Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
gettare
torne indaûr

bilengâl

gettare v.tr.
  • 1

    v.tr. butâ, trai Copie

    [FO] (butâ lontan alc cu la man)
    gettare una pietra = trai un clap
  • 2

    v.tr. butâ, butâ vie Copie

    [FO] (butâ vie alc che nol covente)
    dove getto le cartacce? = dulà butio lis cjartatis?
    non gettate le bottiglie vuote = no stait a butâ vie lis butiliis vueidis

    v.tr. dissipâ, butâ vie Copie

    (straçâ)
    gettare un patrimonio al gioco d'azzardo = butâ vie une sostance zuiant di bêçs
    non gettare la tua vita in questo modo = no stâ a dissipâ la tô vite in cheste maniere
  • 3

    v.tr. butâ, parâ jù, parâ vie, parâ fûr Copie

    [FO] (sburtâ)
    lo hanno gettato fuori dalla porta = lu àn butât fûr de puarte
    lo hanno gettato in disparte = lu àn parât in bande
  • 4a

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (mandâ fûr)
    il tombino getta acqua per una perdita = il pocit al bute aghe par une pierdite

    v.tr. butâ Copie

    (ancje ass.)
    la fontana non getta da anni = la fontane a son agns che no bute

    v.tr. menâ, butâ Copie

    (di plantis, jessi in fase vegjetative)
    i noccioli hanno gettato moltissimo = i noglârs a àn butât une vore
    in primavera tutto getta = a Vierte dut al mene
  • 4b

    v.tr. butâ, butâ fûr, butâ sù Copie

    [FO] (spandi, di odôrs)
    lo zolfo getta un odore particolare = il solfar al bute un odôr particolâr
  • 5

    v.tr. dâ, butâ fûr, mandâ fûr Copie

    [FO] (emeti, di sunôrs)
    gettare una voce da lontano = dâ une vôs di lontan
    la caverna gettava un'eco sinistra = il landri al mandave fûr un rivoc signestri
  • 6

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (produsi alc che no si lu spiete)
    il litigio ha gettato amarezza sulla compagnia = la barufe e à butât marum te compagnie
  • 7

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (meti intune cierte cundizion)
    la notizia lo ha gettato nell'indecisione = la gnove lu à butât te indecision
  • 8

    v.tr. butâ, colâ Copie

    [FO] (fâ colâ intun stamp un materiâl fondût o licuit, par fâ un ogjet)
    gettare una campana in bronzo = colâ une cjampane di bronç
    gettare una soletta di cemento = butâ une plote di ciment
  • 9

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (dâ la responsabilitât o la colpe a cdn.)
    gettano tutte le colpe sul direttore = a butin dutis lis colpis sul diretôr
  • 10

    v.tr. butâ Copie

    [TS] econ. (rindi)
    l'imposizione fiscale ha gettato novecento miliardi = la imposizion fiscâl e à butât nûfcent miliarts

locuzions

    gettare a mare
  • [CO] (cjale buttare a mare)
  • gettare a terra
  • [CO] (cjale buttare a terra)
  • gettare acqua sul fuoco
  • [CO], [TS] (cjale buttare acqua sul fuoco)
  • gettare al vento
  • [CO] (cjale buttare al vento)
  • gettare all'aria
  • [CO] (cjale buttare all'aria)
  • gettare alle ortiche
  • molâ vie, butâ di bande, dismenteâCopie
    [CO] (lassâ dal dut)
    ho gettato alle ortiche il latino = o ai molât vie il latin
  • butâ vie, butâ di bandeCopie
    [CO] (straçâ)
    hanno gettato alle ortiche mesi e mesi di preparazione = a àn butât vie mês e mês di preparazion
  • gettare dalla finestra
  • gettare fango
  • [CO] (cjale buttare fango)
  • gettare fuori
  • [CO] (cjale buttare fuori)
  • gettare il bambino con l'acqua sporca
    gettare il guanto
  • butâ la sfideCopie
    [CO] (disfidâ)
  • gettare il sasso e nascondere la mano
  • petâ e fâ il cuc, fâ chel che nol è stât, fâ chel che nol saCopie
    [CO] (fâ o dî alc cence cjapâsi la responsabilitât)
    è uno di quelli che gettano il sasso e nascondono la mano = al è un di chei che te petin e a fasin il cuc
  • gettare in faccia
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • gettare in, per aria
  • gettare in, sul volto
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • gettare l'abito alle ortiche
    gettare l'acqua sporca con il bambino dentro
    gettare l'amo
  • tirâ la filaine, trai l'am, butâ l'amCopie
    [CO] (insidiâ)
    ho gettato l'amo, vediamo se ci casca = o ai trat l'am, viodìn se i cole
  • trai l'am, butâ l'am, gjavâ i passaratsCopie
    (cirî di savê alc cence domandâlu)
  • gettare l'occhio
  • [CO] (cjale buttare l'occhio)
  • gettare là
  • [CO] (cjale buttare là)
  • gettare la croce addosso
  • dâ jù pai cuars, sberlâ la crôsCopie
    [CO] (fevelâ mâl di cdn.)
    perché gli dai la croce addosso? = parcè i sberlistu la crôs oppure i dâstu jù pai cuars?
  • da jù, sberlâ la crôsCopie
    [CO] (dâ la colpe a cdn.)
    l'amministratore getta sempre la croce addosso al padrone = l'aministradôr al sberle simpri la crôs al paron
  • gettare la maschera
  • butâ jù la mascareCopie
    [CO] (pandi a viert lis sôs intenzions)
  • gettare la spugna
  • butâ jù lis armis, dâle sù, molâ çus e vergons, molâle sù, molâCopie
    [CO] (rindisi a un aversari, ae situazion)
    finché ho potuto ho sostenuto l'idea, poi ho gettato la spugna = fin che o ai podût o ai prudelât la idee, daspò o ai butât jù lis armis ha resistito, poi ha gettato la spugna = al à resistût, po al à molât çus e vergons
  • gettare la tonaca alle ortiche
  • butâ jù il golâr, butâ jù la vieste, lassâ la tonie, lassâ la tonie par cjoli la menieCopie
    [CO] (bandonâ i vôts religjôs)
    dopo vent'anni di sacerdozio ha gettato la tonaca alle ortiche = daspò di vincj agns di predi al à butât jù la vieste
  • gettare le armi
  • butâ jù lis armisCopie
    [CO] (di soldâts, rindisi)
    il reparto isolato ha gettato le armi = il repart isolât al à butât jù lis armis
  • [CO] (cjale gettare la spugna)
  • gettare le basi
  • gettare le braccia al collo
    gettare le fondamenta
  • fâ lis fondis, gjavâ lis fondisCopie
    [CO] (fâ la base di un edifici)
  • meti lis fondisCopie
    [CO] (meti lis premessis par fâ alc)
    gettare le fondamenta per uno sviluppo economico = meti lis fondis par un disvilup economic
  • gettare le perle ai porci
  • dâi un confet al musCopie
    [CO] (dâ une vore a cui che nol merete o nol è bon di stimâ)
    fare qualcosa per lui è come gettare le perle ai porci = fâ alc par lui al è tant che dâi un confet al mus
  • gettare luce
  • [CO] (cjale fare luce)
  • gettare olio sul fuoco
  • gettare olio sulle fiamme
  • gettare olio sulle onde
  • butâ aghe sul fûc, meti aghe, cirî di cuietâ il montCopie
    [CO] (cirî di bonâ une situazion critiche)
  • gettare ombra
  • fâ ombrene, ombrî, ombrenâ, ombrizâCopie
    [CO] (fâ ombrene fermant la lûs)
    la torre gettava ombra sul frutteto = la torate e ombrive il broili
  • butâ ombre, fâ ombre, butâ discreditCopie
    [CO] (comprometi, discreditâ)
    il processo ha gettato ombra sull'azienda = il procès al à butade ombre su la aziende
  • gettare polvere negli occhi
    gettare sul piatto della bilancia
  • tirâ in taule, butâ su la belance, meti su la belanceCopie
    [CO] (fâ pesâ alc, ancje in mût autoritari)
    ha gettato sul piatto della bilancia il suo peso politico = al à tirât in taule il so pês politic
  • gettare un ponte
  • butâ un puintCopie
    [CO] (fâ un puint)
    la protezione civile ha gettato un ponte di emergenza sul torrente = la protezion civîl e à butât un puint di emergjence su la flumere
  • butâ un puintCopie
    [CO] (impastanâ un rapuart)
    gettare un ponte fra due comunità = butâ un puint jenfri dôs comunitâts
  • gettare via
  • [CO] (cjale buttare via)

monolengâl

butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ che alc che si tignive in man al svoli o al coli, dantji fuarce e molantlu
sinonims
esemplis
"a vevin butât un clap tai scûrs [dal barcon]. Tal clâr debilut dal cricâ dì, o viôt une ombre jù abàs"
gjavât fûr di "La Madone de Pâs" di Maria Forte
"cuant che la strie si inacuarç che a jerin passâts, e bute par tiere un veri di aghe e denant dai fantats al comparìs un grant lât, ce che a podevin cjalâ"
gjavât fûr di "Blancje come la nêf" di Andreina Nicoloso Ciceri
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi, meti cun slanç, ma cence fâ svolâ o colâ
sinonims
esemplis
"e butave un sial su lis spalis e po dopo, in ponte di pîts, e jesseve sul puiûl"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un toc di alc a brusâ, par che la flame e cjapi fuarce
sinonims
esemplis
"butâ un len sul fogolâr"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti alc a cuei inte aghe bulinte
sinonims
esemplis
"tu puedis butâle, la paste, che o rivìn dal moment"
gjavât fûr di "SIP" di Laurin Zuan Nardin
"polente: aghe tal cjalderuç (magari di ram), salâ cuant che a bol, si bute la farine dute intun colp; lassâ un moment cence messedâ, po si fâs la crous cul mescul"
gjavât fûr di "Cucina della Carnia cence pretesis" di Melie Artico
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Sburtâ cdn. cun fuarce
sinonims
esemplis
"devant che [in fantat] al rivàs adore [di brincâ Eliseo pal cuel], l'om lu veve biel butât a rodolâsi su la jerbe di un cjamp"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî plui, eliminâ alc che nol covente
sinonims
esemplis
"lis compostieris a coventaran massime par butâ ce che al vanze de verdure, des pomis e di altris scarts de mense"
gjavât fûr di "Progjet didatic sul ricicli alì de Valussi e de D’Orlandi" di Marc Stolf
"cjartis, cjartis che a Carlin no i disevin nuie; robe di butâ tal ledan o di brusâ"
gjavât fûr di "Chei di Muraie" di Pieri Menis
"i soldâts a jerin ducj scjampâts pai cjamps butant il fusîl tai fossâi "
gjavât fûr di "La cartuline" di Alan Brusini
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî cont, no doprâ pal miôr, straçâ
sinonims
esemplis
"butâ une biele ocasion"
"butâ i bêçs dibant"
"no ai timp di butâ"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Mandâ fûr un licuit o un gas
sinonims
esemplis
" la feride [...] e continuave a butâ sanc come une fontane"
gjavât fûr di "Ombris tal infinît" di Carlo Sgorlon
"dâ une voltade e polente che e butave sbufs di fum"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Di licuit o gas, vignî fûr
esemplis
"te ferade, là sot - gaiarin chel cjantâ - / la aghe e bute dal clap, clare come un lusôr"
gjavât fûr di "Fontanis" di Marco Maiero
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Fâ colâ intun stamp un materiâl fondût o licuit, par fâ un ogjet
esemplis
"tu pensis ancje a ce che al è Ground Zero e ce che culì al è sucedût. Cuant che o butavin lis fondis, dispès o cjatavin ancjemò rescj umans"
gjavât fûr di "Interviste a Manlio Collavino" di Christian Romanin
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ movi la spuele o la navisele dal telâr
esemplis
"mê agne Nene de Vedue dut l'Invier e tiesseve te stanzie frede, butant la navisele ca e là"
gjavât fûr di "La scuele dai fornasîrs" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Pandi, fâ viodi, sintî une carateristiche tant che une forme, un colôr, un savôr, un odôr e v.i.
sinonims
esemplis
"lis rosis a butin i ultins colôrs, a insiorin la cjase di bilisie"
gjavât fûr di "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
"lis cjampanis imboreçadis a butavin slacs di sun a fâ plui paîs [pe fieste di Sant Pieri]"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi cun slanç une part dal cuarp
esemplis
"Toful al butà il cjâf indaûr e al scolà il crichil tun flât"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Voltâ di une cierte bande, intune cierte direzion (fig.)
sinonims
esemplis
"al butave une cjalade su la int ator pe glesie"
gjavât fûr di "Zuan Jeremie" di Riedo Pup
"cun chel fâ di furbate i butave cjalons, forsit contentone di sei cjalade intun mût che al vûl dî “sta atente che ai cûr di deventâ mat”"
gjavât fûr di "La furlane" di Dolfo Zorzut
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Meti fûr i butui
sinonims
cecjâ, menâ
esemplis
"i vencjârs a butavin i gjatui cui pluminuts di arint"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"il cocolâr ni che al bute ni che al mene e al è ancjemò cui ramaçs inrimpinîts"
gjavât fûr di "La rosade di sant Zuan" di Catarine Percude
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi pomis
sinonims
fâ, reonâ, rindi
esemplis
"ogni arbul che nol bute pomis buinis al sarà taiât e butât tal fûc"
gjavât fûr di "Vanzeli di Luche" di
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi, dâ un vuadagn
sinonims
rindi, reonâ
esemplis
"la zornade i veve butât ben sul marcjât di Cividât"
gjavât fûr di "La fogolade dal bosc" di Josef Cjargnel
"al jere un bon lavoradôr ma i timps a jerin chei de semule e no de farine e la farie e butave chel pôc"
gjavât fûr di "Aiar di cjase" di Franca Mainardis
"us ai cjatât jo un lavôr che al bute di plui e si fâs mancul fature"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Assegnâ, fâ pesâ une responsabilitât
sinonims
contizâ, dâ, imputâ, sbolognâ, sgnacâ
esemplis
"i Strumîrs a provin a butâ dute la colpe intor di Antoni Savorgnan, ma la inchieste puartade indenant dal delegât di Vignesie, Andrea Loredan, no palese responsabilitâts diretis intal riviel"
gjavât fûr di "Il Friûl de Joibe Grasse dal 1511" di Carli Pup
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Proponi
sinonims
meti, butâ li, butâ là
esemplis
"butade la idee, al restà in spiete che si dismovès il jespâr des cuistions"
gjavât fûr di "Il figâr dal plevan" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Provâ cence jessi sigûr
sinonims
olsâ, provâ, provâsi, butâ li, butâ là
esemplis
"butâ une rispueste"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un ciert argoment, une cierte cuistion suntun ciert plan, considerâ intune cierte prospetive
sinonims
butâle, meti, metile
esemplis
"la int dal borc [...] e butave dut sul bêç"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti intun ciert stât, intune cierte cundizion o situazion (fig.)
esemplis
"butâ il Friûl intun doman plen di incognitis scuris e tremendis"
gjavât fûr di "Cjalâ plui inlà" di Josef Marchet
"se al vignìs culì a rompi la nestre pâs, a butânus di gnûf te miserie… o savarès ben jo ce che varès di fâ"
gjavât fûr di "Resurezion a Pontinie" di Pieri Somede dai Marcs
"dut chel che mi butave intune situazion incierte mi incalmave tes venis une sbisie teribile"
gjavât fûr di "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Vê une cierte direzion, soredut vierzisi di une cierte bande
sinonims
dâ
esemplis
"sul denant, al jere il puarton di ingrès che al butave su “via del Lavoro”, come che le vevin clamade par talian dopo vêle mudade di troi tra i cjamps di blave in stradon asfaltât"
gjavât fûr di "Delit in vie del Lavoro" di Igor Londero
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Pleâsi di une bande
sinonims
esemplis
"si pues strolegâ il futûr [...] cjalant di ce bande che al bute il fum [dal pignarûl]"
gjavât fûr di "Nadâl" di Sandri Carrozzo
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Cjapâ une cierte ande
esemplis
"la zornade no butave ni viers di un cafè, ni viers di un tai"
gjavât fûr di "La bandiere di Bertrant" di Franco Marchetta
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Svicinâsi a une cierte gradazion di colôr, di savôr e v.i.
sinonims
esemplis
"pêl muiart che al butave a zâl"
gjavât fûr di "I ôcs di Miute" di Maria Forte
"i vins che a butin masse sul dolç a stufin"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
[BF] Puartâ, traspuartâ
esemplis
"rivât a Pordenon o ai cjolt un nauli e mi soi fat butâ a Davian"
gjavât fûr di "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
"barba, vignît, vi prei, cun la uestra barcja a butâmi fin a Grau"
gjavât fûr di "Il me paîs" di Federigo Comelli
detulis
"il mat al bute il clap tal poç e il savi al scuen gjavâlu"
"in Avrîl si bute la cjalce pal curtîl"
"Sant Zorç si bute la cjalce fûr pe cort"
torne sù
torne sù