Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
battere
torne indaûr

bilengâl

battere v.tr., v.intr., s.m.
  • 1a

    v.tr. bati Copie

    [FO] (dâ jù plui voltis su di alc)
    battere chiodi = bati clauts
    battere i materassi = bati i jets
    battere i panni = bati i vistîts
    battere il tappeto = bati il tapêt
  • 1b

    v.tr. petâ, pacâ Copie

    [FO] (dâ jù, petâ jù a cdn.)
    il padre lo ha battuto = so pari lu à petât oppure i à petât
  • 1c

    v.tr. tibiâ, bati Copie

    [FO] (bati par dividi i grans de bule o dal curubul)
    battere i fagioli = bati i fasûi
    battere il grano = tibiâ il forment

    v.tr. bati, scomâ, davoni Copie

    (bati par fâ colâ)
    battere le nocciole = bati nolis
    battere le noci = bati coculis
  • 1d

    v.tr. bati Copie

    [FO] (segnâ cun colps o bots)
    battere il piede suonando la chitarra = bati il pît sunant la ghitare
    le campane hanno battuto le tre = lis cjampanis a àn batût trê bots
  • 1e

    v.tr. bati Copie

    [TS] sport (massime tal balon, tirâ la bale par tacâ o par tornâ a tacâ il zûc daspò di une infrazion)
    battere un calcio di rigore = bati un rigôr
    battere una punizione = bati une punizion
  • 1f

    v.tr. bati Copie

    [TS] sport (tal tenis, tal volley o bale a svol e v.i., fâ une batude, ancje ass.)
    battere la palla decisiva = bati la bale decisive
    ha battuto lungo = al à batût lunc
  • 2a

    v.tr. bati, petâ, dâ dentri Copie

    [FO] (dâ un colp, pocâ cence volê cuintri di alc)
    attento a non battere la testa = stâ atent di no bati il cjâf
  • 2b

    v.tr. bati Copie

    [CO] (movi svelte une part dal cuarp)
    battere la coda = bati la code
    battere le ali = bati lis alis
    battere le ciglia = bati i ceis
  • 3

    v.tr. bati Copie

    [CO] (scrivi cuntun imprest a tastiere)
    il testo deve essere battuto a macchina = il test al à di sei batût a machine
  • 4

    v.tr. bati Copie

    [TS] milit. (colpî un obietîf cun tancj tîrs di artiliarie)
    il settore è stato battuto da fuoco intenso = il setôr al è stât batût di fûc fis
  • 5a

    v.tr. passâ, bati Copie

    [CO] (passâ pardut, soredut par cirî alc)
    abbiamo battuto il bosco in cerca di funghi = o vin passât il bosc a cirî foncs
    la polizia batte il quartiere = la polizie e bat il cuartîr

    v.tr. bati, cjapâ, sielzi Copie

    (sielzi tra plui pussibilitâts par rivâ a di un obietîf)
    battere una pista sbagliata = bati oppure sielzi une piste falade
  • 5b

    v.intr. bati, bati il marcjepît Copie

    [CO] (prostituîsi su la strade)
    la ragazza batteva da tre mesi = la fantate e bateve il marcjepît di trê mês incà
  • 6

    v.tr. bati, lâ parsore Copie

    [FO] (vinci cdn.)
    battere gli avversari = bati i aversaris
    sono riuscito a battere il campione = o soi rivât a bati il campion

    v.tr. bati Copie

    (miorâ)
    battere il primato mondiale = bati il primât mondiâl

    v.tr. bati Copie

    (jessi miôr di cdn.)
    battere in furbizia = bati in furbetât
    battere nella forza = bati te fuarce
  • 7

    v.tr. bati Copie

    [TS] topogr. (rilevâ la posizion planimetriche e altimetriche cul partî dal pont di stazion)
    bisogna battere le quote = bisugne bati lis cuotis
  • 8a

    v.intr. bati, petâ Copie

    [FO] (pocâ su alc)
    battere col sedere per terra = bati cul cûl par tiere
  • 8b

    v.intr. bati Copie

    [FO] (colâ su alc, soredut cun regolaritât)
    la pioggia batte sui coppi = la ploie e bat sui cops

    v.intr. bati Copie

    il sole batte sul versante meridionale della montagna = il soreli al bat su la cueste meridionâl de mont
  • 8c

    v.intr. bati, tucâ Copie

    [CO] (bati par che a vierzin)
    battere alla porta = bati la puarte
  • 9

    v.intr. bati Copie

    [FO] (pulsâ)
    il cuore batte con regolarità = il cûr al bat regolâr
    sento il cuore che mi batte in testa = o sint il cûr che mi bat tal cjâf

    v.intr. bati, tremâ Copie

    (pulsâ plui fuart dal normâl, par fadie, emozion, pôre e sim.)
    le batteva il cuore per la paura = i tremave il cûr di pôre
    mi batteva il cuore per la gran corsa = mi bateve il cûr pe grande corse

    v.intr.

    (in loc.v., inamorâ)
    fare battere il cuore a un ragazzo = fâ bati il cûr a un fantat
  • 10

    v.intr. bati, bati dûr Copie

    [CO] (insisti)
    battere e ribattere = bati e tornâ a bati
    batteva su quell'argomento = al bateve dûr su oppure al tocjave chel cantin
  • 11a

    s.m. bati Copie

    [TS] mus. (dome sing., segnâl di ritmi di un diretôr di orchestre, di un mestri di musiche)
    il maestro batte il tempo = il mestri al bat il timp
  • 11b

    v.tr. bati Copie

    [TS] mus. (dome sing., timp fuart di une batude musicâl)
    cominciare in battere = scomençâ in bati

locuzions

    battere a macchina
  • bati a machine, scrivi a machineCopie
    [CO] (datilografâ)
    batti a macchina queste righe = bat a machine chestis riis
  • battere a tutte le porte
    battere bandiera
  • [CO] (spec. di barcjis e avions, presentâ la bandiere dal stât, apartignî a di un stât)
    una nave battente bandiera turca = une nâf cun bandiere turche
  • battere cassa
  • bati la catoliche, scuedi, batileCopie
    [CO] (domandâ bêçs)
    viene continuamente a battere cassa = al ven ogni moment a scuedi
  • battere i denti
  • bati i dincj, bati lis brucjis, bati la barbeCopie
    [CO] (tremâ par frêt, pôre, fiere e v.i.)
  • battere i piedi
  • bati i pîts, pestâ i pîtsCopie
    [CO] (pandi malpazience, gnervôs)
    il bambino batteva i piedi perché voleva il dolce = il frut al pestave i pîts parcè che al voleve il dolç
  • battere i pugni sul tavolo
  • bati i pugns, bati i pugns su la taule, pestâ i pugnsCopie
    [CO] (in riferiment a la puartade simboliche dal at, meti leç in maniere autoritarie)
    batte i pugni sul tavolo e non ragiona = al bat i pugns su la taule e nol resone
  • battere il capo nel muro
    battere il culo in terra
  • bati il cûl par tiere, lâ cul cûl par tiere, finî cul cûl par tiereCopie
    [CO] (fâ un erôr, falâ in alc)
    ci ha provato, ma ha finito per battere il culo in terra = al à provât, ma al è lât cul cûl par tiere
  • battere il ferro finché è caldo
  • stuarzi la tuartie fin che e je frescje, bati il fier fin che al è cjaltCopie
    [CO] (dâi dentri tal moment just)
  • battere il ferro quando è caldo
    battere il marciapiede
  • bati il marcjepît, batiCopie
    [CO] (prostituîsi)
    era una ragazza perbene, ora batte il marciapiede = e jere une fantate di sest, cumò e bat
  • battere il tacco
  • [CO] (cjale alzare i tacchi)
  • battere il tamburo
  • battere in ritirata
  • bati il tac, cjapâ il trenteun, fâ ritirade, fâ gambin, cjapâ il trê di cope, bati il dûrCopie
    [CO] (spec. fig., scjampâ vie)
    ha battuto in ritirata prima di prenderle = al à fat ritirade prime di cjapâlis
  • battere in testa
  • batileCopie
    [CO] (compuartâsi in mût stramp, pandi scuilibri mentâl)
    sei matto? Ti batte in testa? = sêstu mat? Le batistu?
  • bati in testeCopie
    [CO], [TS] mec. (di motôr a sclop, produsi un sunsûr particolâr cuant che la combustion no je regolâr)
  • battere la fiacca
  • distirâ la sflacje, bati la sflacjeCopie
    [CO] (lavorâ pôc e nuie, di malevoie)
    lavora! Non battere la fiacca! = lavore! No stâ a bati la sflacje!
  • battere la grancassa
  • bati il tambûr, sunâ il tambûrCopie
    [CO] (pandi notiziis e peteçs cun grant rivoc)
  • battere la stecca
  • (fâ notâ in mût scherçôs a cdn. di sei stât miôr di lui, di vêlu batût in alc e v.i.)
    non contento, gli batteva la stecca = ancjemò no apaiât i deve a diviodi che al veve vinçût lui
  • bati la stecheCopie
    [CO] (cjoli vie, cuntun mot tipic dai dêts, cui che al à di fâ il servizi militâr)
  • battere la strada
  • battere la testa contro il muro
  • bati il cjâf tal mûr, no savê dulà bati il cjâf, dâ il cjâf tal mûrCopie
    [CO] (disperâsi)
  • battere la testa nel muro
    battere le mani
  • bati lis mans, sbati lis mansCopie
    [CO] (aplaudî)
    il pubblico ha battuto le mani al suo intervento = il public al à batût lis mans al so intervent
  • battere moneta
  • bati monede, meti fûr monedeCopie
    [CO], [TS] (di une autoritât statâl, stampâ monede)
  • non battere chiodo
  • no bati un clautCopie
    [CO] (no fâ nuie nuie di ce che si varès di fâ)
    sono tre mesi che non batte un chiodo = a son trê mês che nol bat un claut
  • non battere ciglio
  • no bati voliCopie
    [CO] (restâ impassibil)
    mi ha ascoltato senza battere ciglio = mi à scoltât cence bati voli
  • non battere occhio
  • [CO] (cjale non battere ciglio)
  • non battere palpebra
  • [CO] (cjale non battere ciglio)
  • non sapere dove battere il capo
    non sapere dove battere la testa

monolengâl

bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Dâ jù, soredut plui voltis, su di alc
esemplis
"batint il martiel sul incuin che al sunave tant che une cjampane pal fûc"
gjavât fûr di "Come tai romançs" di Alan Brusini
"il vieli al batè l'açalin e la lescje si impià"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
"i muredôrs a jemplarin di ciment e claps; a baterin il beton par che si infissìs"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
bati v.tr.
(ba-ti)
Fâ che alc o une part dal cuarp e dedi un colp, ancje cence volê cuintri di alc
sinonims
petâ dentri, pocâ
esemplis
"stâ atent di no bati il cjâf"
"al veve di vê batude la muse, parcè che in bande dal cerneli al coreve un riul di sanc"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
bati v.tr.
(ba-ti)
Tocjâ, ancje cence tante fuarce
esemplis
"pre Checo i batè la man su la spadule, in confidence"
gjavât fûr di ""Nocent"" di Maria Forte
bati v.tr.
(ba-ti)
Movi svelte une part dal cuarp
sinonims
sbatacolâ, scjassâ
esemplis
"il colomp, par un moment, al restave incjantât, al bateve lis alis par tornâlis a industriâ"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
bati v.intr.
(ba-ti)
Vê un moviment ritmic di contrazion e distension
sinonims
palpitâ, pocâ, pulsâ, scampanotâ
esemplis
"si gjavà une manece par viodi cun doi dêts sul cuel se si sintive il cûr a bati"
gjavât fûr di "Un piçul particolâr" di Fabian Ros
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Lâ a finî su alc, soredut cun regolaritât
sinonims
esemplis
"difûr al svinte, a voltis al lampe e al tone e la ploie e bat a bugadis sui veris"
gjavât fûr di "Un pugn di moscjis" di Pieri Somede dai Marcs
bati v.tr.
(ba-ti)
Dâ jù pachis
esemplis
"une volte un stampadôr inrabiât lu veve batût e blestemant i veve dit che chel nol jere lavôr par lui"
gjavât fûr di "Sul agâr" di Pieri Menis
bati v.intr.
(ba-ti)
Jessi impegnât intun combatiment
sinonims
esemplis
"Garibaldi al rivà propit dongje di nô che o batevin, e lis balis a sivilavin e a fasevin pericul pardut"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"i furlans de Julie a àn tignût dûr a sun di patî e murî: ordin di murî sul puest cence molâ e cence vê cun ce e parcè bati"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl dal 1866 fint in dì di vuê" di Francesc Placerean
bati v.tr.
(ba-ti)
Tormentâ
sinonims
lambicâ, tormentâ, travaiâ
esemplis
"il Friûl al jere batût di une altre tremende scjassade, dal taramot dai 15 di Setembar"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
bati v.tr.
(ba-ti)
Vinci intune competizion, intun confront, intun conflit e v.i.
sinonims
avanzâ, passâ, sbaraiâ, superâ, vinci
esemplis
"il 23 di Març [dal 1849] i piemontês a forin batûts a Novara e la vuere e finì, lassant Vignesie bessole"
gjavât fûr di "Zuan Batiste Cavedalis - Une vite esemplâr" di Giovanni Pillinini
"inte partide zuiade nossere la scuadre blancje no à fastidis a bati il Vicenza"
gjavât fûr di "Cope Italie, l’Udin al va indenant e il Pordenon si ferme" di Marc Stolf
bati v.tr.
(ba-ti)
[TS] (sport) Meti la bale in zûc o tornâ a meti la bale in zûc (ancje ass.)
sinonims
esemplis
"intal principi dal secont timp la Juve Stabia e je pericolose cuntune combinazion che e tache dal corner batût di Ricci"
gjavât fûr di "Pordenone – Juve Stabia 2-1" di Marc Stolf
bati v.tr.
(ba-ti)
Intai zûcs di cjartis, butâ jù une cjarte
sinonims
esemplis
"al tornave a cjase cjoc, al pestave Catine, la sô femine, dopo jessi stât dut il dopomisdì a bati lis cjartis ta la ostarie"
gjavât fûr di "La spiarie" di Pieri Somede dai Marcs
bati v.tr.
(ba-ti)
Segnâ un ritmi cun colps
esemplis
"bati il pît sunant la ghitare"
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Des cjampanis o di altris struments, sunâ pes oris o par cualchi altre reson
sinonims
esemplis
"nol veve ancjemò batût misdì, che e fo une altre volte a Rivis Darcjan"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
"l'orloi sul mûr al batè lis nûf e mieze"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
bati v.intr.
(ba-ti)
Di sfranzel, mierli e di altris uciei., fâ une sivilade curte, lizere e ripetude
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Riferîsi a alc cun insistence (fig.)
esemplis
"a son almancul sîs mês che nô e altris o batìn chest cantin"
gjavât fûr di "Cuarde e savon" di Josef Marchet
"onorâ nol vûl dî, come che si à simpri batût e insegnât, ubidî, ma alc di plui"
gjavât fûr di "La eterne lote dai furlans" di Antoni Beline
"i miei gjenitôrs a batin une vore sul pont "colaborâ" e massime sul ordin"
gjavât fûr di "Sul florî" di AAVV
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Dâ piçui colps tant che segnâl par che cualchidun al vegni a vierzi o a fevelâ
sinonims
esemplis
"al rivà su la puarte e al batè, malsigûr"
gjavât fûr di "Rosaris" di Meni Ucel
"che al bati sul banc, che al bati fuart, al viodarà che si svein"
gjavât fûr di "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
bati v.tr.
(ba-ti)
Frecuentâ dispès
sinonims
bacigâ, frecuentâ, praticâ, triscâ, ve a ce fâ, vê a man
esemplis
"fra Anselm al jere cognossût in dut il borc par vie che a jerin un grum di agns che al bateve chê strade"
gjavât fûr di "Chei di Muraie" di Pieri Menis
"Vigji cun tancj agns che al bateve la taviele e i paîs dal Comun, fasint ancje il cursôr, al cognosseve i nons di ducj"
gjavât fûr di "Vigji il vuardian" di Lucio Perès
bati v.intr.
(ba-ti)
Prostituîsi su la strade
esemplis
"o podevin cussì creâ jo e barbe Oglala la nestre pornostar personâl, invezit di lâ a cirî chês femenutis che a batevin a Passarian"
gjavât fûr di "Sense" di Checo Tam
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
Passâ par un puest, soredut par cirî alc
sinonims
cjoli, compassâ, perlustrâ, stazâ, talpinâ, zirâ
esemplis
"sì lafè… jo a bati tal desert e a scombati cul ghibli, cu la sêt, cui pedoi"
gjavât fûr di "Tripoli bel sol d'amore" di Pieri Somede dai Marcs
"ducj i fossâi ju bateve ad a ments, e lis incrosaduris des aghis sfiliadis di bladaçs dai palûts"
gjavât fûr di "Il vivi al è chel rangjâsi" di Maria Forte
bati v.tr., v.intr.
(ba-ti)
[CO] (milit.) Colpî un obietîf cun tancj tîrs di artiliarie
esemplis
"prime dal assalt dai fants, i canons a usavin a bati lis trinceis dai nemiis"
bati v.tr.
(ba-ti)
[TS] (topogr.) Rilevâ la posizion planimetriche e altimetriche cul partî dal pont di stazion
esemplis
"bati lis cuotis"
bati v.tr.
(ba-ti)
Dâ colps par dividi grans, semencis o liùms di parts vegjetâls che si scartin
sinonims
machinâ
esemplis
"si veve di bati il forment, in chei agns il forment si lu puartave cjase, a turni la trebie e leve di une cjase a chê altre"
gjavât fûr di "Jo e Graziella" di Mario Beltramini
"la int intai curtîi e finive in chê volte di bati, e ancjemò pal aiar e svolave la bule"
gjavât fûr di "Il prin sarasin" di Catarine Percude
bati v.tr.
(ba-ti)
Movi fuart un o plui ingredients cul batiûfs o cun cualchi altri imprest par messedâ e formâ sbrume
sinonims
esemplis
"bati i ûfs cul zucar, fin che no vegnin sbrumôs e blancs"
gjavât fûr di "Tarta de Santiago - Torte di Sant Jacum di Galizie" di Sandri Carrozzo
bati v.tr.
(ba-ti)
Scrivi cuntun imprest a tastiere o a botons
sinonims
esemplis
"cuant che al veve batût a machine chescj sfueis pre Antoni al veve a pene 33 agns"
gjavât fûr di "La fabriche dai libris... Riflessions di un predi cjargnel" di Roman Michelot
"sô sûr i veve fat bati un telegram, «ven subit, to pari al stâ tant mâl»"
gjavât fûr di "La cjarande" di Pieri Somede dai Marcs
bati v.tr.
(ba-ti)
Stampâ
esemplis
"un libri di storie dal Friûl, prontât dal diretôr dal sfuei Friuli d'Oggi, Zuan Franc Elar, al jere za stât scrit e batût in tipografie"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
bati v.tr.
(ba-ti)
Lavorâ un metal dant colps
esemplis
"si sente da pît il bearç, daprûf des batadoriis e li al tache a bati falcets"
gjavât fûr di "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
"un omenut dut neri pal fum al bateve sul incuin un fier di cjaval dut sbolçât"
gjavât fûr di "Grivôr" di Franca Mainardis
bati v.tr.
(ba-ti)
Produsi monede di metal o di cjarte
esemplis
"il stes Conrât al dave a Popon il dirit di bati monede, che al vignive a significâ une vere sovranitât"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl fin sot la Italie" di Josef Marchet
bati v.tr.
(ba-ti)
Bolâ, o par estension ancje dome dâ fûr un document cun valôr uficiâl
esemplis
"no son obleadis a bati la ricevude fiscâl"
gjavât fûr di "Nonos e nonis a nauli" di Riedo Pup
bati v.intr.
(ba-ti)
Vê une corispondence, un risultât just
sinonims
esemplis
"tra ce che o vin vendût e i bêçs che a son in casse i numars no batin"
detulis
"a bati e a tornâ a bati, si vierç la puarte"
"a palâ nêf e a spacâ coculis, dut lavôr dibant"
"bisugne bati il fier cuant che al è cjalt"
"bisugne bati par che a vierzin"
"cualchi len al nas par indorâ, cualchidun par bati il mus e cualchidun par fâ coronis"
"cui che nol po bati il mus al bat la siele"
"cul bati il martiel si cjate la magagne"
"i gjats no muerin se no batin il nâs"
"il soreli al bat tal pantan ma no si sporcje"
"la lenghe a bat dulà che il dint al dûl"
"no si po fâ di Crist e bati batecui"
"prin di dî une peraule, bisugne bati la ale tant che il gjal"
"se la invidie e fos la fiere, trops di lôr le batarès"
"se no si po bati il cjaval, si bat la siele"
"trê voris a son dibant: palâ nêf, bati coculis e copâ oms"
torne sù
torne sù