Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
freno
torne indaûr

bilengâl

freno s.m.
  • 1

    s.m. smuars Copie

    [AU] (sbarute di metal che si met in bocje al cjaval par menâlu cu lis brenis)
    il cavallo mordeva il freno = il cjaval al strenzeve il smuars
  • 2

    s.m. fren Copie

    [AU] (dispositîf par sbassâ la velocitât di un veicul)
    stringere i freni = tirâ i frens
  • 3a

    s.m. brene Copie

    [AU] (fuarce che e ferme alc)
    una legge per mettere un freno alla corruzione = une leç par tirâ la brene ae coruzion
  • 3b

    s.m. misure, cjavece Copie

    [AU] (limitazion intun compuartament)
    non ha più freno = al à rote la cjavece oppure nol à plui misure oppure nol à plui ce che si dîs
  • 4

    s.m.

    [TS] anat. (cjale frenulo)

locuzions

    allentare il freno
  • molâ la cjavece, molâ la breneCopie
    [CO] (lassâ plui libar)
    ecco cosa succede ad allentare il freno con te = ve ce che al sucêt cul molâ la brene cun te
  • freno a bacchetta
  • fren a bacheteCopie
    [TS] mec. (dispositîf par frenâ, massime tes bicicletis di une volte, che al trasmet la azion di frenadure ae ruedis no cuntun cuardin ma cuntun sisteme di jevis di bachetis metalichis)
  • freno a ceppi
  • fren a çochetsCopie
    [TS] mec. (tai veicui feroviaris, tes bicicletis e tai cjars a tîr animâl, fren fat di çochets che a strenzin cerclons, tambûrs e v.i.)
  • freno a contropedale
  • fren a cuintripedâl, cuintripedâlCopie
    [TS] mec. (massime tes bicicletis, fren che al funzione menant i pedâi in sens contrari a chel de pedalade par lâ indenant)
  • freno a controvapore
  • fren a cuintrivapôr, fren a cuintrimarcjeCopie
    [TS] mec. (tes machinis a vapôr alternativis, fren che lu fâs il motôr stes cuant che al dopre la pression no tant che fuarce motorie, ma tant che fuarce resistente)
  • freno a disco
  • fren a discCopie
    [TS] mec. (fren fat di un disc metalic metût tra doi çocs che par frenâ lu strenzin sierant une part de sô corone circolâr)
  • freno a espansione
  • fren a espansionCopie
    [TS] mec. (fren fat di dôs ganassis che si strenzin cuintri la superficie interne dal tambûr colegât ae ruede di frenâ)
  • freno a ganasce
  • fren a ganassis, fren a tambûrCopie
    [TS] mec. (fren fat di dôs ganassis che si cjalcjin cuintri de superficie interne o esterne dal tambûr colegât ae ruede di frenâ)
  • freno a mano
  • fren a manCopie
    [CO], [TS] autom. (fren metût in vore di une jeve par tignî fer un veicul)
    tirare il freno a mano e lasciare la marcia in prima = tirâ il fren a man e lassâ la marcje in prime
  • freno a nastro
  • fren a curdeleCopie
    [TS] mec. (fren fat di une curdele, massime di açâl, che e involuce une cidule o un tambûr par une buine part de superficie)
  • freno a pedale
  • fren a pedâlCopie
    [CO], [TS] autom. (fren mot di un pedâl)
    il freno a pedale e il freno di sicurezza = il fren a pedâl e il fren di sigurece
  • freno a tamburo
  • [CO], [TS] mec. (cjale freno a ganasce)
  • freno ad attrito secco
  • fren a atrît sec, fren mecanicCopie
    [TS] mec. (fren che al dopre la fuarce di atrît che e nas tra dôs superficis metudis a contat)
  • freno aerodinamico
  • fren aerodinamicCopie
    [TS] aer. (massime sui avions, dispositîf par frenâ che al dopre la resistence aerodinamiche che al fâs l'aiar su superficiis mobilis che si alcin tal moment de frenadure)
  • freno alternativo
  • fren alternatîfCopie
    [CO], [TS] mec. (fren idraulic che al dopre la resistence di un licuit, massime vueli, tal passâ par un condot di sezion strente)
  • freno continuo
  • fren continuiCopie
    [TS] mec. (fren pai veicui feroviaris, che al lavore su dutis lis carocis, ma che si lu comande dome di un pont, li che al è il machinist)
  • freno d'emergenza
  • fren di emergjence, slaif di emergjenceCopie
    [CO] (fren metût in ducj i vagons dai trens che ducj a puedin tirâ in câs di emergjence)
  • freno dinamometrico
  • fren dinamometricCopie
    [TS] mec. (dispositîf par misurâ la potence di un motôr, che al da une cubie resistente variabile e misurabile, che dal calcul di chê si rive ae cubie motorie e ae potence dal motôr)
  • freno elettrico
  • [TS] mec. (cjale freno elettromagnetico)
  • freno elettromagnetico
  • fren eletromagneticCopie
    [TS] mec. (fren che al dopre la corint indusude intun cuarp metalic che si môf intun cjamp magnetic)
  • freno idraulico
  • fren idraulicCopie
    [TS] mec. (fren che al dopre la resistence che un rotôr al subìs zirant imerzût dentri di un licuit o la resistence di un licuit che al à di passâ par une buse strete)
  • freno meccanico
  • [TS] mec. (cjale freno ad attrito secco)
  • freno moderabile
  • fren moderabilCopie
    [TS] mec. (tai trens e trams cuntune machine motorie sole, fren che lu manovre il vuidadôr cuntune jeve o cuntun pedâl)
  • freno pneumatico
  • fren pneumaticCopie
    [TS] mec. (fren che si lu comande cul aiar comprès)
  • freno rotativo
  • fren rotatîfCopie
    [TS] mec. (fren idraulic che al dopre la resistence che al subìs un rotôr che al zire imerzût intun licuit)
  • fune di freno
  • [TS] tecn. (cjale funefreno)
  • mordere il freno
  • mastiâ il smuarsCopie
    [CO] (no sopuartâ i oblics o jessi malpazient cun voie di fâ o di lâ)
  • potenza al freno
  • potence al frenCopie
    [TS] mec. (potence di un motôr misurade cuntun fren dinamometric)
  • senza freno
  • cence misure, sore la brucje, cence brenis, a sbacje, sbrenâtCopie
    [CO] (fûr di misure o che nol rive a stratignîsi)
    è un bambino senza freno = al è un frut sbrenât spendeva senza freno = al spindeve a sbacje
  • tamburo del freno
  • tambûr, tambûr dal frenCopie
    [TS] autom. (dispositîf tes ruedis des machinis a forme di cercli di açâl, che dentri chel dôs ganassis a puedin espandisi, sburtâ sul cercli e frenâ)
  • tenere a freno
  • tignî a brene, tignî in stangje, tignî in brene, tignî in strope, tignî pe cjaveceCopie
    [CO] (stratignî cdn.)
    sono ragazzi tremendi, nessuno li tiene a freno = a son fantats trements, no ju ten in strope nissun
  • tignîCopie
    [CO] (stratignî alc, spec. une emozion)
    non tiene più a freno la rabbia = nol ten plui la rabie
  • tenere a freno la lingua
  • tignî la lenghe in bocje, cusî la lengheCopie
    [CO] (tasê par no dî robis masse fuartis)
    tieni a freno la lingua! = tenti la lenghe in bocje!

monolengâl

misure s.f.
(mi-su-re)
Valôr numeric che si da a une cierte grandece, in gjenar daûr di une unitât standardizade
esemplis
"vincjedoi fantaçons che a i corin sicu scoreâts daûr di un balon intun cjamp lunc 120 metris e larc 80 (cuissà se lis misuris a son justis!)"
gjavât fûr di "Vincjedoi" di Laurin Zuan Nardin
misure s.f.
(mi-su-re)
Sisteme, unitât o imprest che si dopre par misurâ
esemplis
"la "cevre", come misure di cjalzine, e jere tade fissade sui undis pesenai"
gjavât fûr di "Sevrut e sevre" di Josef Marchet
misure s.f.
(mi-su-re)
In relazion a vistîts, scarpis e v.i., grandece che si juste aes dimensions dal cuarp
sinonims
esemplis
"dutis lis monturis identichis, dutis lis scarpis compagnis, dutis lis baretis di chê misure stesse"
gjavât fûr di "Personis e pipins" di Josef Marchet
""[...] E po… tute… a voli o disarès cheste misure achì… dôs tutis pai alenaments… e… bon une tute pes partidis [...]""
gjavât fûr di "Donald dal Tiliment" di Stiefin Morat
misure s.f.
(mi-su-re)
In sens gjeneric, dimension, cuantitât, intensitât, maniere, fate e v.i.
esemplis
"il Congrès des Regjons europeis al à mostrade la vere sostance e la vere misure di tantis cuistions che îr a passavin come rognutis particolârs di chest o di chel cjantonut di chest mont"
gjavât fûr di "Europe regjonaliste" di Josef Marchet
"un conflit sociâl e, intune cierte misure ancje politic, che al à lidrîs plui antighis e che al larà indenant ancjemò a dilunc"
gjavât fûr di "Il Friûl de Joibe Grasse dal 1511" di Carli Pup
"dirit che a àn ducj in chest mont di jessi considerâts de istesse misure, pal fat che a son umign"
gjavât fûr di "Int di masnade" di Alviero Negro
misure s.f.
(mi-su-re)
Pont di riferiment, tiermin di paragon, criteri di valutazion (fig.)
sinonims
esemplis
"la persone di Crist e je la misure de fede. In fonts, se jo o crôt ae peraule di Crist, i crôt parcè che o ai cjapade la sô persone par metro de veretât"
gjavât fûr di "Crist re cence prepotence" di Francesc Placerean
"lis vacjis, si sa, a jerin pai furlans la misure di ogni ricjece: al jere siorut chel che al veve une biele stale di bestiis"
gjavât fûr di "I furlans e lis bestiis" di Riedo Pup
misure s.f.
(mi-su-re)
Nivel medi, normâl
sinonims
medie, normalitât, norme
esemplis
"al jere stât un stravagant pe misure dal paîs, ma no un salvadi, e di lui nissun veve alc da vê"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
misure s.f.
(mi-su-re)
Ecuilibri, moderazion (fig.)
sinonims
esemplis
"i furlans a restin un popul di lavoradôrs che cence fâ tante confusion a van indevant cun serietât, cun misure, cence fevelâ dibant"
gjavât fûr di "Interviste a Dino Zoff" di Christian Romanin
"par dî la veretât cumò, in famee nol mancjave nuie, ma la misure e jere restade"
gjavât fûr di "La tiere di Lansing" di Maria Forte
"a era passada ta stu mont cença fâ sunsûr e a veva cjapât il vivi tuna misura justa tra il ridi e il vaî"
gjavât fûr di "La passion di Donât Ramaç" di Novella Cantarutti
misure s.f.
(mi-su-re)
Massime tal pl., proviodiment par rivâ a obietîfs determinâts denant vie
esemplis
"si domande che si cjapin dutis lis misuris che a coventin par tutelâ e par mantignî lis lenghis e lis culturis di comunitâts etnichis periferichis"
gjavât fûr di "Minorancis linguistichis" di Marc Stolf
detulis
"a cui che no le misure i vignarà misurade cuntune misure buzarade"
"la misure co e je colme e va parsore"
"la misure di volê ben e je chê di volê ben cence misure"
"misure e pese e no tu varâs contese"
"pês e misure a devin jessi, il contrat al è libar"
"si da la rassadorie cuant che e je plene la misure"
torne sù
torne sù