Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
vapore
torne indaûr

bilengâl

vapore s.m.
  • 1a

    s.m. fum, vapôr Copie

    [AU] (stât gasôs da la aghe)
    il bagno era pieno di vapore = il bagn al jere plen di vapôr
    la pentola manda vapore = la cite e bute sù fum
  • 1b

    s.m. vapôr Copie

    [TS] fis. (stât aeriformi di une sostance, che al ven o dal stât licuit par evaporazion o di chel solit par sublimazion)
  • 2

    s.m. fum Copie

    [CO] (spec. tal pl., gas che al ven sù di evaporazion o combustion)
    dal vulcano salivano vapori tossici = dal vulcan a vignivin sù fums intosseants
    i vapori dell'incenso = i fums dal incens
  • 3a

    s.m. vapôr Copie

    [CO] (nâf a vapôr)
    il vapore aveva appena lasciato il porto = il vapôr al veve a pene lassât il puart
  • 3b

    s.m. vapôr Copie

    [CO], [TS] fer. (tren a vapôr)
    il vapore era arrivato in stazione = il vapôr al jere rivât in stazion

locuzions

    a tutto vapore
  • [CO] (cjale a tutto gas)
  • a vapore
  • a vapôrCopie
    [TS] tecn. (di machine o dispositîf, che e prodûs vapôr o che e funzione doprant la energjie termiche dal vapôr, ancje loc.av.)
    funzionare a vapore = funzionâ a vapôr scopa al vapore = scove al vapôr treno al vapore = tren al vapôr
  • al vapore
  • al vapôrCopie
    (cusinant dome cul calôr dal vapôr)
    cuocere al vapore = cuei al vapôr
  • al vapôrCopie
    [CO] (di robe di mangjâ, cuet dome cul calôr dal vapôr, cence jessi metût dentri ta la aghe)
    carne al vapore = cjar al vapôr
  • camicia di vapore
  • cjamese di vapôrCopie
    [TS] tecn. (tes machinis a vapôr, intercapedin ator dal cilindri par ridusi la condensazion di vapôr su lis sôs parêts fredis)
  • cavallo vapore
  • cjaval, cjaval vapôrCopie
    [TS] fis. (unitât pratiche di misure de potence di un motôr)
  • collettore di vapore
  • coletôr di vapôrCopie
    [TS] idraul. (tes cjalderis a tubis di aghe, condot che al racuei il vapôr e lu mande tai tubis di distribuzion)
  • ferro a vapore
  • fier di sopressâ, soprès a vapôr, fier a vapôrCopie
    [CO] (fier di sopressâ cuntun serbatori di aghe che cul cjalt e svapore umiliant la stofe)
    stirare con un ferro a vapore = sopressâ cuntun fier a vapôr
  • generatore di vapore
  • cjalderie a vapôr, gjeneradôr di vapôrCopie
    [TS] tecn. (cjalderie li che si prodûs vapôr)
  • iniettore a vapore
  • inietôr a vapôrCopie
    [TS] tecn. (dispositîf che al dopre un gjet di vapôr par butâ dentri aghe a fuarce intune cjalderie a pression)
  • macchina a vapore
  • [TS] mec. (cjale motore a vapore)
  • motore a vapore
  • motôr a vapôr, machine a vapôr, machine motorie a vapôrCopie
    [TS] mec. (motôr a combustion interne, che si doprave massime une volte, che al trasforme la energjie termiche in energjie mecaniche doprant tant che fluit intermedi il vapôr di aghe)
  • motrice a vapore
  • [TS] mec. (cjale motore a vapore)
  • padrone del vapore
  • paron dal vapôr, cui che al mene il vapôrCopie
    [CO] (cui che al comande)
    i padroni del vapore hanno deciso di imporre nuove tasse = cui che al mene il vapôr al à decidût di meti tassis gnovis
  • pulsometro a vapore
  • pulsometri a vapôrCopie
    [TS] tecn. (pulsometri che al sta in doi reparts, in mût che il vapôr al prodûs la compression dal licuit intun, intant che in chel altri la condensazion dal vapôr e fâs depression)
  • tampone di vapore
  • tampon di vapôrCopie
    [TS] tecn. (intun condot cun dentri licuit, cussinet di vapôr dal stes licuit che no lu fâs funzionâ o al bloche une machine)
  • turbina a vapore
  • turbine a vapôr, turboespansôrCopie
    [TS] mec. (turbine che e dopre tant che fluit atîf il vapôr di aghe suriscjaldât)
  • vapore acqueo
  • [CO], [TS] fis. (cjale vapore)

monolengâl

fum s.m.
Gas che al derive de combustion, che al puarte in sospension particulis in forme di vapôr, che al pues jessi di diviers colôrs
esemplis
"la flame dal fogolâr e jere biele, e il fum, plen di alis, al jentrave tal cjant de nape"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"une glagn di fum, un fîl di fum"
"la glesie cu la puarte spalancade dulà che al jessive ancjemò, a ondadis, il fum dal incens de messe"
gjavât fûr di "Un macet di sanmartinis" di Pieri Menis
""Sperin che il fum al vadi a soreli jevât!" "Cuant che il fum al va a soreli jevât: cjape il sac e va a marcjât. Se al va a soreli a mont: cjape il sac e va pal mont." "
gjavât fûr di "La foghere" di Luciano Rocco
"il diaul al saltà dentri berlant e butant fum di solfar pe bocje e pal cûl"
gjavât fûr di "Cretevierte" di Roberto Ongaro
Viôt ancje: fun, fump
fum s.m.
Dome tal sing., il fumâ tabac
esemplis
"il fum, tirât a pet cun gust, i dave un plasevul inzirli che al parave vie poiantsi tal mûr"
gjavât fûr di "Tal ospedâl" di Amedeo Giacomini
"une buse di ostarie cun puce di fum e di bago"
gjavât fûr di "Come tai romançs" di Alan Brusini
fum s.m.
Esalazion di vapôr
sinonims
esemplis
"si voltà sorepinsîr [...] a dâ une voltade ae polente che e butave sbufs di fum che a nasavin za di stiç"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
fum s.m.
Nûl di polvar, spec. tirât sù di un veicul
esemplis
"stradis lungjis e blancjis che no finivin plui e il fum che si lassave daûr la moto come une stele comete"
gjavât fûr di "Par stradis lungjis" di Alan Brusini
fum s.m.
Alterazion dal umôr par vie de rabie (fig.)
sinonims
esemplis
"cjale no stâ nancje a fevelâmi che tu mi âs za fat vignî sù il fum!"
fum s.m.
Aparence cence sostance
esemplis
"lis sôs promessis a son dome fum"
"“Plui fum che no cjarsons…”, al diseve cualchidun rangagnôs"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
fum s.m.
Ande di cui che si svante, di cui che al è braurin
sinonims
albasie, supierbie, braùre
esemplis
"vergjinele de taviele / senze il fum de la ambizion / je modeste simpri e biele"
gjavât fûr di "La plovisine" di Pieri Çorut
"a 'nd è che cun grant fum si tignin sù / e discorin de Chine, e dal Perù, / ne vidût àn il Сormôr fûr di Puscuel"
gjavât fûr di "I, 207" di Ermes di Colorêt
fum s.m., adi.inv.
Colôr grîs scûr
sinonims
cinisin, fumul
esemplis
"un capot colôr fum"
detulis
"a brusâ lens verts, si fâs fum e no fûc"
"a impaçâsi cun canaie, la mignestre e pie di fum"
"al tocje di lassâ lâ la aghe injù e il fum insù"
"bisugne lassâ lâ la aghe injù e il fum insù"
"bocje e fum a consumin dut"
"dai cjamins al ven fûr fum"
"fra l'amôr e il fum no si viôt nancje la lum"
"i lens verts a fasin fum"
"il fum al fâs deventâ biei"
"il fum al va a riviel, al va dongje dal plui biel"
"il fum al va par traviers, al va là che a son i bêçs"
"il fum si viôt dulà che a fasin fûc"
"la aghe e va injù, il fum insù e la fortune par traviers"
"lasse che il fum al ledi insù e la aghe injù"
"lasse lâ la aghe injù e il fum insù"
"nol è stiç che nol dei fum"
"trê robis a fasin scjampâ la int di cjase: il fum, la triste muîr e la cjase discuvierte"
torne sù
torne sù