distruzi dal dut)
    ridurre a zero il conto corrente = netâ il cont corint ridurre a zero l'energia = esaurî la energjie
  • ridurre ai minimi termini
  • parâ al mancul, parâ pal so manculCopie
    [CO] (fâ deventâ piçul alc)
    ha ridotto ai minimi termini la fiducia che la gente riponeva in lui = al à parât pal so mancul la fiducie che la int e veve par lui
  • meti mâl, ridusi mâlCopie
    (-)
    l'incidente lo ha ridotto ai minimi termini = l'incident lu à metût mâl
  • ridurre al lumicino
  • ridusi ae fin, mandâ in nuie, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    [CO] (puartâ ae fin, esaurî)
    ridurre al lumicino i risparmi = mandâ in nuie i sparagns
  • ridusi in fin di vite, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    (puartâ dongje de muart)
    la malattia lo ha ridotto al lumicino = la malatie lu à mandât sui ultins paradôrs
  • ridurre al silenzio
  • meti in tasê, fâ tasê, fâ tignî la lenghe in bocje, fâ tignî la lenghe a cjase, cidinâCopie
    [CO] (no fâ fevelâ cdn., fâlu tasê)
    ridurre al silenzio una persona = cidinâ une persone
  • ridurre all'osso
  • strenzi plui che si puesCopie
    [CO] (ridusi plui che si pues)
    la crisi lo ha costretto a ridurre all'osso le spese = la crisi lu à obleât a strenzi lis spesis plui che si pues
  • ridurre in briciole
  • parâ a fruçons, butâ a fruçons, fruçâ, masanâ, sminuçâCopie
    [CO], [TS] (fâ che al sei in tocuts)
    ridurre in briciole un pezzo di pane = parâ a fruçons un toc di pan
  • ridurre in cenere
  • brusâ, mandâ in fumCopie
    [CO] (brusâ)
  • brusâCopie
    [CO] (finî dal dut)
    ha ridotto in cenere un'eredità = al à brusade une ereditât
  • dâ il fumCopie
    [CO] (bati dal dut)
    hanno ridotto in cenere tutti gli altri concorrenti = a àn dât il fum a ducj chei altris concorints
  • ridurre in frantumi
  • [CO] (cjale mandare in pezzi)
  • ridurre in poltiglia
  • mandâ in flics, smacaiâ, mandâ in fertaie, ridusi in çançarelis, sfracaiâCopie
    [CO] (fâ deventâ alc une pastele o minût tant che il polvar)
    ridurre in poltiglia le mele = ridusi i miluçs in çançarelis
  • sfracaiâ, cuinçâCopie
    (ridusi cdn. malementri par vêlu pestât une vore)
    ha esagerato a picchiarlo, lo ha ridotto in poltiglia = al à esagjerât a pacâlu, lu à sfracaiât

monolengâl

mudâ v.tr.
(mu-dâ)
Fâ che alc o cdn. a sedin diviers
sinonims
cambiâ, trasformâ, stramudâ, voltâ
esemplis
"intune cooperative che e veve mudât di plante fûr la sô struture al è clâr che a podevin saltâ fûr dai problemis"
gjavât fûr di "Un Friûl difarent: i 90 mhz di Onde Furlane" di Max Mauro
"e ogni volte che la buere politiche e mude direzion, a scuegnin mudâle ancje i libris di storie"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl fin sot la Italie" di Josef Marchet
"al cirive di induvinâ la misure di une bale, o di chê altre, dal balìn; o, cjalantle tal so svol, al calcolave se e podeve stocâ e mudâ dut il zûc"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
mudâ v.tr.
(mu-dâ)
Meti sù vistîts o sim. diviers, nets
esemplis
"la Ulive e spesseà a mudâ i panzei [ae frute]"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
mudâ v.tr.
(mu-dâ)
Doprâ alc di diviers
sinonims
esemplis
""Chest tren al va par Zurì, par lâ a Olten lui al à di montâ su chel di Basilee. Se al cjape chel chi, al scugnarà mudâ tren ancje a Arth-Goldau""
gjavât fûr di "In viaç di domenie" di Agnul di Spere
mudâ v.intr.
(mu-dâ)
Deventâ diviers
sinonims
cambiâ, convertîsi, voltâ, voltâsi, mudâsi
esemplis
"sentâts fûr de puarte si paravin des moscjis dispetosis dal timp che al mude"
gjavât fûr di "La cjase dal Murat" di Maria Forte
"la muse ridinte e veve mudât a colp di espression"
gjavât fûr di "Aiar di cjase" di Franca Mainardis
"alc al jere mudât: invezit des tamossis di forment e di siale, si viodevin balis di stran"
gjavât fûr di "Messe a Sant Zuan" di Lucio Perès
mudâ v.intr.
(mu-dâ)
Jentrâ intune cundizion o situazion divierse
sinonims
cambiâ, stramudâ, mudâsi
esemplis
"mudâ di lavôr"
"mudâ di cjase"
detulis
"a fuarce di tacons, si mude i bregons"
"bisugne cjalâ abàs prin di mudâ il pas"
"cualunche ignorant al sa mudâ ma pôcs savis a san miorâ"
"cui che al mude paîs al mude costum"
"cul mudâ stât si mude usance"
"la bolp e mude il pêl ma il vizi mai"
"la fam e mude la fave in mandulis"
"lis cuatri temporis a mudin il timp"
"mudâ stât, mudâ usance"
"plui si mude e piês al è"
"si mude mulin ma no mulinâr"
"si mude mulinâr ma no mulin"
"si mude musicants ma no musiche"
"si mude musiche ma no musicants"
torne sù
torne sù