Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
gettare
torne indaûr

bilengâl

gettare v.tr.
  • 1

    v.tr. butâ, trai Copie

    [FO] (butâ lontan alc cu la man)
    gettare una pietra = trai un clap
  • 2

    v.tr. butâ, butâ vie Copie

    [FO] (butâ vie alc che nol covente)
    dove getto le cartacce? = dulà butio lis cjartatis?
    non gettate le bottiglie vuote = no stait a butâ vie lis butiliis vueidis

    v.tr. dissipâ, butâ vie Copie

    (straçâ)
    gettare un patrimonio al gioco d'azzardo = butâ vie une sostance zuiant di bêçs
    non gettare la tua vita in questo modo = no stâ a dissipâ la tô vite in cheste maniere
  • 3

    v.tr. butâ, parâ jù, parâ vie, parâ fûr Copie

    [FO] (sburtâ)
    lo hanno gettato fuori dalla porta = lu àn butât fûr de puarte
    lo hanno gettato in disparte = lu àn parât in bande
  • 4a

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (mandâ fûr)
    il tombino getta acqua per una perdita = il pocit al bute aghe par une pierdite

    v.tr. butâ Copie

    (ancje ass.)
    la fontana non getta da anni = la fontane a son agns che no bute

    v.tr. menâ, butâ Copie

    (di plantis, jessi in fase vegjetative)
    i noccioli hanno gettato moltissimo = i noglârs a àn butât une vore
    in primavera tutto getta = a Vierte dut al mene
  • 4b

    v.tr. butâ, butâ fûr, butâ sù Copie

    [FO] (spandi, di odôrs)
    lo zolfo getta un odore particolare = il solfar al bute un odôr particolâr
  • 5

    v.tr. dâ, butâ fûr, mandâ fûr Copie

    [FO] (emeti, di sunôrs)
    gettare una voce da lontano = dâ une vôs di lontan
    la caverna gettava un'eco sinistra = il landri al mandave fûr un rivoc signestri
  • 6

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (produsi alc che no si lu spiete)
    il litigio ha gettato amarezza sulla compagnia = la barufe e à butât marum te compagnie
  • 7

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (meti intune cierte cundizion)
    la notizia lo ha gettato nell'indecisione = la gnove lu à butât te indecision
  • 8

    v.tr. butâ, colâ Copie

    [FO] (fâ colâ intun stamp un materiâl fondût o licuit, par fâ un ogjet)
    gettare una campana in bronzo = colâ une cjampane di bronç
    gettare una soletta di cemento = butâ une plote di ciment
  • 9

    v.tr. butâ Copie

    [FO] (dâ la responsabilitât o la colpe a cdn.)
    gettano tutte le colpe sul direttore = a butin dutis lis colpis sul diretôr
  • 10

    v.tr. butâ Copie

    [TS] econ. (rindi)
    l'imposizione fiscale ha gettato novecento miliardi = la imposizion fiscâl e à butât nûfcent miliarts

locuzions

    gettare a mare
  • [CO] (cjale buttare a mare)
  • gettare a terra
  • [CO] (cjale buttare a terra)
  • gettare acqua sul fuoco
  • [CO], [TS] (cjale buttare acqua sul fuoco)
  • gettare al vento
  • [CO] (cjale buttare al vento)
  • gettare all'aria
  • [CO] (cjale buttare all'aria)
  • gettare alle ortiche
  • molâ vie, butâ di bande, dismenteâCopie
    [CO] (lassâ dal dut)
    ho gettato alle ortiche il latino = o ai molât vie il latin
  • butâ vie, butâ di bandeCopie
    [CO] (straçâ)
    hanno gettato alle ortiche mesi e mesi di preparazione = a àn butât vie mês e mês di preparazion
  • gettare dalla finestra
  • gettare fango
  • [CO] (cjale buttare fango)
  • gettare fuori
  • [CO] (cjale buttare fuori)
  • gettare il bambino con l'acqua sporca
    gettare il guanto
  • butâ la sfideCopie
    [CO] (disfidâ)
  • gettare il sasso e nascondere la mano
  • petâ e fâ il cuc, fâ chel che nol è stât, fâ chel che nol saCopie
    [CO] (fâ o dî alc cence cjapâsi la responsabilitât)
    è uno di quelli che gettano il sasso e nascondono la mano = al è un di chei che te petin e a fasin il cuc
  • gettare in faccia
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • gettare in, per aria
  • gettare in, sul volto
  • [CO] (cjale buttare in faccia)
  • gettare l'abito alle ortiche
    gettare l'acqua sporca con il bambino dentro
    gettare l'amo
  • tirâ la filaine, trai l'am, butâ l'amCopie
    [CO] (insidiâ)
    ho gettato l'amo, vediamo se ci casca = o ai trat l'am, viodìn se i cole
  • trai l'am, butâ l'am, gjavâ i passaratsCopie
    (cirî di savê alc cence domandâlu)
  • gettare l'occhio
  • [CO] (cjale buttare l'occhio)
  • gettare là
  • [CO] (cjale buttare là)
  • gettare la croce addosso
  • dâ jù pai cuars, sberlâ la crôsCopie
    [CO] (fevelâ mâl di cdn.)
    perché gli dai la croce addosso? = parcè i sberlistu la crôs oppure i dâstu jù pai cuars?
  • da jù, sberlâ la crôsCopie
    [CO] (dâ la colpe a cdn.)
    l'amministratore getta sempre la croce addosso al padrone = l'aministradôr al sberle simpri la crôs al paron
  • gettare la maschera
  • butâ jù la mascareCopie
    [CO] (pandi a viert lis sôs intenzions)
  • gettare la spugna
  • butâ jù lis armis, dâle sù, molâ çus e vergons, molâle sù, molâCopie
    [CO] (rindisi a un aversari, ae situazion)
    finché ho potuto ho sostenuto l'idea, poi ho gettato la spugna = fin che o ai podût o ai prudelât la idee, daspò o ai butât jù lis armis ha resistito, poi ha gettato la spugna = al à resistût, po al à molât çus e vergons
  • gettare la tonaca alle ortiche
  • butâ jù il golâr, butâ jù la vieste, lassâ la tonie, lassâ la tonie par cjoli la menieCopie
    [CO] (bandonâ i vôts religjôs)
    dopo vent'anni di sacerdozio ha gettato la tonaca alle ortiche = daspò di vincj agns di predi al à butât jù la vieste
  • gettare le armi
  • butâ jù lis armisCopie
    [CO] (di soldâts, rindisi)
    il reparto isolato ha gettato le armi = il repart isolât al à butât jù lis armis
  • [CO] (cjale gettare la spugna)
  • gettare le basi
  • gettare le braccia al collo
    gettare le fondamenta
  • fâ lis fondis, gjavâ lis fondisCopie
    [CO] (fâ la base di un edifici)
  • meti lis fondisCopie
    [CO] (meti lis premessis par fâ alc)
    gettare le fondamenta per uno sviluppo economico = meti lis fondis par un disvilup economic
  • gettare le perle ai porci
  • dâi un confet al musCopie
    [CO] (dâ une vore a cui che nol merete o nol è bon di stimâ)
    fare qualcosa per lui è come gettare le perle ai porci = fâ alc par lui al è tant che dâi un confet al mus
  • gettare luce
  • [CO] (cjale fare luce)
  • gettare olio sul fuoco
  • gettare olio sulle fiamme
  • gettare olio sulle onde
  • butâ aghe sul fûc, meti aghe, cirî di cuietâ il montCopie
    [CO] (cirî di bonâ une situazion critiche)
  • gettare ombra
  • fâ ombrene, ombrî, ombrenâ, ombrizâCopie
    [CO] (fâ ombrene fermant la lûs)
    la torre gettava ombra sul frutteto = la torate e ombrive il broili
  • butâ ombre, fâ ombre, butâ discreditCopie
    [CO] (comprometi, discreditâ)
    il processo ha gettato ombra sull'azienda = il procès al à butade ombre su la aziende
  • gettare polvere negli occhi
    gettare sul piatto della bilancia
  • tirâ in taule, butâ su la belance, meti su la belanceCopie
    [CO] (fâ pesâ alc, ancje in mût autoritari)
    ha gettato sul piatto della bilancia il suo peso politico = al à tirât in taule il so pês politic
  • gettare un ponte
  • butâ un puintCopie
    [CO] (fâ un puint)
    la protezione civile ha gettato un ponte di emergenza sul torrente = la protezion civîl e à butât un puint di emergjence su la flumere
  • butâ un puintCopie
    [CO] (impastanâ un rapuart)
    gettare un ponte fra due comunità = butâ un puint jenfri dôs comunitâts
  • gettare via
  • [CO] (cjale buttare via)

monolengâl

trai v.tr.
Dâ fuarce a alc par che al svoli
sinonims
esemplis
"al sarès tornât a trai slavaris tal Tiliment, a Rivis"
gjavât fûr di "I prâts des Savodagnis" di Agnul di Spere
"la int - mai stade tante int in cjase Cleve - e traeve la aghe sante cul ulîf"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
trai v.tr.
Dâ un colp, une bote cun fuarce
sinonims
esemplis
"traeve pans come une musse plene"
gjavât fûr di "I pulçs" di Pieri Çorut
trai v.tr.
Dî cun agressivitât, rabie, rassegnazion e v.i. (fig.)
sinonims
plombâ jù, tirâ, tirâ jù, molâ
esemplis
"nol sa dî une peraule cence trai un porco"
gjavât fûr di "Blestemis" di Jaio Furlanâr
trai v.tr., v.intr.
Fâ partî un colp di arme di fûc o ancje cuntune altre arme (ancje ass.)
sinonims
esemplis
"al veve zurât di no trai nancje une sclopetade ancjemò prin di partî pal front. «Schercìno - dissal - vûstu che o vadi a trai ai austriacs a riscjo di copâ gno cugnât Gjiraldo di Caprive, che al è cun lôr! »"
gjavât fûr di "I furlans e la pâs" di Riedo Pup
"ti vualme un jeur che al durmive sot un çuf di meniche. Lât di corse a cjase a cjoli la sclope, al è tornât sul puest e i à trat li par li"
gjavât fûr di "Amîs come prime" di Alan Brusini
"cu la fionde al jere un campion. I traeve aes passaris incorint cu la biciclete cence mans e lis lassave secjis"
gjavât fûr di "Par stradis lungjis" di Alan Brusini
trai v.intr.
Di fulmin, rivâ a tiere, colpî alc o ancje lampâ tal cîl, ancje impers.
esemplis
"l'an passât che al à trat saete su la stale di Beltram, o jerin in cuatri a parâ il fûc"
gjavât fûr di "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
"une saete a zic-zac e trai tra i nûi"
gjavât fûr di "La bissebove" di Pieri Somede dai Marcs
"al à trat sul cjampanili"
gjavât fûr di "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
trai v.tr.
Movi viers di se o meti in tension
esemplis
"al trai la cuarde par visâ di tirâlu fûr dai fastidis"
gjavât fûr di "Storie di Min" di Ivano Urli
trai v.tr.
Movi alc o cdn. tirant, sbruntant o strissinant
esemplis
"e je chê cjadree che e intrighe, traile in bande"
trai v.tr.
Meti in tension une part dal cuarp in maniere di fâle rivâ plui lontan, di dreçâle, di slungjale e v.i.
sinonims
esemplis
"une aghe cussì lampide [...] e cussì frescje che, nome viodile, tu ti sintivis invidât a trai la man a ûs cop, par cerçâle"
gjavât fûr di "Il dragat dal Fontanon" di Josef Cjargnel
trai v.tr.
Fâ jentrâ aiar tai polmons respirant
esemplis
"ce suspîr che e veve trat co, di une dì a di chê altre, no lu veve plui lumât su la piere dal puarton"
gjavât fûr di "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
trai v.tr.
Gjavâ alc di un puest sierât, ingjavât o limitât
esemplis
"Adriano al trai de sachete la corone e al intone planchin par cont so une part di rosari"
gjavât fûr di "Storie di Min" di Ivano Urli
trai v.intr.
Lâ intune direzion
sinonims
esemplis
"il fum al trai sù dret"
trai v.intr.
Vê une cierte tindince, someance e v.i.
sinonims
esemplis
"al è un turchin fis, un fregul turbit... anzit, no turbit, fumatôs; e secont lis oris o il cîl al trai a viole o a cobalt"
gjavât fûr di "Un riul tra Venit e Friûl" di Dino Virgili
"une arzile de miôr, doprade pai modons di façade che a train sul zalit"
gjavât fûr di "Storie di Min" di Ivano Urli
"Miutine e pandeve une bielece plui incoloride, che e traeve daûr la mari"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
trai v.intr.
Smirâ a un fin, cirî di rivâ alc
sinonims
esemplis
"un oportunist che al trai dome a la cjadree"
trai v.tr., v.intr.
Ancje cun costruzions infinitivis, vê la tindince o la volontât di fâ une cierte azion, di compuartâsi intune cierte maniere
esemplis
"ognun al trai a pensâ par se"
gjavât fûr di "Sul florî" di AAVV
trai v.intr.
[BF] Jessi volût, plasê
sinonims
lâ
esemplis
"o larai là che mi trai di lâ"
gjavât fûr di "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
detulis
"a volê trai il ves plui grant de buse o che il ves nol passe o che la buse si sprece"
"cjacarâ cence pensâ al è come trai cence smicjâ"
"cui che le nase le travase, cui che le nûl le trai pal cûl"
"dulà che il dint al dûl la lenghe e trai"
"i fis a train daûr dal pari"
"il traditôr al trai il clap e al scuint la man"
"il vin trat e bevût al vâl un scût"
"lei e no capî al come trai e no maçâ"
"no si traii il pan di forment al purcit"
"vuarditi dal asin che se nol po muardi al trai"
torne sù
torne sù