mettere a confronto
-
confrontâ

mettere a confronto due biciclette = confrontâ dôs bicicletis
mettere a dieta
-
meti sot diete, meti a diete, meti in diete

[
CO] (controlâ la alimentazion di cdn.)
il medico lo ha messo a dieta a causa del mal di fegato = il miedi lu à metût sot diete par vie dal mâl di fiât
mettere a disposizione
-
dâ in man, meti a disposizion, meti a man

[
CO] (dâ la pussibilitât di doprâ o di vê di jutori)
gli hanno messo a disposizione una nuova segretaria = i àn metût a disposizion une altre segretarie
mettere a ferro e fuoco
-
meti a fûc e a tai, meti a fûc e sanc

Attila mise Aquileia a ferro e fuoco = Atile al metè Aquilee a fûc e sanc
mettere a frutto
-
meti a pro

mettere a frutto i risparmi = meti a pro i sparagns
-
meti a pro

(fâ zovâ)
mettere a frutto l'esperienza = meti a pro la esperience
mettere a fuoco
-
meti a fûc

[
CO], [
TS]
(regolâ in maniere manuâl o automatiche l'obietîf di une machine fotografiche, cinematografiche o di une telecjamare o di un proietôr par vê imagjins netis)
mettere a fuoco il secondo piano = meti a fûc il secont plan
-
meti a fûc, staronzâ

[
CO] (precisâ juscj i concets o tiermins di une idee)
mettere a fuoco una questione = meti a fûc une cuistion
mettere a letto
-
meti sot, meti tal jet, meti a durmî

[
CO] (compagnâ a durmî fruts o cui che nol rive bessôl)
vado a mettere a letto i bambini = o voi a meti tal jet i fruts
mettere a massa
-
meti a tiere, meti a masse

[
TS]
(fâ che al sei un contat cu la tiere)
mettere a morte
-
condanâ a muart

mettere a morte per tradimento = condanâ a muart par tradiment
-
copâ

(eseguî une sentence di muart)
lo hanno messo a morte con una iniezione = lu àn copât cuntune punture
mettere a nudo
-
meti in mostre, mostrâ, scuaiâ, pandi

[
CO] (fâ viodi cence pussibilitât di mascarâ)
l'occasione ha messo a nudo la sua debolezza = la ocasion e à metût in mostre la sô debilece
mettere a parte
-
fâ part, meti al fat, fâ visât, fâ savê, pandi, di

[
CO] (fâ che alc si lu sepi)
l'ho messo a parte del mio segreto = lu ai fat part dal gno segret
lo ha messo a parte della sua situazione = i à dit la sô situazion oppure lu ai fat visât de sô situazion
mettere a posto
-
meti a puest

e adesso metti a posto tutte le bambole con cui hai giocato = e cumò met a puest dutis lis pipinis che tu âs zuiât
metti a posto la tua stanza = met a puest la tô stanzie
-
meti a puest

il meccanico ha messo a posto la macchina = il mecanic al à metût a puest la machine
-
meti a puest

(risolvi)
mettere a posto una situazione = meti a puest une situazion
-
meti a puest, meti in stangje

(tirâ lis orelis, dâ il pevar)
l'ho messo a posto una volta per tutte = lu ai metût in stangje une volte par simpri
-
meti a puest, sestâ, sistemâ

[
CO] (dâi a cdn. une sistemazion, in tiermins di bêçs o di lavôr)
mettere a profitto
-
meti a pro, fâ reonâ

mettere a profitto gli studi fatti = fâ reonâ i studis fats
mettere a punto
-
regjistrâ, sistemâ, regolâ, comedâ, justâ, rangjâ

[
CO], [
TS]
(di un argagn, un motôr e sim., fâ che al funzioni ben)
mettere a punto il motore = regjistrâ il motôr
-
cumbinâ, regolâ, justâ, rangjâ

[
CO] (definî precisant i limits)
mettere a punto una questione = rangjâ une cuistion
mettere a repentaglio
-
meti in pericul, meti in forsit, meti a risi, zuiâsi, meti a pericul

[
CO] (meti intune situazion di pericul)
mettere a repentaglio la vita = meti in pericul la vite
mettere a sacco
-
fiscâ, botinâ, svalisâ

[
CO] (cjapâ sù dut cun violence)
l'esercito unno mise a sacco Aquileia = l'esercit un al botinà Aquilee
mettere a segno
-
fâ, segnâ

mettere a segno una rapina = fâ une rapine
-
otignî, segnâ

mettere a segno la prima vittoria in campionato = otignî la prime vitorie in campionât
mettere a soqquadro
-
butâ par aiar, savoltâ, ribaltâ

mettere a soqquadro la scrivania = butâ par aiar la scrivanie
mettere a tacere
-
meti in tasê, cuacjâ, taponâ la bocje, fâ tasê, cidinâ

[
CO] (rebecâ cun argoments bogns di impedî cualsisei obiezion)
mettere a tacere con una risposta secca = meti in tasê cuntune rispueste secje
-
meti in tasê, fâ tasê, cidinâ

[
CO] (fâ in maniere che alc no si lu sepi)
mettere a tacere una illazione = cidinâ une ilazion
mettere a terra
-
butâ jù, seâ lis gjambis, taiâ lis gjambis

[
CO] (fâ colâ inte depression)
la notizia lo ha messo a terra = la gnove lu à butât jù
-
-
meti a tiere, meti a masse

[
TS]
(colegâ un imprest eletric cul implant di tiere)
mettere a terra l'impianto = meti l'implant a tiere
mettere a verbale
-
meti tal verbâl

tutte le dichiarazioni sono state messe a verbale = dutis lis declarazions a son stadis metudis tal verbâl
mettere acqua nel vino
-
slungjâ la mignestre, meti aghe intal asêt, bonâ la burascje

[
CO] (cuietâ, morestâ manieris di fâ e afermazions ecessivis)
rispetto alle affermazioni precedenti, mise acqua nel vino = a pet des afermazions di prin, al metè aghe intal asêt
tendere a mettere acqua nel vino = cirî di bonâ la burascje
mettere ai voti
-
meti in votazion, votâ

mettere ai voti una proposta di legge = meti in votazion une propueste di leç
mettere al bando
-
mandâ in bant, bandî

[
CO] (parâ fûr, mandâ vie o ancje esiliâ)
il partito lo ha definitivamente messo al bando = il partît lu à bandît in maniere definitive
-
meti di bande, bandî

[
CO], [
TS] (lassâ pierdi)
mettere al bando le emozioni = meti di bande lis emozions
-
vietâ, abolî, mandâ in bant, bandî

(improibî)
mettere al bando il commercio di droghe leggere = vietâ il cumierç di droghis lizeris
mettere al coperto
-
meti a sotet, meti sot, meti al cuviert, sotetâ, meti in ripâr

[
CO] (meti alc li che no i fasin dam soreli e ploie)
mise le pecore al coperto = al metè lis pioris al cuviert oppure a sotet
-
meti al sigûr, meti in sigurece

(meti alc intun puest o intune situazion sigure)
mise quei pochi soldi al coperto perché non glieli portassero via = al metè chei cuatri francs in sigurece par che no jai puartassin vie
mettere al corrente
-
fâ part, dâ part, meti al fat, meti in zornade, fâ visâts

[
CO] (visâ, dâ informazions)
mettere un amico al corrente dei fatti = dâ part a un amì dai fats oppure fâ part dai fats un amì oppure meti un amì in zornade dai fats
mettere al guinzaglio
-
meti la cjavece

[
CO] (tignî leât, cence libertât)
è un uomo che non si lascia mettere al guinzaglio = al è un om che no si lasse meti la cjavece
mettere al muro
-
meti al mûr

mettere al palo
-
[
CO] (leâ tun pâl, tant che torture o pene)
mettere al palo un traditore = torturâ al pâl un traditôr
mettere all'indice
-
improibî, bandî, meti in indiç

[
CO] (bandî par vie dal contignût no morâl)
i tradizionalisti hanno messo all'indice il suo ultimo libro = i tradizionaliscj a àn bandît il so ultin libri
mettere alla porta
-
parâ vie, parâ fûr

il padrone di casa lo ha messo alla porta = il paron di cjase lu à parât fûr
mettere alla prova
-
tirâ a ciment, meti in prove, meti a la prove

[
CO] (stazâ, provâ, provinâ)
mettere alla prova in situazioni differenti = meti in prove in situazions diferentis
mettere alla sbarra
-
fâ il procès, lei la vite, fâ i pulçs

[
CO] (tarizâ cun critichis e judizis)
mettere alla, in berlina
-
meti in ridicul, meti ae berline

[
CO], [
TS] (fâ che alc o cdn. si lu dispresei)
il giornale lo ha messo alla berlina = il gjornâl lu à metût ae berline
mettere alle calcagna
-
spiâ, tacâ tal stomi, meti tes cuestis, tacâ tes cuestis

[
CO] (dâi l'assum a cdn. di stâ atent di ce che al fâs cdn. altri)
mettere alle calcagna un un investigatore privato = tacâ des cuestis un investigadôr privât
mettere alle corde
-
meti intun cjanton, strenzi intun cjanton

[
CO] (no dâ pussibilitât di sielzi)
mettere alle strette
-
cjapâ a lis stretis, strucâ tra puarte e mûr

[
CO] (obleâ intune situazion)
mi ha messo alle strette = mi à cjapât a lis stretis
mettere avanti
-
tirâ fûr

[
CO] (meti alc tant che cundizion par fâ alc altri)
non mi mettere avanti le tue solite scuse = no stâ a tirâmi fûr lis tôs scusis solitis
mettere bene
-
meti pâs, cuietâ

[
CO] (cirî di no fâ barufâ)
mettere bene tra moglie e marito = meti pâs tra om e femine
-
lâ ben, comodâ, convignî

ti mette bene se ci vediamo domani = ti vadie ben se si cjatìn doman?
-
lâ in miôr, butâ ben

(miorâ)
la situazione mette bene = la situazion e va in miôr
mettere bocca
-
meti il bec, meti la pecete, meti lenghe, meti il peteç

[
CO] (metisi tal mieç intune discussion cence jessi stâts clamâts)
se non mette bocca non è contento = se nol met la pecete nol è content
mettere da parte
-
meti di bande, meti in bande, parâ di bande

la squadra ha messo da parte ogni velleità di vittoria = la scuadre e à metût di bande ogni sium di vitorie
-
meti dongje, meti di bande, meti in bande, tirâ dongje, tirâ su

[
CO] (conservâ, sparagnâ)
ha messo da parte un patrimonio = al à metût in bande une monede
ho messo da parte tutti i maglioni pesanti = o ai metût di bande dutis lis maiis di Invier
mettere di mezzo
-
tirâ dentri, meti tal mieç

mettere fine
-
fâ cessâ, fâ finî, sierâ

[
CO] (fâ finî un procès, une situazion, massime se no plasin)
vogliono mettere fine alle proteste = a vuelin sierâ cu oppure fâ cessâ lis protestis
mettere fuori legge
-
meti fûr di leç, improibî, bandî

mettere fuori legge la droga = meti fûr di leç la droghe
mettere giù
-
butâ jù, meti jù

metti giù il vaso = met jù il vâs
mettere giudizio
-
meti il cjâf a puest, fa judizi, meti il cjâf a dissen

[
CO] (deventâ plui madûr inte maniere di fâ)
non ha ancora messo giudizio = nol à ancjemò fat judizi
mettere gli occhi addosso
-
voglonâ, tirâ i voi

[
CO] (cjalâ cun chê di sedusi o cun desideri)
le ha messo gli occhi addosso fin dal primo momento = i à tirât i voi fin dal prin moment
mettere i bastoni tra le ruote
-
meti rais tes ruedis, meti bastons tes ruedis, meti bastons tra lis gjambis, meti bastons fra i pîts

[
CO] (meti dificoltâts in ce che al fâs cdn.)
l'opposizione ha cercato di mettere i bastoni fra le ruote alla proposta della giunta = la oposizion e à cirût di meti i bastons tra lis ruedis ae propueste de zonte
mettere i brividi
-
fâ vignî i sgrisui, fâ sgrisulâ

[
CO] (fâ pôre o ancje emozionâ)
questo film mette i brividi = chest cine al fâs vignî i sgrisui
mettere i denti
-
dentî, fâ i dincj

la bambina ha cominciato a mettere i denti = la frute e à tacâ a dentî
-
dispatussâsi

(cuistâ esperience)
dopo un po' ha messo i denti = daspò di un pôc si à dispatussât
mettere i piedi al muro
-
meti il cjâf al mûr, meti il cjâf tal mûr, poiâ il cûl tal mûr

mettere i piedi in testa
-
meti sot, mangjâ il lidric sul cjâf, mangjâ la fave sul cjâf

quello non si lascia certo mettere i piedi in testa da nessuno = chel li no si lasse dal sigûr meti sot di nissun
mettere i piedi sul collo
mettere i puntini sulle, sugl'i
-
[
CO] (precisâ alc cun insistence)
ha voluto mettere i puntini sulle i = al à volût marcâ ben ogni robe par fîl e par pont
mettere il bavaglio
-
stropâ la bocje, meti il smuars

[
CO] (no lassâ che une persone e feveli cun libertât)
il governo voleva mettere il bavaglio ai giornali = il guvier al voleve stropâ la bocje ai gjornâi
mettere il capestro
-
meti la cjavece

mettere il cappio al collo
mettere il carro davanti ai buoi
-
meti il cjar denant dai bûs, meti il cjar devant dai bûs, clamâ gnot prin di sere

[
CO] (fâ lis robis tal ordin contrari di ce che si à di fâ)
mettere il caso
-
meti il câs, meti

[
CO] (par introdusi une suposizion)
metti il caso che nevichi = met oppure metipen che al nevei
mettere il cervello a partito
mettere il coltello alla gola
-
pontâ il fusîl te schene, pontâ la sclope te schene

ha dato una mano solo perché gli hanno messo il coltello alla gola = al à dât une man nome parcè che i àn pontât la sclope te schene
mettere il dito nella, sulla piaga
-
meti il dêt su la gruse, tocjâ là che al dûl

[
CO] (tocjâ un argoment delicât e intrigôs, insisti sul pont critic di une situazion)
mettere il laccio al collo
mettere il lupo nell'ovile
-
meti il mus intal sorc

[
CO] (meti cdn. intune situazion là che al pues fâ ce che al vûl)
mettere il morso
-
meti sot, meti la cjavece

[
CO] (tignî cdn. sot control, che nol fasi ce che al vûl)
mettere il muso
-
fâ muse, fâ il music, fâ il lavri, fâ lavri, fâ muson

[
CO] (cjapâ une espression di ofindût e malapaiât par alc)
mi ha messo il muso ma non so perché = mi à fate muse ma no sai parcè
mettere il naso
-
meti il nâs, meti il bec, meti la pecete, meti lenghe, meti il peteç

non mettere il naso nei miei affari = no stâ a meti il nâs intai miei fats
mettere il naso fuori
-
meti fûr il nâs

oggi non ho messo il naso fuori = vuê no ai metût fûr il nâs
mettere il pepe al, nel culo
-
becâ tal cûl, tetâ tal cûl, stiçâ, meti fûc

[
CO] (fâ che cdn. si nici di corse)
devo mettergli il pepe al culo perché mi finisca il lavoro = o ai di metii fûc par che mi finissi la vore
mettere il piede in fallo
-
meti il pît te buse, dâ il pît te buse

secondo me metterà il piede in fallo = par me al darà il pît te buse
mettere in atto
-
meti in vore

il ladro ha messo in atto il suo piano = il lari al à metût in vore il so plan
-
meti in vore

(doprâ)
mettere in atto le proprie capacità = meti in vore lis capacitâts propriis
mettere in azione
-
meti in vore, meti in azion, meti in moviment

[
CO] (inviâ, fâ che al funzioni)
mettere in azione un piano di evacuazione = meti in vore un plan di evacuazion
mettere in barzelletta
-
meti in bagul, meti in cjançonete

[
CO] (ridi daûr, ridi fûr)
ha sempre paura che lo mettano in barzelletta = al à simpri pôre che lu metin in bagul
mettere in bocca
-
meti in bocje

[
CO] (dî che un al à dit alc)
gli hanno messo in bocca parole che non ha mai pronunciato = i àn metût in bocje peraulis che nol à mai ditis
-
imboconâ, spiâ

gli hanno messo in bocca la risposta esatta = i àn spiade la rispueste juste
mettere in buona luce
-
meti a bon

le sue parole lo hanno messo in buona luce con tutti = lis sôs peraulis lu àn metût a bon cun ducj
mettere in caldo
-
meti in cjalt, tignî in cjalt

[
CO] (fâ scjaldâ alc di mangjâ)
mettere in caldo le patate = meti in cjalt lis patatis
mettere in campo
-
meti in cjamp, mandâ sul cjamp, mandâ in cjamp

[
CO] (intune bataie o competizion)
mettere in campo un'ottima squadra = mandâ in cjamp une scuadre strabuine
mise in campo diecimila soldati = al metè in cjamp dîs mil soldâts
-
tirâ fûr, vignî fûr, puartâ

[
CO] (presentâ, tirâ fûr)
ha messo in campo scuse e giustificazioni = al à tirât fûr scusis e justificazions
mettere in campo una pretesa = vignî fûr cuntune pretese
mise in campo valide ragioni = al puartà bogns motîfs
mettere in carica
-
meti sot cjarie, meti in cjarie, cjariâ

[
CO] (fâ che alc si cjarii)
metti in carica le batterie del cellulare = met sot cjarie lis batariis dal celulâr
mettere in carta
-
butâ jù

[
CO] (scrivi su la cjarte alc che si à intal cjâf)
mettere in carta un romanzo = butâ jù un romanç
mettere in castigo
-
meti in cjastì

[
CO] (punî un frut, fasintlu restâ par un pôc di timp intun cjanton o intun altri puest)
la maestra lo ha messo in castigo = la mestre lu à metût in cjastì
mettere in cattiva luce
-
meti a mâl, menâ par lenghe

[
CO] (presentâ mâl alc o cdn.)
le sue azioni prepotenti lo hanno messo in cattiva luce = lis sôs azions prepotentis lu an metût a mâl
mettere in chiaro
-
meti in clâr, sclarî

mettiamo in chiaro i compiti di ognuno = viodìn di sclarî i assums di ognidun
mettere in circolazione
-
meti fûr, meti ator

mettere in circolazione un nuovo prodotto = meti ator un prodot gnûf
-
meti fûr, mandâ ator

(pandi, slargjâ)
mettere in circolazione una notizia = mandâ ator une notizie
mettere in commercio
-
meti fûr, meti in cumierç

mettere in commercio un nuovo sapone = meti in cumierç un savon gnûf
mettere in condizione
-
meti in cundizion, meti in stât

la buona preparazione lo ha messo in condizione di superare la prova = la buine preparazion lu à metût in cundizion di passâ la prove
mettere in corpo
-
parâ jù

[
CO], [
TS] (bevi o mangjâ)
ha messo in corpo cinque grappe = al à parât jù cinc sgnapis
mettere in crisi
-
mandâ in crisi, meti in dificoltât

[
CO] (meti intune brute situazion)
un'avventura ha messo in crisi il matrimonio = une aventure e à mandât in crisi il matrimoni
mettere in croce
-
meti in crôs

[
CO] (tormentâ, lambicâ, meti cdn. denant di sieltis in contrast)
mettere in discussione
-
meti in discussion, contindi, meti in cuistion

l'opposizione ha messo in discussione il lavoro del sindaco = la oposizion e à contindût sul lavôr dal sindic
-
meti in discussion, contindi, meti in cuistion

(meti in dubi)
metteva in discussione la sua onestà = i contindeve su la sô onestât
mettere in dubbio
-
meti in forsit, meti in discussion, meti in dubi, meti in cuistion

mettere in dubbio una tesi = meti in forsit une tesi
mettere in evidenza
-
meti in lûs, meti in mostre, meti in biele mostre, meti in biele copie, mostrâ, pandi

un abito che mette in evidenza le forme = un vistît che al met in mostre lis formis
-
meti in lûs, meti in mostre, mostrâ, pandi

(fâ notâ)
non poteva mettere in luce quello che non aveva = nol podeve pandi ce che nol veve
se poteva, metteva in luce tutto il suo sapere = se mai al podeve al meteve in mostre dut il so savê
mettere in fase
-
regolâ, meti in fase

[
LE], [
TS]
(meti un motôr a sclop in cundizion otimâl di funzionâ)
mettere in forse
-
meti in forsit

[
CO] (meti in cundizion che nol sei fat, meti in dubi che al sei vêr)
il maltempo ha messo in forse il concerto = il trist timp al à metût in forsit il conciert
mettere in frigorifero
-
tignî in belance

mettere in frigorifero una decisione = tignî in belance une decision
mettere in fuga
-
fâ scjampâ, fugâ, scorsonâ, sfolmenâ, socâ, sovâ

il cane ha messo in fuga i ladri = il cjan al à fat scjampâ i laris
mettere in ginocchio
-
butâ in zenoglon

[
CO] (sdramassâ, meti in crisi fonde)
la svalutazione ha messo in ginocchio molti risparmiatori = la svalutazion e à butât in zenoglon tancj sparagnadôrs
mettere in giro
-
meti fûr, mandâ ator

[
CO] (meti in circolazion)
mettere in giro moneta falsa = meti fûr monede false
-
meti fûr, mandâ ator, slargjâ, spandi, sparniçâ, spampanâ

mettere in giro notizie false = meti fûr notiziis falsis
mettere in guardia
-
meti in avertence, meti in vuardie, meti in vuaite, visâ prime, visâ

[
CO] (visâ di un pericul)
mettere in libertà
-
molâ fûr

[
CO] (fâ jessî di preson o di une situazion di cativitât)
lo metteranno in libertà l'anno prossimo = lu molaran fûr l'an che al ven
-
molâ fûr

[
CO] (dâ une licence o une permès)
in caserma ci mettono in libertà alle sei = in caserme nus molin fûr aes sîs
mettere in mezzo
-
cjapâ dentri, meti di mieç

non mi mettere in mezzo = no stâ a metimi di mieç
mettere in mostra
-
meti in mostre

l'artista ha messo in mostra le sue opere = l'artist al à metût in mostre lis sôs oparis
-
meti in mostre, sflocjâ, sfodrâ, meti in biel vedê

[
CO] (fâ viodi par svantâsi)
non fa altro che mettere in mostra la sua macchina = al fâs dome che sflocjâ la sô machine
mettere in moto
-
inviâ, tacâ

[
CO] (fâ partî une machine, un motôr)
mettere in moto il motore = inviâ il motôr
mettere in moto la centrifuga = tacâ la centrifughe
-
meti in vore

(fâ funzionâ, fâ)
mettere in moto lo spettacolo = meti in vore il spetacul
mettere in musica
-
meti in musiche

[
CO] (cjapâ un test di peraulis e trasformâlu par sei cjantât o compagnât di musiche)
mettere in musica una poesia = meti in musiche une poesie
mettere in ombra
-
fâ ombre

[
CO] (sminuî il valôr di cdn. o di alc)
con la sua presenza ha messo in ombra tutti gli altri = cu la sô presince ur à fat ombre a ducj chei altris
mettere in opera
-
meti in vore, meti in opare

[
CO] (fâ, passâ de idee ae realizazion)
ha messo in opera quello che aveva promesso = al à metût in vore ce che al veve imprometût
-
meti in vore, meti in opare

(di une costruzion, di un implant e v.i., fâlu sù, fâlu funzionâ)
mettere in opera un impianto idraulico = meti in vore un implant idraulic
mettere in palio
-
metin in pali

[
CO] (meti a disposizion tant che premi)
mettere in piazza
-
meti fûr, fâ savê, meti in place, publicâ, spampanâ, pandi ator

non mi va di mettere in piazza i miei affari = no mi va di spampanâ i miei afârs
mettere in piedi
-
meti sù, meti in vore, meti in pîts, prontâ, impastanâ, inmaneâ, imbastî

[
CO] (fâ, scomençâ, preparâ)
mettere in piedi un nuovo spettacolo = meti sù un spetacul gnûf
mettere in pratica
-
meti in vore

mettere in pratica i buoni propositi per l'anno nuovo = meti in vore i bogns proponiments pal an gnûf
mettere in preventivo
-
meti in cont, meti in preventîf

[
CO] (previodi une pussibilitât, une eventualitât)
devi mettere in preventivo anche che ti possa dire di no = tu âs di meti in preventîf ancje che ti puedi dî di no
mettere in questione
-
meti in discussion, meti in cuistion

mettere in questione l'onestà di un socio = meti in discussion la onestât di un soci
mettere in rapporto
-
meti in rapuart, meti in relazion, rapuartâ, leâ

[
CO] (individuâ un leam, un rapuart)
mettere in rapporto causa ed effetto = meti in relazion oppure leâ cause e efiet
mettere in scena
-
meti sù, meti in sene

[
CO] (rapresentâ une opare teatrâl, un spetacul e v.i.)
-
meti sù, meti in sene

(meti in pîts alc cu la idee di freâ cdn.)
hanno messo in scena una trovata per farci andare via mentre preparavano la festa a sorpresa = a àn metût in sene une cjatade par fânus lâ vie intant che a prontavin la fieste a sorprese
mettere in tavola
-
meti fûr, meti in taule, puartâ in taule

i camerieri hanno messo in tavola un pranzo straordinario = i camarîrs a àn metût in taule oppure puartât in taule un gustâ straordenari
-
mettere in testa
-
meti tal cjâf

quei libri gli hanno messo in testa una visione della vita molto buia = chei libris i àn metût tal cjâf une vision de vite ben scure
mettere in valore
-
meti a pro, meti in valôr, fâ rindi

[
TS]
(fâ reonâ un ben, un capitâl e sim.)
mettere in valore i risparmi = meti in valôr i sparagns
-
fâ preseâ, fâ agradî

con quel dolce hai messo in valore la tua cucina = cun chel dolç tu âs fat preseâ la tô cusine
mettere in vendita
-
meti in vendite

hanno messo in vendita la casa vicino alla mia = a àn metude in vendite la cjase dongje de mê
mettere in, nel conto
-
meti in cont, butâ sul cont

[
CO] (meti inte note des spesis)
-
tignî cont, fâ calcul

mettere incinta
-
alçâ il grumâl, meti incinte

mettere insieme
-
dâ dongje, meti dongje, tirâ dongje, meti adun, parâ dongje, fâ dongje

mettere insieme una bella compagnia = dâ dongje une biele compagnie
mettere insieme una collezione di francobolli = meti adun une colezion di boi
-
dâ dongje, meti dongje, inmaneâ, imbastî

(inviulâ)
mettere insieme un lavoro = dâ dongje oppure imbastî un lavôr
mettere insieme un'opera = meti dongje une opare
mettere l'accento
-
meti l'acent, spicâ, marcâ, cjalcjâ

[
CO] (meti in mostre, fâ risaltâ)
ha messo l'accento solo sugli aspetti negativi = al à cjalcjât dome i aspiets negatîfs
mettere l'anello
-
meti la vere

le ha messo l'anello quando era ancora giovane = i à metude la vere cuant che e jere ancjemò zovine
mettere l'esca accanto al fuoco
-
dâi la lescje al fûc, meti il fûc dongje dal stranc

[
CO] (metisi o meti cdn. inte situazion di inamorâsi o di sintî altris passions)
mettere la corda al collo
-
dâ il laç al cuel, dâ la cuarde, picjâ

[
CO] (imponi cundizions pesantis)
con questa richiesta mi metti la corda al collo = cun cheste pretese tu mi dâs il laç al cuel oppure tu mi picjis
mettere la firma
-
fâ la firme

[
CO], [
TS]
(di militâr, sielzi di restâ ancjemò intal esercit)
ha messo la firma per un altro anno = al à fate la firme par un altri an
mettere la lancia in resta
-
disfodrâ la spade

[
CO] (preparâsi a un confront)
mettere la mano sul fuoco
-
meti il dêt sul fûc, meti la man sul fûc

-
meti il dêt sul fûc, meti la man sul fûc

(garantî par cdn.)
per quanto riguarda lui metto la mano sul fuoco = par ce che lu tocje lui o met la man sul fûc
mettere la mordacchia
-
stropâ la bocje

-
stropâ la bocje, meti il smuars

(censurâ)
il regime ha messo la mordacchia ai giornali = il regjim al à stropade la bocje ai gjornâi
mettere la parola fine
-
meti fin

[
CO] (fâ terminâ in mût definitîf)
mettere la parola fine a una relazione = meti fin a une relazion
mettere la testa a partito
mettere la testa a posto
-
meti il cjâf a puest, fa judizi, meti il cjâf a dissen, meti il cjâf a segn, meti il cjâf in scuare, piâ judizi

[
CO] (deventâ savi e responsabil)
sarebbe ora che mettesse la testa a posto = e sarès ore che al fasès judizi
mettere la, una pulce nell'orecchio
-
meti un gri tal cjâf

[
CO] (fâ nassi un suspiet)
metteva pulci nelle orecchie a bella posta = al meteve grîs tal cjâf di pueste
mettere le ali
-
cjapâ il svol, fâ ale, fâ alis

mettere le ali ai piedi
-
fâ alis, cori a brene vierte, cori tant che la buere, cori tant che une spade, lâ tant che il vint, cori a volop

[
CO] (cori une vore svelt)
mettere le carte in tavola
-
vierzi lis cjartis, meti lis cjartis in taule

[
CO] (sclarî ce che si pense, compuartâsi in mût sclet)
mi fido di voi e voglio mettere le carte in tavola = mi fidi di voaltris e o vuei meti lis cjartis in taule
mettere le mani
-
meti lis mans, gafâ

ha messo le mani su una fortuna = al à gafade une fortune
mettere le mani su una eredità = meti lis mans su di une ereditât
-
meti man

in questo lavoro hanno messo le mani in molti = in chest lavôr a àn metude man in tancj di lôr
mettere le mani addosso
-
meti lis mans intor

si sono messi le mani addosso per una sciocchezza = si àn metût lis mans intor par une stupidade
-
meti lis mans intor

lo hanno denunciato e gli hanno tolto il vizio di mettere le mani addosso = lu àn denunziât e i àn gjavât il vizi di meti lis mans intor
mettere le mani avanti
-
meti lis mans indenant, meti lis mans indevant

[
CO] (prevignî situazions complicadis)
è prudente, mette sempre le mani avanti = al è prudent, al met simpri indenant lis mans
mettere le prime piume
-
dispatussâsi

[
CO] (tacâ a deventâ grant)
sarebbe ora che cominciasse a mettere le prime piume = e sarès ore che al tacàs a dispatussâsi
mettere lo zampino
-
meti la sô çate, meti la code

mettere male
-
meti a mâl, meti cuintri, semenâ tampieste, meti la malepâs, meti mâl

[
CO] (fevelâ mâl di cdn. cun altris par creâ contrascj)
mettere male tra due soci = meti mâl tra doi socis oppure mei cuintri doi socis
-
lâ mâl

ti mette male se parliamo poi? = ti vadie mâl se o fevelìn daspò?
mettere mano
-
cjapâ in man

[
CO] (cjapâ sù alc par fâ un lavôr)
mettere mano al pennello per dipingere = cjapâ in man il pinel par piturâ
-
tacâ sot, meti man

[
CO] (començâ, tacâ un lavôr)
mettere mano in un lavoro = meti man intun lavôr
mettere mano al portafoglio
-
meti man ae borse, vierzi la borse

[
CO] (jessi pront par paiâ)
il ladro gli si avvicinò mentre stava mettendo mano al portafoglio = il lari i le dongje intant che al meteve man ae borse
mettere nel sacco
-
meti in sachete, meti in sac, insacâ, dâ capot

è stato messo nel sacco da un imbroglione = lu à metût in sachete un imbroion
mettere nelle mani
-
dâ in man, dâ in mans

hanno messo tutto nelle mani dell'amministratore = a àn dât dut in mans al aministradôr
mettere nero su bianco
-
meti neri sul blanc

[
CO] (scrivi une declarazion, un contrat e v.i.)
prima di mettere nero su bianco troviamo un accordo = prime di meti neri sul blanc cjatìn un acuardi
-
meti il neri sul blanc

(fissâ in mût definitîf une situazion)
riguardo all'eredità ha messo nero su bianco = pe ereditât al à metût neri sul blanc
mettere pace
-
meti pâs

[
CO] (comedâ un disacuardi)
col suo intervento ha messo pace tra tutti i familiari = cul so intervent al à metût pâs tra ducj chei de famee
mettere paglia al fuoco
-
meti pês sul mol, meti la paie dongje dal fûc

[
CO] (fâ che cdn. al fronti tentazions o pericui)
non è il caso di mettere paglia al fuoco = nol è il câs di meti pês sul mol
mettere piede
-
meti pît

da quella volta non ha più messo piede in casa mia = di in chê volte nol à plui metût pît in cjase mê
mettere premura
-
fâ presse, fâ premure, stomblâ, sburtâ

[
CO] (sburtâ cdn. a spesseâ a fâ alc)
non mettergli sempre premure = no stâ a fâi simpri presse oppure a stomblâlu simpri
mettere radici
-
inlidrisâ

il pesco ha messo radici = il pierçolâr al à inlidrisât
-
pastanâsi, insedâsi

[
CO] (di cdn., metisi a stâ fis intun puest)
ha deciso di mettere radici nel paese di sua moglie = al à decidût di insedâsi tal paîs de sô femine
-
cjapâ pît, inlidrisâ

[
CO] (difondisi, slargjâsi, deventâ plui fuart)
una moda che ha messo radici = une mode che e à cjapât pît
mettere sotto
-
cjapâ sot

[
CO] (tirâ sot cu la machine)
-
meti sot

[
CO] (fâ lavorâ une vore)
il capo lo ha messo sotto con un nuovo lavoro = il paron lu à metût sot cuntun lavôr gnûf
mettere sotto i denti
-
tacâ i dincj intor

[
CO] (mangjâ par cuietâ la tante fam)
devo mettere qualcosa sotto i denti = o ai di tacâ i dincj intor di alc
mettere sotto i piedi
-
meti sot, meti sot i pîts, tibiâ, talpassâ

gli piace mettere tutti sotto i piedi = i plâs meti ducj sot i pîts
mettere su
-
meti sù

hanno messo su una nuova associazione = a àn metût sù une socie gnove
-
meti sù

mettere su la minestra = meti sù la mignestre
-
meti sù, meti cuintri, tirâ su

lo hanno messo su contro il padre = lu àn tirât sù cuintri di so pari
-
cjapâ sù, meti sù

[
CO] (cjapâ une ande di supierbie)
aveva messo su un'aria da principessa = e veve metût sù une ande di principesse
-
meti sù

mettere su il vestito della festa = meti sù il vistît di fieste
mettere su casa
-
meti sù famee, impastanâ famee, implantâsi, incjasâsi, meti sù cjase

[
CO] (fâ une famee proprie)
hanno deciso di mettere su casa = a àn decidût di implantâsi oppure di incjasâsi
non vuole ancora mettere su casa = nol vûl ancjemò impastanâ famee oppure meti sù famee
-
implantâsi, incjasâsi, meti sù cjase

[
CO] (lâ a vivi fûr di cjase)
ha messo su casa = si è implantât oppure incjasât
-
implantâsi, incjasâsi, meti sù cjase

[
CO] (meti a puest une cjase par lâ a vivi)
stanno mettendo su casa = a son daûr a implantâsi oppure incjasâsi
mettere su chili
-
meti dongje, meti sù chilos, fâ cjar, cjapâ sù chilos, butâ sù chilos, tirâ sù chilos, cjapâ chilos, meti sù panze, meti sù pês

a Natale è facile mettere su chili = a Nadâl al è facil butâ sù chilos
mettere sugli, sull'attenti
-
meti in rie, meti in stangje

mettere sul piatto della bilancia
mettere sul piedistallo
-
[
CO] (stimâ cence misure)
mettere sul piedestallo il proprio figlio = impiâ cjandelis al fi
mettere sul tappeto
-
meti in plat, puartâ in plat

[
CO], [
TS] (proponi tant che argoment di discussion)
ha messo sul tappeto la solita questione = al à puartât in plat la solite cuistion oppure al à tocjât il cantin di simpri
mettere sull'altare
-
puartâ tes stelis, laudonâ, fâ i lauts, meti sul altâr

[
CO] (esaltâ cdn. tant che se al fos di fâ sant)
mettere sull'avviso
-
meti in vuaite, prevignî

[
CO] (meti in avertence, visâ)
è stato messo sull'avviso = al è stât metût in vuaite
mettere sulla bilancia
-
fâ riflès, pesâ

[
CO] (valutâ, spes par sielzi tra dôs o plui opzions)
si doveva mettere sulla bilancia pregi e difetti = si veve di fâ riflès su oppure di pesâ cualitâts e difiets
mettere troppa carne al fuoco
-
tindi masse archetis

[
CO] (fâ di plui di chel che si rive)
non mettere troppa carne al fuoco! = a tindi masse archetis, a cjapin sù i uciei chei altris
mettere una pietra sopra
-
fâ la crôs parsore, netâsi la bocje, fâ crosutis, fâ crosetis

[
CO] (lassâ pierdi, rassegnâsi)
mettere via
-
meti vie

[
CO] (meti alc tal so puest)
mettere via gli abiti = meti vie i vistîts
-
meti vie

(meti di cualchi bande alc che si tegni miôr)
mettere via le fragole = meti vie lis freulis