Hai cercato la parola
Hai cercato la parola
ridurre
Torna indietro

bilingue

ridurre
  • 1a

    v.tr. strenzi Copia

    (concentrâ alc cusinantlu)
    ridurre il sugo = strenzi oppure suiâ il tocj

    v.tr. taiâ, sbassâ, ridusi Copia

    (sbassâ di cuantitât, di numar)
    ridurre il numero dei visitatori = taiâ oppure sbassâ il numar dai visitadôrs

    v.tr. scurtâ, ridusi, impiçulî Copia

    [FO] (puartâ a une dimension minôr, fâ plui piçul, mancul larc)
    ridurre un articolo di giornale troppo lungo = scurtâ un articul di gjornâl masse lunc
  • 1b

    v.tr. calâ, sbassâ, ridusi Copia

    [FO] (fâ che al sei mancul fuart, mancul intens)
    ridurre il volume dello stereo = sbassâ il volum dal stereo
    ridurre la velocità dell'auto = sbassâ la velocitât dal automobil

    v.tr. taiâ, ridusi, tignî jù Copia

    (fâ che al sei di mancul)
    ridurre le spese di viaggio = taiâ lis spesis dal viaç
  • 1c

    v.tr. ridusi Copia

    [TS] (semplificâ lis espressions matematichis, tant che sumâ i monomis simii, dividi numeradôr e denominadôr di frazions pai stes divisôrs comuns)
  • 1d

    v.tr. ridusi Copia

    [TS] (sbassâ il numars des velis bordadis)
  • 2a

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copia

    [FO] (metût denant di un complement, spec. cun 'in' o 'a', trasformâ)
    ridurre in pezzi un vaso = butâ in tocs un vâs
    ridurre un sasso in polvere = ridusi un clap in polvar

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copia

    (puartâ a une cierte cundizion, soredut negative)
    ridurre in fin di vita = butâ a fîl di muart
    ridurre la gente alla fame = ridusi ae fam la int

    v.tr. fâ, ridusi Copia

    (denant di un complement predicatîf)
    ridurre il campo un immondezzaio = ridusi il cjamp un scovaçâr
  • 2b

    v.tr. obleâ, ridusi, sfuarçâ Copia

    [CO] (sburtâ a un compuartament o a une condote negative, spec. cu la fuarce)
    ridurre a rubare = obleâ a robâ
  • 3a

    v.tr. rangjâ, mudâ Copia

    [CO] (trasformâ, adatâ a un ûs diviers)
    ridurre un ramo in un paletto = rangjâ un ramaç intun palet
    ridurre una camicia a straccio per la polvere = rangjâ une cjamese in peçot par polvar
  • 3b

    v.tr. ridusi, mudâ Copia

    [CO] (tornâ a scrivi un test intun altri gjenar o forme)
    ridurre un romanzo a racconto per bambini = ridusi un romanç intune storie par fruts
    ridurre una poesia in musica = ridusi une poesie in musiche

    v.tr. rangjâ, ridusi Copia

    [TS] (justâ une partidure di musiche par che e puedi sei eseguide di un ciert strument)
    la parte è ridotta per archi = la part e je ridote par arcs
  • 4a

    v.tr. ridusi, fâ tornâ Copia

    [CO] (tornâ a puartâ ae cundizion di prin o a chê che si vûl)
    ridurre un uomo alla ragione = ridusi un om intai sintiments
    ridurre una piazza sporca a luogo pulito = fâ tornâ une place sporcje un lûc net
  • 4b

    v.tr. riferî, ripuartâ Copia

    [CO] (tornâ sù, lâ ae cause)
    ridurre un evento alla sua origine = riferî une vicende ae sô origjin
  • 5

    v.tr. ridusi Copia

    [TS] (tornâ a meti un orghin in cundizions normâls)
    ridurre un'ernia = ridusi une ernie
  • 6

    v.tr. ridusi Copia

    [TS] (fâ che e sucedi une reazion di riduzion, ven a stâi, gjavâ ossigjen a un compuest)
  • 7

    v.tr. ridusi Copia

    [TS] (eseguî operazions par vê la forme plui semplificade di une espression matematiche, lavorant su sumis di monomis, frazions e ecuazions)
  • 8

    v.tr. passâ, ridusi Copia

    [CO], [TS] (fâ passâ un numar di une unitât di misure a chê altre o metilu intun sisteme di misure diferent)
    ridurre da galloni a litri = passâ di galons a litris
    ridurre da metri a braccia = ridusi di metris a braçs

locuzioni

    ridurre a brandelli
  • [CO] (vedi fare a brandelli)
  • ridurre a zero
  • puartâ a zeroCopia
    [CO] (anulâ un imprest, un strument di misure)
    ridurre a zero la bilancia = puartâ a zero la belance
  • fâ fûr, parâ jù, mandâ a zero, radâ, esaurî, netâCopia
    (distruzi dal dut)
    ridurre a zero il conto corrente = netâ il cont corint ridurre a zero l'energia = esaurî la energjie
  • ridurre ai minimi termini
  • parâ al mancul, parâ pal so manculCopia
    [CO] (fâ deventâ piçul alc)
    ha ridotto ai minimi termini la fiducia che la gente riponeva in lui = al à parât pal so mancul la fiducie che la int e veve par lui
  • meti mâl, ridusi mâlCopia
    (-)
    l'incidente lo ha ridotto ai minimi termini = l'incident lu à metût mâl
  • ridurre al lumicino
  • ridusi ae fin, mandâ in nuie, mandâ sui ultins paradôrsCopia
    [CO] (puartâ ae fin, esaurî)
    ridurre al lumicino i risparmi = mandâ in nuie i sparagns
  • ridusi in fin di vite, mandâ sui ultins paradôrsCopia
    (puartâ dongje de muart)
    la malattia lo ha ridotto al lumicino = la malatie lu à mandât sui ultins paradôrs
  • ridurre al silenzio
  • meti in tasê, fâ tasê, fâ tignî la lenghe in bocje, fâ tignî la lenghe a cjase, cidinâCopia
    [CO] (no fâ fevelâ cdn., fâlu tasê)
    ridurre al silenzio una persona = cidinâ une persone
  • ridurre all'osso
  • strenzi plui che si puesCopia
    [CO] (ridusi plui che si pues)
    la crisi lo ha costretto a ridurre all'osso le spese = la crisi lu à obleât a strenzi lis spesis plui che si pues
  • ridurre in briciole
  • parâ a fruçons, butâ a fruçons, fruçâ, masanâ, sminuçâCopia
    [CO], [TS] (fâ che al sei in tocuts)
    ridurre in briciole un pezzo di pane = parâ a fruçons un toc di pan
  • ridurre in cenere
  • brusâ, mandâ in fumCopia
    [CO] (brusâ)
  • brusâCopia
    [CO] (finî dal dut)
    ha ridotto in cenere un'eredità = al à brusade une ereditât
  • dâ il fumCopia
    [CO] (bati dal dut)
    hanno ridotto in cenere tutti gli altri concorrenti = a àn dât il fum a ducj chei altris concorints
  • ridurre in frantumi
  • [CO] (vedi mandare in pezzi)
  • ridurre in poltiglia
  • mandâ in flics, smacaiâ, mandâ in fertaie, ridusi in çançarelis, sfracaiâCopia
    [CO] (fâ deventâ alc une pastele o minût tant che il polvar)
    ridurre in poltiglia le mele = ridusi i miluçs in çançarelis
  • sfracaiâ, cuinçâCopia
    (ridusi cdn. malementri par vêlu pestât une vore)
    ha esagerato a picchiarlo, lo ha ridotto in poltiglia = al à esagjerât a pacâlu, lu à sfracaiât

monolingue

butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ che alc che si tignive in man al svoli o al coli, dantji fuarce e molantlu
sinonimi
esempi
"a vevin butât un clap tai scûrs [dal barcon]. Tal clâr debilut dal cricâ dì, o viôt une ombre jù abàs"
da "La Madone de Pâs" di Maria Forte
"cuant che la strie si inacuarç che a jerin passâts, e bute par tiere un veri di aghe e denant dai fantats al comparìs un grant lât, ce che a podevin cjalâ"
da "Blancje come la nêf" di Andreina Nicoloso Ciceri
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi, meti cun slanç, ma cence fâ svolâ o colâ
sinonimi
esempi
"e butave un sial su lis spalis e po dopo, in ponte di pîts, e jesseve sul puiûl"
da "Trê feminis" di Gianni Gregoricchio
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un toc di alc a brusâ, par che la flame e cjapi fuarce
sinonimi
esempi
"butâ un len sul fogolâr"
da "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti alc a cuei inte aghe bulinte
sinonimi
esempi
"tu puedis butâle, la paste, che o rivìn dal moment"
da "SIP" di Laurin Zuan Nardin
"polente: aghe tal cjalderuç (magari di ram), salâ cuant che a bol, si bute la farine dute intun colp; lassâ un moment cence messedâ, po si fâs la crous cul mescul"
da "Cucina della Carnia cence pretesis" di Melie Artico
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Sburtâ cdn. cun fuarce
sinonimi
esempi
"devant che [in fantat] al rivàs adore [di brincâ Eliseo pal cuel], l'om lu veve biel butât a rodolâsi su la jerbe di un cjamp"
da "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî plui, eliminâ alc che nol covente
sinonimi
esempi
"lis compostieris a coventaran massime par butâ ce che al vanze de verdure, des pomis e di altris scarts de mense"
da "Progjet didatic sul ricicli alì de Valussi e de D’Orlandi" di Marc Stolf
"cjartis, cjartis che a Carlin no i disevin nuie; robe di butâ tal ledan o di brusâ"
da "Chei di Muraie" di Pieri Menis
"i soldâts a jerin ducj scjampâts pai cjamps butant il fusîl tai fossâi "
da "La cartuline" di Alan Brusini
butâ v.tr.
(bu-tâ)
No tignî cont, no doprâ pal miôr, straçâ
sinonimi
esempi
"butâ une biele ocasion"
"butâ i bêçs dibant"
"no ai timp di butâ"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Mandâ fûr un licuit o un gas
sinonimi
esempi
" la feride [...] e continuave a butâ sanc come une fontane"
da "Ombris tal infinît" di Carlo Sgorlon
"dâ une voltade e polente che e butave sbufs di fum"
da "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Di licuit o gas, vignî fûr
esempi
"te ferade, là sot - gaiarin chel cjantâ - / la aghe e bute dal clap, clare come un lusôr"
da "Fontanis" di Marco Maiero
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Fâ colâ intun stamp un materiâl fondût o licuit, par fâ un ogjet
esempi
"tu pensis ancje a ce che al è Ground Zero e ce che culì al è sucedût. Cuant che o butavin lis fondis, dispès o cjatavin ancjemò rescj umans"
da "Interviste a Manlio Collavino" di Christian Romanin
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Fâ movi la spuele o la navisele dal telâr
esempi
"mê agne Nene de Vedue dut l'Invier e tiesseve te stanzie frede, butant la navisele ca e là"
da "La scuele dai fornasîrs" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Pandi, fâ viodi, sintî une carateristiche tant che une forme, un colôr, un savôr, un odôr e v.i.
sinonimi
esempi
"lis rosis a butin i ultins colôrs, a insiorin la cjase di bilisie"
da "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
"lis cjampanis imboreçadis a butavin slacs di sun a fâ plui paîs [pe fieste di Sant Pieri]"
da "Cjase di Dalban" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Movi cun slanç une part dal cuarp
esempi
"Toful al butà il cjâf indaûr e al scolà il crichil tun flât"
da "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Voltâ di une cierte bande, intune cierte direzion (fig.)
sinonimi
esempi
"al butave une cjalade su la int ator pe glesie"
da "Zuan Jeremie" di Riedo Pup
"cun chel fâ di furbate i butave cjalons, forsit contentone di sei cjalade intun mût che al vûl dî “sta atente che ai cûr di deventâ mat”"
da "La furlane" di Dolfo Zorzut
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Meti fûr i butui
sinonimi
cecjâ, menâ
esempi
"i vencjârs a butavin i gjatui cui pluminuts di arint"
da "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"il cocolâr ni che al bute ni che al mene e al è ancjemò cui ramaçs inrimpinîts"
da "La rosade di sant Zuan" di Catarine Percude
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi pomis
sinonimi
fâ, reonâ, rindi
esempi
"ogni arbul che nol bute pomis buinis al sarà taiât e butât tal fûc"
da "Vanzeli di Luche" di
butâ v.tr., v.intr.
(bu-tâ)
Produsi, dâ un vuadagn
sinonimi
rindi, reonâ
esempi
"la zornade i veve butât ben sul marcjât di Cividât"
da "La fogolade dal bosc" di Josef Cjargnel
"al jere un bon lavoradôr ma i timps a jerin chei de semule e no de farine e la farie e butave chel pôc"
da "Aiar di cjase" di Franca Mainardis
"us ai cjatât jo un lavôr che al bute di plui e si fâs mancul fature"
da "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Assegnâ, fâ pesâ une responsabilitât
sinonimi
contizâ, dâ, imputâ, sbolognâ, sgnacâ
esempi
"i Strumîrs a provin a butâ dute la colpe intor di Antoni Savorgnan, ma la inchieste puartade indenant dal delegât di Vignesie, Andrea Loredan, no palese responsabilitâts diretis intal riviel"
da "Il Friûl de Joibe Grasse dal 1511" di Carli Pup
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Proponi
sinonimi
meti, butâ li, butâ là
esempi
"butade la idee, al restà in spiete che si dismovès il jespâr des cuistions"
da "Il figâr dal plevan" di Pieri Menis
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Provâ cence jessi sigûr
sinonimi
olsâ, provâ, provâsi, butâ li, butâ là
esempi
"butâ une rispueste"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti un ciert argoment, une cierte cuistion suntun ciert plan, considerâ intune cierte prospetive
sinonimi
butâle, meti, metile
esempi
"la int dal borc [...] e butave dut sul bêç"
da "La tiere di Lansing" di Maria Forte
butâ v.tr.
(bu-tâ)
Meti intun ciert stât, intune cierte cundizion o situazion (fig.)
esempi
"butâ il Friûl intun doman plen di incognitis scuris e tremendis"
da "Cjalâ plui inlà" di Josef Marchet
"se al vignìs culì a rompi la nestre pâs, a butânus di gnûf te miserie… o savarès ben jo ce che varès di fâ"
da "Resurezion a Pontinie" di Pieri Somede dai Marcs
"dut chel che mi butave intune situazion incierte mi incalmave tes venis une sbisie teribile"
da "Il dolfin" di Carlo Sgorlon
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Vê une cierte direzion, soredut vierzisi di une cierte bande
sinonimi
dâ
esempi
"sul denant, al jere il puarton di ingrès che al butave su “via del Lavoro”, come che le vevin clamade par talian dopo vêle mudade di troi tra i cjamps di blave in stradon asfaltât"
da "Delit in vie del Lavoro" di Igor Londero
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Pleâsi di une bande
sinonimi
esempi
"si pues strolegâ il futûr [...] cjalant di ce bande che al bute il fum [dal pignarûl]"
da "Nadâl" di Sandri Carrozzo
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Cjapâ une cierte ande
esempi
"la zornade no butave ni viers di un cafè, ni viers di un tai"
da "La bandiere di Bertrant" di Franco Marchetta
butâ v.intr.
(bu-tâ)
Svicinâsi a une cierte gradazion di colôr, di savôr e v.i.
sinonimi
esempi
"pêl muiart che al butave a zâl"
da "I ôcs di Miute" di Maria Forte
"i vins che a butin masse sul dolç a stufin"
butâ v.tr.
(bu-tâ)
[BF] Puartâ, traspuartâ
esempi
"rivât a Pordenon o ai cjolt un nauli e mi soi fat butâ a Davian"
da "Il Nuovo Pirona" di Giulio Andrea Pirona, Ercole Carletti, Giovanni Battista Corgnali
"barba, vignît, vi prei, cun la uestra barcja a butâmi fin a Grau"
da "Il me paîs" di Federigo Comelli
proverbi
"il mat al bute il clap tal poç e il savi al scuen gjavâlu"
"in Avrîl si bute la cjalce pal curtîl"
"Sant Zorç si bute la cjalce fûr pe cort"
Torna in Cima
Torna in Cima