Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
buttare
torne indaûr

bilengâl

buttare v.tr., v.intr.
  • 1a

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (butâ, tirâ alc, pal plui cence une direzion precise)
    buttare un sasso contro un barattolo = butâ un clap cuintri di un gamelot

    v.tr. butâ, bati, zuiâ Copie

    (tal zûc des cjartis, zuiâ une cjarte)
    era il mio turno e ho buttato la mia carta = mi tocjave a mi e o ai zuiât la mê cjarte
  • 1b

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (sburtâ, fâ colâ alc o cdn.)
    qualcuno ha buttato per terra il vaso = cualchidun al à butât par tiere il vâs
  • 1c

    v.tr. butâ vie Copie

    [FO] (butâ vie, butâ di bande alc)
    ho buttato l'immondizia = o ai butât vie lis scovacis

    v.tr. butâ, straçâ Copie

    (strassâ vie alc cence prudence)
    ha buttato tutti i suoi soldi in quell'affare = al à butât ducj i siei bêçs in chel afâr
  • 1d

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (meti alc a cuei inte aghe bulinte)
    ho appena buttato la pasta, sarà pronta in otto minuti = o ai juste butade la paste, e sarâ pronte in vot minûts
  • 2

    v.tr. butâ fûr, dâ fûr Copie

    [FO] (emeti, fâ jessî alc)
    il pozzo non butta più acqua = il poç nol bute fûr plui aghe
    la teiera ha buttato un fischio = la teiere a à dât fûr une sivilade

    v.tr. menâ, butâ fûr Copie

    (di plantis, menâ, ancje ass.)
    buttare germogli = butâ fûr butui
    il gelsomino inizia a buttare = il zessalmin al tache a menâ
  • 3a

    v.intr. butâ, tirâ Copie

    [FO] (che al fâs previodi une evoluzion o che si svicine a alc)
    il tempo butta al freddo = il timp al bute in frêt
    questo colore butta al giallo = chest colôr al tire sul zâl
  • 3b

    v.intr. butâ Copie

    [FO] (ass. o cuntun av., vê une cierte risulte)
    aspetta di vedere come butta = spiete di viodi cemût che e bute
    butta benino = e bute benut

locuzions

    buttare a catafascio
  • [CO] (cjale mandare in rovina)
  • buttare a mare
  • meti di bande, butâ vie, butâ di bandeCopie
    [CO] (liberâsi di alc o cdn.)
    buttiamo a mare le teorie precedenti = metìn di bande lis teoriis di prin lo hanno buttato a mare quando non serviva più = lu àn butât di bande cuant che nol coventave plui
  • buttare a terra
  • [CO] (cjale buttare giù)
  • buttare acqua sul fuoco
  • butâ aghe sul fûc, distudâ lis boris, bonâ, cuietâ il mont, meti agheCopie
    [CO] (calmâ, cuietâ une situazion)
    non è la persona adatta a buttare acqua sul fuoco = nol è chel just par meti aghe sarebbe stato più opportuno buttare acqua sul fuoco invece che protestare = al sarès stât miôr distudâ lis boris impen che protestâ
  • buttare al vento
  • butâ vie, butâ a slasCopie
    [CO] (butâ vie)
    buttare al vento un progetto = butâ vie un progjet ha buttato al vento la sua vita = al à butât a slas la sô vite
  • buttare all'aria
  • butâ par aiarCopie
    [CO] (meti in disordin)
  • mandâ par aiarCopie
    [CO] (ruvinâ, mandâ in ruvine)
  • buttare dalla finestra
  • butâ pal barconCopie
    (no rivâ a doprâ, a vê zovament o profit)
    buttare dalla finestra una occasione = butâ pal barcon une ocasion
  • butâ pal barconCopie
    [CO] (straçâ, doprâ cence criteri)
    non buttiamo i soldi dalla finestra = no stin a butâ i bêçs pal barcon
  • buttare fango
  • sporcjâ la museCopie
    [CO] (caluniâ, infamâ)
  • buttare fuori
  • butâ fûr, parâ fûrCopie
    [CO] (mandâ vie)
    buttare fuori dalla porta = butâ fûr de puarte oppure parâ fûr de puarte
  • mandâ fûrCopie
    (eliminâ)
    sfogati, butta fuori tutto quel malumore = sbrochiti, bute fûr dut chel marum
  • butâ fûrCopie
    [BU], [CO] (dî a clâr)
    buttare fuori quello che si deve dire = butâ fûr ce che si à di dî
  • buttare giù
  • butâ jù, parâ jùCopie
    [CO] (disdrumâ)
    buttare giù una casa = butâ jù une cjase
  • butâ jù, parâ jù, mandà jù, gloti jùCopie
    [CO] (gloti)
    buttare giù un sorso d'acqua = parâ jù un got di aghe
  • butâ jù, parâ jù, mandà jù, gloti, paidîCopie
    [CO] (sopuartâ une ofese, une umiliazion)
  • butâ jùCopie
    [CO] (scrivi di buride)
    buttare giù una lettera = butâ jù une letare
  • butâ jù, avilî, scunîCopie
    [CO] (avilî)
    la brutta notizia lo ha buttato giù = la brute gnove lu à butât jù
  • butâ jùCopie
    [CO] (discreditâ)
    la critica ha buttato giù il suo ultimo spettacolo = la critiche e à butât jù il so ultin spetacul
  • butâ jù, scunîCopie
    [CO] (fâ debil, gjavâ fuarce)
    la febbre lo ha buttato giù = la fiere lu à butât jù
  • buttare giù la pancia
  • parâ jù la panze, butâ jù la panzeCopie
    [CO] (smagrî la panze)
    ha buttato giù la pancia con un po' di sport = al à butât jù la panze cuntun pôc di sport
  • buttare giù peso
  • la jù, butâ jù pês, lâ jù di pês, dâ jù pês, mandâ jù pês, dâ jù chilos, butâ jù la panze, mandâ jù la panze, butâ jù chilos, mandâ jù chilosCopie
    [CO] (smagrîsi, calâ di pês)
    va spesso a correre e così ha buttato giù peso = al va dispès a cori e cussì al à butât jù pês
  • buttare il bambino con l'acqua sporca
  • netâ l'ort cun dutis lis verzisCopie
    [CO] (butâ di bande alc cence cerni ce che al è bon di ce che nol è bon)
  • buttare in faccia
  • butâ tai voi, butâ in muse, dâ in muse, dâ pai voi, butâ in voliCopie
    [CO] (butâ intor une colpe)
    ci hanno buttato in faccia la verità = nus àn dade pai voi la veretât ci hanno buttato in faccia le nostre colpe = nus àn dâts in muse i nestris tuarts
  • buttare in, per aria
  • [CO] (cjale buttare all'aria)
  • buttare in, sul volto
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • buttare l'acqua sporca con il bambino dentro
    buttare l'amo
  • [CO] (cjale gettare l'amo)
  • buttare l'occhio
  • dâ di voli, butâ il voli, butâ un voliCopie
    [CO] (cjalâ di corse o di scuindon, cucâ)
  • buttare là
  • butâ làCopie
    [CO] (dî alc fasint fente di no dâi impuartance)
    nel mezzo del discorso ha buttato là quella proposta = tal mieç dal discors al à butât là chê propueste
  • buttare la tonaca
    buttare le braccia al collo
  • cjapâ a bracecuel, butâsi a bracecuelCopie
    [CO] (-)
    appena mi ha visto mi ha buttato le braccia al collo = a pene che mi à viodût mi à cjapât a bracecuel
  • buttare le parole
  • straçâ flât, spaçâ flâtCopie
    [CO] (tabaiâ dibant)
    parlare con lui è come buttare le parole = tabaiâ cun lui al è tant che spaçâ flât
  • buttare olio sul fuoco
  • butâ vueli sul fûc, stiçâ lis boris, meti fûc su fûc, meti il fûc dongje dal strancCopie
    [CO] (stiçâ un contrast, une passion)
  • buttare olio sulle fiamme
  • buttare polvere negli occhi
  • butâ fum tai voi, butâ cinise tai voi, butâ polvar tai voi, striçâ cevole tai voi, striçâ limons tai voi, vendi cassie par triacjeCopie
    [CO] (imbeverâ, dâle di intindi)
    con la sua parlantina buttava polvere negli occhi a tutti = cu la sô bardele al butave cinise tai voi a ducj
  • buttare sangue
  • spudâ balins, butâ sanc, spudâ sancCopie
    [CO] (sfadiâ une vore)
    tutti hanno dovuto buttare sangue per passare quell'esame = ducj a àn vût di butâ sanc par passâ chel esam
  • buttare via
  • butâ fûr, butâ vieCopie
    [CO] (liberâsi, spec. di alc che nol covente)
    ha buttato via i giornali vecchi = al à butât vie i gjornâi vecjos
  • butâ vie, straçâ, dissipâCopie
    (spindi cence criteri)
    buttare via i risparmi = butâ vie i sparagns ha buttato via il suo ingegno = al à butât vie il so inzen
  • butâ vieCopie
    (tant che escl. par preseâ)
    ha vinto seimila euro, buttali via! = al à vinçût sîs mil euros, butiju vie!
  • da buttare
  • di butâCopie
    [CO] (di robe masse ruvinade par podê jessi doprade)
    questa gonna è ormai da buttare = cheste cotule aromai e je di butâ

monolengâl

butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ che alc che si tignive in man al svoli o al coli, dantji fuarce e molantlu
sinonims
esemplis
"a vevin butât un clap tai scûrs [dal barcon]. Tal clâr debilut dal cricâ dì, o viôt une ombre jù abàs"
gjavât fûr di "La Madone de Pâs" di Maria Forte
"cuant che la strie si inacuarç che a jerin passâts, e bute par tiere un veri di aghe e denant dai fantats al comparìs un grant lât, ce che a podevin cjalâ"
gjavât fûr di "Blancje come la nêf" di Andreina Nicoloso Ciceri
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi, meti cun slanç, ma cence fâ svolâ o colâ
sinonims
esemplis
"e butave un sial su lis spalis e po dopo, in ponte di pîts, e jesseve sul puiûl"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un toc di alc a brusâ, par che la flame e cjapi fuarce
sinonims
esemplis
"butâ un len sul fogolâr"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti alc a cuei inte aghe bulinte
sinonims
esemplis
"tu puedis butâle, la paste, che o rivìn dal moment"
gjavât fûr di "SIP" di Laurin Zuan Nardin
"polente: aghe tal cjalderuç (magari di ram), salâ cuant che a bol, si bute la farine dute intun colp; lassâ un moment cence messedâ, po si fâs la crous cul mescul"
gjavât fûr di "Cucina della Carnia cence pretesis" di Melie Artico
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Sburtâ cdn. cun fuarce
sinonims
esemplis
"devant che [in fantat] al rivàs adore [di brincâ Eliseo pal cuel], l'om lu veve biel butât a rodolâsi su la jerbe di un cjamp"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî plui, eliminâ alc che nol covente
sinonims
esemplis
"lis compostieris a coventaran massime par butâ ce che al vanze de verdure, des pomis e di altris scarts de mense"
gjavât fûr di "Progjet didatic sul ricicli alì de Valussi e de D’Orlandi" di Marc Stolf
"cjartis, cjartis che a Carlin no i disevin nuie; robe di butâ tal ledan o di brusâ"
gjavât fûr di "Chei di Muraie" di Pieri Menis
"i soldâts a jerin ducj scjampâts pai cjamps butant il fusîl tai fossâi "
gjavât fûr di "La cartuline" di Alan Brusini
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî cont, no doprâ pal miôr, straçâ
sinonims
esemplis
"butâ une biele ocasion"
"butâ i bêçs dibant"
"no ai timp di butâ"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Mandâ fûr un licuit o un gas
sinonims
esemplis
" la feride [...] e continuave a butâ sanc come une fontane"
gjavât fûr di "Ombris tal infinît" di Carlo Sgorlon
"dâ une voltade e polente che e butave sbufs di fum"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Di licuit o gas, vignî fûr
esemplis
"te ferade, là sot - gaiarin chel cjantâ - / la aghe e bute dal clap, clare come un lusôr"
gjavât fûr di "Fontanis" di Marco Maiero
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Fâ colâ intun stamp un materiâl fondût o licuit, par fâ un ogjet
esemplis
"tu pensis ancje a ce che al è Ground Zero e ce che culì al è sucedût. Cuant che o butavin lis fondis, dispès o cjatavin ancjemò rescj umans"
gjavât fûr di "Interviste a Manlio Collavino" di Christian Romanin
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ movi la spuele o la navisele dal telâr
esemplis
"mê agne Nene de Vedue dut l'Invier e tiesseve te stanzie frede, butant la navisele ca e là"
gjavât fûr di "La scuele dai fornasîrs" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Pandi, fâ viodi, sintî une carateristiche tant che une forme, un colôr, un savôr, un odôr e v.i.
sinonims
esemplis
"lis rosis a butin i ultins colôrs, a insiorin la cjase di bilisie"
gjavât fûr di "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
"lis cjampanis imboreçadis a butavin slacs di sun a fâ plui paîs [pe fieste di Sant Pieri]"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi cun slanç une part dal cuarp
esemplis
"Toful al butà il cjâf indaûr e al scolà il crichil tun flât"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Voltâ di une cierte bande, intune cierte direzion (fig.)
sinonims
esemplis
"al butave une cjalade su la int ator pe glesie"
gjavât fûr di "Zuan Jeremie" di Riedo Pup
"cun chel fâ di furbate i butave cjalons, forsit contentone di sei cjalade intun mût che al vûl dî “sta atente che ai cûr di deventâ mat”"
gjavât fûr di "La furlane" di Dolfo Zorzut
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Meti fûr i butui
sinonims
cecjâ, menâ
esemplis
"i vencjârs a butavin i gjatui cui pluminuts di arint"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"il cocolâr ni che al bute ni che al mene e al è ancjemò cui ramaçs inrimpinîts"
gjavât fûr di "La rosade di sant Zuan" di Catarine Percude
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi pomis
sinonims
fâ, reonâ, rindi
esemplis
"ogni arbul che nol bute pomis buinis al sarà taiât e butât tal fûc"
gjavât fûr di "Vanzeli di Luche" di
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi, dâ un vuadagn
sinonims
rindi, reonâ
esemplis
"la zornade i veve butât ben sul marcjât di Cividât"
gjavât fûr di "La fogolade dal bosc" di Josef Cjargnel
"al jere un bon lavoradôr ma i timps a jerin chei de semule e no de farine e la farie e butave chel pôc"
gjavât fûr di "Aiar di cjase" di Franca Mainardis
"us ai cjatât jo un lavôr che al bute di plui e si fâs mancul fature"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Assegnâ, fâ pesâ une responsabilitât
sinonims
contizâ, dâ, imputâ, sbolognâ, sgnacâ
esemplis
"i Strumîrs a provin a butâ dute la colpe intor di Antoni Savorgnan, ma la inchieste puartade indenant dal delegât di Vignesie, Andrea Loredan, no palese responsabilitâts diretis intal riviel"
gjavât fûr di "Il Friûl de Joibe Grasse dal 1511" di Carli Pup
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Proponi
sinonims
meti, butâ li, butâ là
esemplis
"butade la idee, al restà in spiete che si dismovès il jespâr des cuistions"
gjavât fûr di "Il figâr dal plevan" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Provâ cence jessi sigûr
sinonims
olsâ, provâ, provâsi, butâ li, butâ là
esemplis
"butâ une rispueste"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un ciert argoment, une cierte cuistion suntun ciert plan, considerâ intune cierte prospetive
sinonims
butâle, meti, metile
esemplis
"la int dal borc [...] e butave dut sul bêç"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti intun ciert stât, intune cierte cundizion o situazion (fig.)
esemplis
"butâ il Friûl intun doman plen di incognitis scuris e tremendis"
gjavât fûr di "Cjalâ plui inlà" di Josef Marchet
"se al vignìs culì a rompi la nestre pâs, a butânus di gnûf te miserie… o savarès ben jo ce che varès di fâ"
gjavât fûr di "Resurezion a Pontinie" di Pieri Somede dai Marcs
"dut chel che mi butave intune situazion incierte mi incalmave tes venis une sbisie teribile"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Vê une cierte direzion, soredut vierzisi di une cierte bande
sinonims
dâ
esemplis
"sul denant, al jere il puarton di ingrès che al butave su “via del Lavoro”, come che le vevin clamade par talian dopo vêle mudade di troi tra i cjamps di blave in stradon asfaltât"
gjavât fûr di "Delit in vie del Lavoro" di Igor Londero
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Pleâsi di une bande
sinonims
esemplis
"si pues strolegâ il futûr [...] cjalant di ce bande che al bute il fum [dal pignarûl]"
gjavât fûr di "Nadâl" di Sandri Carrozzo
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Cjapâ une cierte ande
esemplis
"la zornade no butave ni viers di un cafè, ni viers di un tai"
gjavât fûr di "La bandiere di Bertrant" di Franco Marchetta
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Svicinâsi a une cierte gradazion di colôr, di savôr e v.i.
sinonims
esemplis
"pêl muiart che al butave a zâl"
gjavât fûr di "I ôcs di Miute" di Maria Forte
"i vins che a butin masse sul dolç a stufin"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
[BF] Puartâ, traspuartâ
esemplis
"rivât a Pordenon o ai cjolt un nauli e mi soi fat butâ a Davian"
gjavât fûr di "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
"barba, vignît, vi prei, cun la uestra barcja a butâmi fin a Grau"
gjavât fûr di "Il me paîs" di Federigo Comelli
detulis
"il mat al bute il clap tal poç e il savi al scuen gjavâlu"
"in Avrîl si bute la cjalce pal curtîl"
"Sant Zorç si bute la cjalce fûr pe cort"
torne sù
torne sù