Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
mente
torne indaûr

bilengâl

mente s.f.
  • 1

    s.f. cjâf, ment Copie

    [FO] (complès des facoltâts inteletivis e psichichis che a permetin di pensâ, di judicâ e v.i.)
    avere una buona mente = vê un bon cjâf
    i misteri della mente = i misteris de ment
  • 2a

    s.f. cjâf, ment, cerviel Copie

    [FO] (disposizion dal cjâf)
    avere una mente creativa = vê une ment creative
  • 2b

    s.f. cjâf, ment Copie

    [FO] (capacitât dal intelet)
    avere una mente per la matematica = vê un cjâf pe matematiche
  • 3

    s.f. pinsîr, cjâf, ment, atenzion Copie

    [FO] (ce che al è pinsîr, atenzion)
    interessare la mente a un'attività = meti ment intune ativitât

    s.f.

    (in espressions particolârs cun chel significât)
    essere altrove con la mente = vê il cjâf in altrò

    s.f.

    (ce che si à a cûr)
    avere mente a qualcosa = vê a cûr alc
  • 4

    s.f. intenzion Copie

    [FO] (volontât)
    in merito nessuno conosce la sua mente = par chel nissun nol sa lis sôs intenzions
  • 5

    s.f. cjâf, ment Copie

    [FO] (memorie)
    fissò quell'emozione nella mente = e inclapà chê emozion intal cjâf
  • 6

    s.f. spirt, naturâl, caratar Copie

    [FO] (complès des disposizions morâls di une persone)
    una mente nobile = un spirt nobil
  • 7a

    s.f. cjâf, ment Copie

    [FO] (complès des ideis e des cognossincis di une persone)
    educare la mente = inscuelâ la ment
  • 7b

    s.f. cjâf Copie

    [FO] (par metonimie, persone che e à chês cualitâts)
    è una delle migliori menti del settore = al è un dai miôr cjâfs dal setôr
  • 7c

    s.f. cjâf, ment Copie

    [FO] (cui che al dirêç alc)
    la mente e il braccio = il cjâf oppure la ment e il braç
  • 8

    s.f. ment Copie

    [TS] psic. (complès des funzions e dai procès psichics subcussients o cussients)

locuzions

    a mente
  • ad a ments, a memorieCopie
    [CO] (in mût mnemonic)
    sapere a mente la tabellina del cinque = savê ad a ments la tabele dal cinc
  • a mente di
  • daûr di, daûr disposizion diCopie
    [TS] burocr. (daûr di disposizion)
    a mente di un comma del regolamento = daûr di un come dal regolament
  • a mente fredda
  • a frêt, a cûr frêt, a sanc frêtCopie
    [CO] (cence la influence des passions)
    una analisi a mente fredda = une analisi a cûr frêt
  • a mente fresca
  • a cjâf frescCopie
    [CO] (pensant in plene capacitât dopo vê polsât)
    ragionare a mente fresca = resonâ a cjâf fresc
  • a mente lucida
  • cul cjâf polsât, a ment clareCopie
    [CO] (resonant ben)
    meglio decidere a mente lucida = miôr decidi cul cjâf polsât oppure a ment clare
  • a mente riposata
  • [CO] (cjale a mente fresca)
  • aguzzare la mente
  • [CO] (cjale aguzzare l'ingegno)
  • aprire la mente
  • vierzi la mentCopie
    [CO] (svilupâ la capacitât di capî)
    aprire la mente a nuove prospettive = vierzi la ment a prospetivis gnovis
  • avere a mente
  • vê a ments, vê ad a ments, impensâsiCopie
    [CO] (vê presint te memorie)
    hai a mente quanto ti ho detto? = âstu ad a ments ce che ti ai dit?
  • avere in mente
  • passâ pal cjâf, fâ calcul, vê iniment, vê tal cjâf, vê a ments, vê ad a mentsCopie
    [CO] (meti il cjâf in vore su alc)
    cos'hai in mente = ce ti passial pal cjâf?
  • passâ pal cjâf, fâ calcul, vê iniment, vê tal cjâfCopie
    [CO] (pensâ di fâ alc)
    avere in mente di andare in ferie = vê tal cjâf di lâ in feriis
  • avere per la mente
  • ve che, vê tal cjâfCopie
    [CO] (pensâ une vore a alc)
    avere per la mente di andarsene = vê chê di lâ vie ha per la mente strane idee = al à pal cjâf ideis straniis
  • fare mente locale
  • metisi a pensâ, pensâCopie
    [CO] (concentrâsi par cirî di visâsi ben un ciert fat o argoment)
  • ficcarsi in mente
  • [CO] (cjale mettersi in mente)
  • fuori di mente
  • [CO] (cjale fuori di testa)
  • infermo di mente
  • malât di mentCopie
    [CO], [TS] dir. (cui che al è in cundizion di infermitât mentâl)
  • mat, malât di mentCopie
    [BU] (persone stupide)
  • lavoratore della mente
  • lavoradôr di inteletCopie
    [CO] (cui che al fâs lavôrs di intelet)
  • levarsi dalla, di mente
    malato di mente
  • malât di cjâf, malât di mentCopie
    [CO], [TS] (cui che al à malatiis mentâls, psicopatic)
  • mandare a mente
  • tignî a ments, imparâ ad a ments, mandâ a mentsCopie
    [CO] (imparâ a memorie)
    mandare a mente un numero di telefono = mandâ a ments un numar di telefon
  • mettersi in mente
  • metisi tal cjâfCopie
    [CO] (convincisi)
    si è messo in mente di fare l'università = si à metût tal cjâf di fâ la universitât
  • passare di mente
  • [CO] (cjale uscire di mente)
  • passare per la mente
  • passâ pal cjâfCopie
    [CO] (di alc che si impensisi, spec. di bot)
    non gli è nemmeno passato per la mente = no i à nancje passât pal cjâf
  • porre mente
  • fâ riflès, cjalâ ben, fâ a mentsCopie
    [CO] (considerâ cun atenzion)
    poniamo mente al problema = cjalìn ben il oppure fasìn riflès sul probleme
  • ritornare in mente
  • tornâ sù, tornâ inimentCopie
    [CO] (tornâ a jessi pensât)
    mi è tornato in mente quel nome = mi à tornât sù chel non
  • saltare in mente
  • vignî sù, vignî pal cjâf, saltâ pal cjâf, saltâ tal cjâfCopie
    [CO] (di pinsîr, vignî sù)
    meno male che mi è saltato per la mente di chiamarti = mancul mâl che mi è vignût sù di clamâti
  • saltare per la mente
  • [CO] (cjale saltare in mente)
  • sano di mente
  • a plomp, in scuare, a puest cul cjâf, di cjâf san, justCopie
    [CO] (cu lis facoltâts mentâls che a funzioni regolârs)
    non sembra una persona sana di mente = nol somee une persone di cjâf san oppure a puest cul cjâf
  • scappare di mente
  • [CO] (cjale uscire di mente)
  • sfuggire di mente
  • [CO] (cjale uscire di mente)
  • tenere a mente
  • tignî a ments, tignî inimentCopie
    [CO] (visâsi des robis, no dismenteâlis)
  • togliersi dalla, di mente
  • gjavâsi dal cjâf, suiâsi la bocje, fâ la crôs parsoreCopie
    [CO] (lassâ stâ une idee)
    è meglio che ti tolga dalla mente quel progetto = al è miôr che tu i fasis la crôs parsore di chel progjet
  • uscire di mente
  • lâ vie di cjâf, lâ fûr dal cjâfCopie
    [CO] (jessi dismenteât)
    mi è uscito di mente come si chiama = mi è lât fûr dal cjâf cemût che si clame
  • venire in mente
  • vignî sù, vignî tal cjâf, vignî a ments, vignî inimentsCopie
    [CO] (jessi pensât)
    mi è venuto in mente ora che dovevo telefonarti = mi è vignût sù cumò che o vevi di telefonâti

monolengâl

caratar s.m.
(ca-ra-tar)
Segn grafic, letare o simbul
sinonims
esemplis
"un caratar cirilic"
"un test cun caratars jeroglifics"
Viôt ancje: carater
caratar s.m.
(ca-ra-tar)
Cualitât distintive
sinonims
esemplis
"la verticalitât e je il caratar plui clâr de architeture gotiche"
"valorizâ la origjinalitât e i caratars che a rindin uniche la nestre tiere"
gjavât fûr di "Pai dirits linguistics in Friûl - Vignesie Julie 2008-2013" di Comitât 482
caratar s.m.
(ca-ra-tar)
Complès des cualitâts e des disposizions che a segnin la personalitât
sinonims
esemplis
"un caratar sclet"
"vê un caratar sierât"
"jessi fogôs, scjaldinôs di caratar"
"un caratar dificil, ruspi, prepotent. Nissun nol podeve dîi o insegnâi nuie, che jê e saveve simpri dut"
gjavât fûr di "Destins" di Pieri Menis
caratar s.m.
(ca-ra-tar)
[TS] (biol.) Particolaritât di forme, colôr, struture, composizion chimiche, funzion e v.i. tipiche di une categorie di organisims
esemplis
"la celule mari e cjape in pôc timp i caratars tipics dal patrimoni gjenetic sintetizât in laboratori"
gjavât fûr di "Recension di La scienza non ha bisogno di Dio" di Lorenzo Marcolini
torne sù
torne sù