Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
braccio
torne indaûr

bilengâl

braccio s.m.
  • 1

    s.m. braç Copie

    (muscui dai braçs)
    sentirsi le braccia rotte = sintîsi i braçs rots

    s.m. braç Copie

    [TS] anat. (part dal art superiôr dal cuarp uman, jenfri la spale e il comedon)

    s.m. braç Copie

    [FO] (ognidun dai doi articui superiôrs dal cuarp uman)
    alzare le braccia = tirâ sù i braçs
    aprire le braccia = slargjâ i braçs
    muovere un braccio = movi un braç
  • 2a

    s.m. braç, man Copie

    [FO] (cui che al fâs alc materialmentri)
    io sono il responsabile, lui è solo il braccio = jo o soi il responsabil, lui al è dome il braç
  • 2b

    s.m. braç Copie

    [FO] (grup operatîf di personis)
    il braccio armato del movimento indipendentista = il braç armât dal moviment indipendentist
  • 2c

    s.m. braç Copie

    [FO] (fuarce lavôr)
    ci vogliono più di quattro braccia per fare questo lavoro = i vuelin plui di cuatri braçs par fâ chest lavôr
  • 3

    s.m. braç Copie

    [TS] zool. (orghin di forme slungjade tipic dai Invertebrâts)
    il braccio di una stella marina = il braç di une stele di mâr
    le braccia dei polpi = i braçs dai folps
  • 4a

    s.m. braç Copie

    [FO] (toc slungjât fis o mobil di alc)
    i bracci del lampadario = i braçs dal lampadari
    il braccio della gru è libero = il braç de grue al è libar
  • 4b

    s.m. braç Copie

    [CO] (di strade, di ferade o sim., un ramaç)
    la locomotiva 5 è ferma sul braccio morto = la locomotive 5 e je ferme sul braç muart
  • 4c

    s.m. braç Copie

    [CO] (ale di un edifici o sim.)
    il braccio 2 della prigione = il braç 2 de preson
    il braccio nord della scuola = il braç Nord de scuele
  • 5

    s.m. braç Copie

    [TS] anat. (struture di conession dal sisteme gnervôs centrâl)
  • 6

    s.m. braç Copie

    [TS] fis. (distance de rete di aplicazion di une fuarce dal pont dulà che si calcole il moment angolâr o il moment des fuarcis)
    bisogna accorciare il braccio della resistenza per usare meno forza = bisugne scurtâ il braç de resistence par doprâ mancul fuarce
  • 7a

    s.m. braç Copie

    [TS] mar. (ognidune des cuardis fissadis su lis estremitâts dal tres alt de vele par fâlu zirâ)
  • 7b

    s.m. braç Copie

    [TS] mar. (toc dal rem che al sta jenfri la mantie e la pale)
  • 8a

    s.m. braç Copie

    [TS] metrol. (unitât di misure des profonditâts marinis, sui 1,80 m)
  • 8b

    s.m. braç Copie

    [TS] metrol. (unitât di misure di lungjece, in Italie di uns 60 cm e in Friûl di 68 cm)
    quattro braccia di tela = cuatri braçs di tele
  • 9

    s.m. braç Copie

    [TS] stor. (ognidun dai trê stâts che a componevin de ete aragonese fin al 1812 il parlament dal Ream di Sicilie)

locuzions

    a braccio
  • sù pai dêts, a bracisCopie
    [CO] (in mût no preparât, spontani)
    parlare a braccio = fevelâ sù pai dêts
  • sù pai dêts, a bracisCopie
    [CO] (no preparât, spontani)
    una conferenza a braccio = une conference sù pai dêts
  • bilancia a braccio mobile
  • [TS] tecn. (cjale stadera)
  • braccio a pinza
  • braç a pinze, braç di manipolazionCopie
    [TS] tecn. (dispositîf par movi o tratâ sostancis delicadis o pericolosis a distance)
  • braccio al collo
  • braç al cuelCopie
    [CO] (braç inzessât o bendât, tignût sù di une fasse peade tal cuel)
    è caduta e adesso è col braccio al collo = e je colade e cumò e je cul braç al cuel
  • braccio della morte
  • braç de muartCopie
    [CO] (ale di une preson là che a stan i condanâts a muart prime de esecuzion)
  • braccio destro
  • voli dretCopie
    [CO] (colaboradôr fidât)
    è il braccio destro del presidente = al è il voli dret dal president
  • braccio di ferro
  • braç di fierCopie
    [CO] (gare par confrontâ la fuarce cirint di pleâsi i braçs poiâts cul comedon suntune taule fint avuâl de taule)
    fare a braccio di ferro = fâ a braç di fier
  • braç di fierCopie
    (prove di fuarce in politiche o in altris situazions dulà che si scontrin interès)
    un braccio di ferro fra i due capi di stato = un braç di fier tra i doi cjâfs di stât
  • braccio di mare
  • streture, canâl, brancCopie
    [CO] (part di mâr strete tra dôs tieris)
  • braccio di terra
  • striche di tiereCopie
    [CO] (striche di tiere che si slungje tal mâr)
  • braccio fluviale
  • branc, ramaçCopie
    [CO] (ramaç di un flum)
    il braccio di sinistra è quasi secco = il branc di çampe al è scuasi sec
  • dare il braccio
  • dâ il braç, dâ di braçCopie
    [CO] (ufrî il braç a cdn., par che si poi cjaminant)
  • in braccio
  • in braç, tal braçCopie
    [CO] (tignût sù e strent cui braçs)
    portare in braccio un bambino = puartâ tal braç un frut prendere in braccio un bambino = cjapâ tal braç un frut quel gatto sta sempre in braccio = chel gjat al sta simpri in braç
  • in braccio a Morfeo
  • tal braç a MorfeuCopie
    [CO] (durmî)
    cadere in braccio a Morfeo = colâ tal braç a Morfeu
  • lavoratore del braccio
  • lavoradôr di comedonCopie
    [CO] (lavoradôr manuâl)

monolengâl

man s.f.
Orghin dal cuarp uman che al forme la part finâl dal braç, furnît di dêts e articolât te conole
esemplis
"il gustâ al jere dibot pront, [...]. Ducj si jevà in pîts, cualchidun al le fûr a lavâsi lis mans, altris si sentarin daurman"
gjavât fûr di "Un de maiorance" di Agnul di Spere
"Ricardo al jere ancjemò dulà che lu veve lassât, lu saludà cu la man"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
"cu la man industriade, e alçà une ace par pesâle, e cjalà la stuarzidure"
gjavât fûr di "La cotule di none Betilde" di Maria Forte
"si voltà cu lis mans te sachete e al partì biel planc"
gjavât fûr di "Vigji Strassanît" di Riedo Pup
"il bandît al segne cu la pistole la cassefuart vierte [...] i doi daûr dal bancon a jevin lis mans par aiar"
gjavât fûr di "La rambe" di Fabian Ros
man s.f.
Capacitât e maniere di doprâ chel orghin par fâ une ativitât, un lavôr, une opare artistiche e v.i. (fig.)
sinonims
esemplis
"Varnîr Berg [...] massime tai lavôrs in blanc e neri al à une manate sigure e svelte"
gjavât fûr di "Pitôrs di là de stangje" di Josef Marchet
man s.f.
Cuantitât di robis che e sta intune man
sinonims
grampade, grampe
esemplis
"ogni an il paron al sacrificave pai puars dal paîs une man di pan e un acuilin di arint"
gjavât fûr di "Vergjilio" di Riedo Pup
man s.f.
Passade di vernîs o colôr
sinonims
esemplis
"al jere un lavôr mostro a tignî nete chê tutubie e a dâ une man di blanc a chei mûrs di cjalin, che lu refudavin"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"i de une man di colôr ae mobilie"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
"a jerin vignûts forestîrs cun cjalcine e pinei. A segnarin une linie blancje: un al deve la prime man e un altri al ritocjave la strisse"
gjavât fûr di "La cjase di Toni" di Tarcisio Venuti
man s.f.
Intai zûcs di cjartis la fase che si son dadis dutis lis cjartis
sinonims
esemplis
"Gusto al saveve di vê il capon (la briscule) a la ultime man e cun chel a jerin 59 ponts"
gjavât fûr di "Se ti perdi tuo danno" di Checo Tam
man s.f.
Il judâ o il jessi judât (fig.)
esemplis
"Eliseo al sburtà il cjaruç tal curtîl, pensant che par discjariâ il spolert al varès vût bisugne di une man"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
man s.f.
In metaforis par segnâ cui che al è proprietari, paron e sim. (fig.)
esemplis
"cussì o sai in ce mans che e finìs la mê puare tiere"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"su la Tiereferme al jere ancjemò in mans venezianis il fuart di Marghera"
gjavât fûr di "Zuan Batiste Cavedalis - Une vite esemplâr" di Giovanni Pillinini
man s.f.
Pal solit in costruzions cun "di" e un ordenâl, par dî che une robe no je gnove ma e ven doprade dal secont, tierç e v.i. paron (fig.)
esemplis
"e à cumbinât di comprâ la machine, une fiat 500 di seconde man"
gjavât fûr di "Jo e Graziella" di Mario Beltramini
"une motociclete di no si sa tropis mans, ma biele e sflandorose"
gjavât fûr di "Il svol dal Falcone" di Antescûr
detulis
"a impaçâsi cui fruts, si fâs lis mans di mierde"
"al è mâl dâ vie cu lis mans e cirî cui pîts"
"al è miôr un solt in man che no un stât par aiar"
"al vâl plui un pan sudât che no une man di chel robât"
"al vâl plui un uciel in man che no cent par aiar"
"bisugne dâsi lis mans ator e no spietâ la mane dal cîl"
"cuant che la polente e je piçule, tenti la tô fete in man"
"cui che al bute vie cu lis mans i tocje a cercjâ cui pîts"
"cui che al bute vie cu lis mans i tocje di cirî cui pîts"
"cui che al scherce di man al scherce di vilan"
"cul messedâ l'ont a restin lis mans onzudis"
"cuntune man sole no si rive nancje a bati lis mans"
"de man di Diu no si scjampe"
"i umign a son tant che i dêts des mans"
"il brâf contadin al semene cu la man e no cul sac"
"il cristian al à di fânt di ogni man"
"il Signôr al à la man lungje"
"il traditôr al trai il clap e al scuint la man"
"in cent mil par un fasan a àn la cane pronte in man"
"l'uciel in man al frut, la surîs in bocje al gjat, lis disgraciis in man al avocat"
"la justizie e à lis mans lungjis"
"larc di bocje, strent di man"
"man frede, cûr cjalt"
"miôr misurâ che no vê des mans di chei altris"
"miôr un pan sudât che no une man di chel robât"
"miôr un uciel in man che no dîs sul arbul"
"o ai dîs dêts tes mans e se mi tai il plui piçul, mi dûl"
"ogni plat il so savôr, ogni man il so lavôr"
"pluitost di fâi ben a un vilan, spuditi te man"
"Sant Bastian cu la viole in man"
"Sant Florean cul spi in man"
"se Diu al vûl, bisugne rispietâ la sô sante man"
"se si da la man bisugne dâ ancje il braç"
"se tu sês cristian, cjapilu sù cu la man"
"tal paîs dai laris la man su la borse"
"te robe dal comun nol preste man nissun"
"une man e lave chê altre e dutis dôs a lavin la muse"
torne sù
torne sù