Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
atto
torne indaûr

bilengâl

atto adi.
  • 1a

    adi. bon, adat, brâf, abil Copie

    [CO] (che al va ben par une cierte vore)
    una ragazza atta allo sport = une fantate brave intal sport
    uno strumento atto a tagliare = un imprest bon par taiâ
  • 1b

    adi. just Copie

    [CO] (convenient)
    un mezzo atto allo scopo = un sisteme just par ce che si à voie di otignî
  • 2

    adi. svelt, agjil Copie

    [OB] (che al è sfrancjât tai moviments)

locuzions

    atto amministrativo
  • at aministratîfCopie
    [TS] dir. (decision di une autoritât aministrative tal esercizi di une so potestât, par finalitâts aministrativis)
  • atto avente forza di legge
  • at cun fuarce di leçCopie
    [CO], [TS] dir. (decision di une autoritât aministrative che e à fuarce di leç)
  • atto di citazione
  • at di clamade in judiziCopie
    [TS] dir. (document che al ordene di vignî denant de autoritât judiziarie)
  • atto di fede
  • at di fedeCopie
    [TS] lit. (declarazion de sô fede religjose)
  • at di fedeCopie
    (orazion che e fâs cheste declarazion)
  • at di fedeCopie
    [CO] (adesion, cence cundizions e dispès cuntune declarazion publiche, a une idee dite fûr dal contest religjôs e ogni tant ancje cun ironie)
    la tessera valeva come atto di fede nel fascismo = la tessare e contave tant che un at di fede tal fassisim
  • atto di notorietà
  • [CO], [TS] dir. (cjale atto notorio)
  • atto entitativo
  • at entitatîfCopie
    [TS] filos. (in Duns Scot, materie di une cjosse che e esist te realtât)
  • atto espressivo
  • at espressîfCopie
    (categorie di ats linguistics che a esprimin il sintiment di cui che al fevele, rispiet al at proposizionâl sempliç)
  • at espressîfCopie
    [TS] ling. (pal filosof dal lengaç J.R. Searle, at linguistic tant che fat di peraulis e suns)
  • atto formale
  • at formâlCopie
    [TS] filos. (in Duns Scot, possès de forme inte cjosse)
  • atto illecito
  • at ilecitCopie
    [TS] dir. (at contrari ae leç)
  • atto illocutorio
  • at ilocutoriCopie
    [TS] ling. (at che nol è dome linguistic ma al à la fuarce di une azion par vie dal verp performatîf che lu caraterize)
  • atto linguistico
  • at linguisticCopie
    [TS] ling. (enunziazion che, daûr des teoriis di J.L. Austin e J.R. Searle, e je ancje une azion, tant che p.e. in 'ti ordeni di', 'ti promet che', 'o speri di' e v.i.)
  • atto locutorio
  • at locutoriCopie
    [TS] ling. (at che al sta tal dî alc cun sens e cun riferiments; par J.L. Austin tal emeti suns, at fonetic, riferintju a peraulis che a àn posizion sintatiche, at fatic, che a vuelin significâ, at retic)
  • atto notarile
  • at notarîlCopie
    [TS] dir. (at redizût di un nodâr)
  • atto notorio
  • at di notorietât, at notoriCopie
    [TS] dir. (declarazion li che si ateste in maniere uficiâl un fat cognossût)
  • atto perlocutorio
  • at locutoriCopie
    [TS] ling. (at che al sta tal dî alc cun sens e cun riferiments; par J.L. Austin tal emeti suns, at fonetic, riferintju a peraulis che a àn posizion sintatiche, at fatic, che a vuelin significâ, at retic)
  • atto proposizionale
  • at proposizionâlCopie
    [TS] ling. (pal filosof dal lengaç J.R. Searle, atribuzion a un at linguistic di predicazion e di referent, ancje at retic)
  • atto pubblico
  • at publicCopie
    [TS] dir. (at redizût di un uficiâl public e che al à valôr di prove)
  • atto retico
  • at proposizionâl, at reticCopie
    [CO], [TS] ling. (pal filosof dal lengaç J.L.Austin, atribuzion a un at linguistic di sens e di riferiment)
  • dare atto
  • dâ atCopie
    (ricognossi a palês)
    tutti danno atto del suo coraggio = ducj a ricognossin oppure a dan at dal so ardiment
  • dâ part, comunicâ, dâ atCopie
    [CO] (fâ savê publichementri o uficialmentri)
    dare atto di una decisione = dâ at di oppure comunicâ une decision
  • fare atto di presenza
  • jessi dome di presince, fâ dome presinceCopie
    [CO] (jessi dome presint a une cunvigne, a un incuintri e sim., e par pôc)
  • in atto
  • in voreCopie
    [CO] (in cors di svilup)
    ho un progetto in atto = o ai in vore un progjet un convegno ancora in atto = une cunvigne ancjemò in vore
  • messa in atto
  • meti in vore, metude in voreCopie
    [CO] (atuazion, realizazion)
    la messa in atto del progetto è durata parecchio = la metude in vore il progjet al è durât avonde oppure a son stâts tant a meti in vore il progjet la messa in atto di un'idea = il meti in vore une idee
  • mettere in atto
  • meti in voreCopie
    (doprâ)
    mettere in atto le proprie capacità = meti in vore lis capacitâts propriis
  • meti in voreCopie
    [CO] (realizâ)
    il ladro ha messo in atto il suo piano = il lari al à metût in vore il so plan
  • porre in atto
  • [CO] (cjale mettere in atto)
  • prendere atto
  • cjapâ atCopie
    (ancje acetâ un fat, une situazion)
    ormai abbiamo preso atto che arriva sempre in ritardo = aromai o vin cjapât at che al rive simpri in ritart
  • rindisi cont, cjapâ atCopie
    [CO] (ameti uficialmentri un fat, une situazion)
    le autorità presero atto del suicidio = lis autoritâts a cjaparin at dal suicidi

monolengâl

brâf adi.
Che al à talent, capacitât, bogns risultâts intune cierte ativitât
sinonims
babio, bulo, competent, dret, espert, in gjambe, valent, bon
esemplis
"o ai brâfs muredôrs, ma il mûr di clap al domande timp e int sfrancjade"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"Eliseo i disè che al veve simpri mangjât ben ca di jê, e che e jere une brave coghe"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
brâf adi.
Tant che compliment o esclamazion
sinonims
ben
esemplis
"brâfs! bis!!"
"dut un ce dî su chel predicjadôr: brâf, bravon e vonde! "
gjavât fûr di "Il cuaresimâl" di Angelo Covazzi
Viôt ancje: brao
brâf adi.
Di cdn., che al à buinis cualitâts morâls
sinonims
bon
esemplis
"puar Meni, recuie, che al jere tant un brâf om"
gjavât fûr di "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
"Menut al jere un brâf zovin e la Gjisute e saveve ce che e faseve"
gjavât fûr di "Dome la cjampanute di Sant Bortul" di Maria Forte
"al leve par cjase di Licia, la fie di Jacum dal Cont, une frutate serie, brave, cence fotis"
gjavât fûr di "Si disarès che e je inventade" di Pieri Menis
brâf adi.
Che si compuarte ben
sinonims
bon, calm, cuiet, ubidient
esemplis
"no sêso contents, mo, cumò, di vê stât a Messe come brâfs fruts? "
gjavât fûr di "Messe a straoris" di Meni Ucel
brâf adi.
Plen di cûr, valôr, ardiment
sinonims
braurôs, coragjôs, ardimentôs, spavalt, bulo
esemplis
"Fidrì, cussì va il mont, un soldât brâf / e cu sei veteran al no si piart / si ben che al cjate ostacul sì gaiart"
gjavât fûr di "I, 78" di Ermes di Colorêt
"o sfidi brâf cui che al podès acusâmi di vê tignût man a Tizio o a Sempronio par menâ pal nâs sâr popul e done int"
gjavât fûr di "Florean dal Palaç, I, 1" di Guido Antonioli
brâf adi.
Che al à dutis lis carateristichis par jessi considerât intune cierte maniere, intune cierte categorie
sinonims
esemplis
"di brâf educadôr Dj Tubet nus conte che [...] al à sielt di doprâ un libri une vore vîf "La nestre storie" di pre Checo Placerean"
gjavât fûr di "No stâ a contâmi simpri chê storie: e la storie dal Friûl si cjante intun rap" di Moira Pezzetta
brâf adi.
Dopo di un possessîf, al infuarcìs o al segnale che alc al è carateristic, naturâl, previodût, usuâl e v.i. (fam.)
esemplis
"o impii la mê brave pontute di toscan, o ordeni ancjemò un cafè"
gjavât fûr di "Viaç a Vignesie" di Arturo Feruglio
"une piçule glesie blancje cul so brâf tor e cul sagrât sierât di une ristielade di fier batût"
gjavât fûr di "Grivôr" di Franca Mainardis
detulis
"al vûl un brâf mestri a stimâ une fabriche"
"chê persone che no ten la mortificade, no vignarà mai ni buine ni brave"
"il brâf contadin al semene cu la man e no cul sac"
"il brâf miedi nol à pôre di scorteâ"
"il brâf soldât si lu cognòs in vuere"
"nol è mai un brâf miedi fin che nol jemple il cimitieri"
"un bon vassiel di vin e une brave fantate si vendiju a cjase"
"un brâf om e un bon vassiel di vin a durin pôc"
torne sù
torne sù