Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
ridurre
torne indaûr

bilengâl

ridurre v.tr.
  • 1a

    v.tr. strenzi Copie

    (concentrâ alc cusinantlu)
    ridurre il sugo = strenzi oppure suiâ il tocj

    v.tr. taiâ, sbassâ, ridusi Copie

    (sbassâ di cuantitât, di numar)
    ridurre il numero dei visitatori = taiâ oppure sbassâ il numar dai visitadôrs

    v.tr. scurtâ, ridusi, impiçulî Copie

    [FO] (puartâ a une dimension minôr, fâ plui piçul, mancul larc)
    ridurre un articolo di giornale troppo lungo = scurtâ un articul di gjornâl masse lunc
  • 1b

    v.tr. calâ, sbassâ, ridusi Copie

    [FO] (fâ che al sei mancul fuart, mancul intens)
    ridurre il volume dello stereo = sbassâ il volum dal stereo
    ridurre la velocità dell'auto = sbassâ la velocitât dal automobil

    v.tr. taiâ, ridusi, tignî jù Copie

    (fâ che al sei di mancul)
    ridurre le spese di viaggio = taiâ lis spesis dal viaç
  • 1c

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (semplificâ lis espressions matematichis, tant che sumâ i monomis simii, dividi numeradôr e denominadôr di frazions pai stes divisôrs comuns)
  • 1d

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mar. (sbassâ il numars des velis bordadis)
  • 2a

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    [FO] (metût denant di un complement, spec. cun 'in' o 'a', trasformâ)
    ridurre in pezzi un vaso = butâ in tocs un vâs
    ridurre un sasso in polvere = ridusi un clap in polvar

    v.tr. butâ, meti, mandâ, ridusi Copie

    (puartâ a une cierte cundizion, soredut negative)
    ridurre in fin di vita = butâ a fîl di muart
    ridurre la gente alla fame = ridusi ae fam la int

    v.tr. fâ, ridusi Copie

    (denant di un complement predicatîf)
    ridurre il campo un immondezzaio = ridusi il cjamp un scovaçâr
  • 2b

    v.tr. obleâ, ridusi, sfuarçâ Copie

    [CO] (sburtâ a un compuartament o a une condote negative, spec. cu la fuarce)
    ridurre a rubare = obleâ a robâ
  • 3a

    v.tr. rangjâ, mudâ Copie

    [CO] (trasformâ, adatâ a un ûs diviers)
    ridurre un ramo in un paletto = rangjâ un ramaç intun palet
    ridurre una camicia a straccio per la polvere = rangjâ une cjamese in peçot par polvar
  • 3b

    v.tr. ridusi, mudâ Copie

    [CO] (tornâ a scrivi un test intun altri gjenar o forme)
    ridurre un romanzo a racconto per bambini = ridusi un romanç intune storie par fruts
    ridurre una poesia in musica = ridusi une poesie in musiche

    v.tr. rangjâ, ridusi Copie

    [TS] mus. (justâ une partidure di musiche par che e puedi sei eseguide di un ciert strument)
    la parte è ridotta per archi = la part e je ridote par arcs
  • 4a

    v.tr. ridusi, fâ tornâ Copie

    [CO] (tornâ a puartâ ae cundizion di prin o a chê che si vûl)
    ridurre un uomo alla ragione = ridusi un om intai sintiments
    ridurre una piazza sporca a luogo pulito = fâ tornâ une place sporcje un lûc net
  • 4b

    v.tr. riferî, ripuartâ Copie

    [CO] (tornâ sù, lâ ae cause)
    ridurre un evento alla sua origine = riferî une vicende ae sô origjin
  • 5

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chir. (tornâ a meti un orghin in cundizions normâls)
    ridurre un'ernia = ridusi une ernie
  • 6

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] chim. (fâ che e sucedi une reazion di riduzion, ven a stâi, gjavâ ossigjen a un compuest)
  • 7

    v.tr. ridusi Copie

    [TS] mat. (eseguî operazions par vê la forme plui semplificade di une espression matematiche, lavorant su sumis di monomis, frazions e ecuazions)
  • 8

    v.tr. passâ, ridusi Copie

    [CO], [TS] metrol. (fâ passâ un numar di une unitât di misure a chê altre o metilu intun sisteme di misure diferent)
    ridurre da galloni a litri = passâ di galons a litris
    ridurre da metri a braccia = ridusi di metris a braçs

locuzions

    ridurre a brandelli
  • [CO] (cjale fare a brandelli)
  • ridurre a zero
  • puartâ a zeroCopie
    [CO] (anulâ un imprest, un strument di misure)
    ridurre a zero la bilancia = puartâ a zero la belance
  • fâ fûr, parâ jù, mandâ a zero, radâ, esaurî, netâCopie
    (distruzi dal dut)
    ridurre a zero il conto corrente = netâ il cont corint ridurre a zero l'energia = esaurî la energjie
  • ridurre ai minimi termini
  • parâ al mancul, parâ pal so manculCopie
    [CO] (fâ deventâ piçul alc)
    ha ridotto ai minimi termini la fiducia che la gente riponeva in lui = al à parât pal so mancul la fiducie che la int e veve par lui
  • meti mâl, ridusi mâlCopie
    (-)
    l'incidente lo ha ridotto ai minimi termini = l'incident lu à metût mâl
  • ridurre al lumicino
  • ridusi ae fin, mandâ in nuie, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    [CO] (puartâ ae fin, esaurî)
    ridurre al lumicino i risparmi = mandâ in nuie i sparagns
  • ridusi in fin di vite, mandâ sui ultins paradôrsCopie
    (puartâ dongje de muart)
    la malattia lo ha ridotto al lumicino = la malatie lu à mandât sui ultins paradôrs
  • ridurre al silenzio
  • meti in tasê, fâ tasê, fâ tignî la lenghe in bocje, fâ tignî la lenghe a cjase, cidinâCopie
    [CO] (no fâ fevelâ cdn., fâlu tasê)
    ridurre al silenzio una persona = cidinâ une persone
  • ridurre all'osso
  • strenzi plui che si puesCopie
    [CO] (ridusi plui che si pues)
    la crisi lo ha costretto a ridurre all'osso le spese = la crisi lu à obleât a strenzi lis spesis plui che si pues
  • ridurre in briciole
  • parâ a fruçons, butâ a fruçons, fruçâ, masanâ, sminuçâCopie
    [CO], [TS] (fâ che al sei in tocuts)
    ridurre in briciole un pezzo di pane = parâ a fruçons un toc di pan
  • ridurre in cenere
  • brusâ, mandâ in fumCopie
    [CO] (brusâ)
  • brusâCopie
    [CO] (finî dal dut)
    ha ridotto in cenere un'eredità = al à brusade une ereditât
  • dâ il fumCopie
    [CO] (bati dal dut)
    hanno ridotto in cenere tutti gli altri concorrenti = a àn dât il fum a ducj chei altris concorints
  • ridurre in frantumi
  • [CO] (cjale mandare in pezzi)
  • ridurre in poltiglia
  • mandâ in flics, smacaiâ, mandâ in fertaie, ridusi in çançarelis, sfracaiâCopie
    [CO] (fâ deventâ alc une pastele o minût tant che il polvar)
    ridurre in poltiglia le mele = ridusi i miluçs in çançarelis
  • sfracaiâ, cuinçâCopie
    (ridusi cdn. malementri par vêlu pestât une vore)
    ha esagerato a picchiarlo, lo ha ridotto in poltiglia = al à esagjerât a pacâlu, lu à sfracaiât

monolengâl

taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Dividi alc in plui parts o tocs cuntune lame o cuntun altri imprest uçât
sinonims
esemplis
"al començà a taiâ la polente, che anzit e jere za un pôc disfredade"
gjavât fûr di "Chei di Martrent" di Riedo Pup
"la fieste e sarès tacade, e tal tunel cualchidun al varès taiât il nastri ros e blanc"
gjavât fûr di "Fieste di inaugurazion" di Agnul di Spere
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Jessi uçât (ass.)
esemplis
"i pareve parfin che il falcet no i taiàs. E alore al decidè di dâi une batude"
gjavât fûr di "I furlans e la creance" di Riedo Pup
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Fâ une feride
sinonims
esemplis
"[i doi partigjans presonîrs] al somee che no capissin ce che al sta par tocjâur. Il filistrin ur taie la piel des mans, il sanc al gote sui bregons"
gjavât fûr di "Par stradis lungjis" di Alan Brusini
"o vês dafâ cun nô! Us taìn il gargat cu la massanghe"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Fâ une operazion chirurgjiche (fam.)
sinonims
operâ, intervignî, incidi
esemplis
" la comari, corude, le à fate puartâ di corse tal ospedâl; bisugnave taiâ, se no il frut nol sarès vignût fûr di chel cuarp intorteât"
gjavât fûr di "Cui si jerial impaçât cun Modestute?" di Pieri Menis
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Fâ il tai di vegjetazion, par racueile, par vê materiâl o par netâ un puest
sinonims
boscâ, butâ jù, çoncjâ, seâ, tirâ jù, tolpâ
esemplis
"al è il forment di taiâ, il sorc di ledrâ, cualchi cjamput di seâ"
gjavât fûr di "Lis predicjis dal muini" di Josef Marchet
""Lisute, a son di taiâ ducj i olnârs de Spilungje. . scrîf a Poldo che o vin dibisugne di lui…""
gjavât fûr di "La fie çuete" di Maria Forte
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Scurtâ cjavei, barbe e v.i.
sinonims
esemplis
"ancje tal taiâ i cjavei si à di vê stîl, bon gust e... personalitât"
gjavât fûr di "Giancarlo barbîr di Vil di Var" di Publicitat
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Movi o movisi suntune superficie o intun spazi compagn che se e fos une lame che le taie (fig.)
sinonims
esemplis
""Cheste e je une tiere lontane, dotôr. [...] Cussì o vin imparât a vivi cence parons". Pieri ogni tant tal fevelâ al taie l'aiar cu lis mans"
gjavât fûr di "I forescj" di Alan Brusini, Gian Paolo Linda
"il berlâ lunc come un lament des pioris al taiave l'aiar come lamis di açâl"
gjavât fûr di "Clâr e scûr" di Pieri Somede dai Marcs
"vele la bale che e incrose il cjamp, che lu scjavace, che lu taie par dret e par stuart, che e cole tal pît dal centriatac"
gjavât fûr di "Donald dal Tiliment" di Stiefin Morat
"cumò barcjis a taiavin lizeris la aghe"
gjavât fûr di "Int no consumade" di Agnul di Spere
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (sart.) Fâ i tocs di dâ dongje par fâ un vistît (ancje ass.)
esemplis
"la sartore le indreçave, po, e taiave, e ingasiave, e inflochetave"
gjavât fûr di "Cjase di Dalban" di Maria Forte
"mê bisnone e jere buine di taiâ e cusî, come in scuasit dutis lis fameis di une volte, e cussì di un capotat vecjo a fasevin un capotut pai fruts"
gjavât fûr di "Sul florî" di AAVV
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Impedî, interompi un passaç (fig.)
sinonims
esemplis
"[i ongjars] a tornarin plui voltis cence che mai Berengari ur taiàs il pas"
gjavât fûr di "Cuintristorie dal Friûl fin sot la Italie" di Josef Marchet
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Passâ tal mieç
esemplis
"a strada da la Clausina a taa la mont a dret da la vila, fin sot Colventous"
gjavât fûr di "Li Clausini" di Novella Cantarutti
"la lavie sute dal Cuar e taiave i cjamps di sclavueç, sute e orlade des ramis zalis des agaciis"
gjavât fûr di "Vivi a Codroip" di Agnul di Spere
taiâ v.intr.
(ta-iâ)
Passâ par une vie plui curte
esemplis
"al tacà a lâ jù di chê altre bande de culine, jenfri roncs e cjasâi. Si podeve rivâ prime taiant pai cjamps"
gjavât fûr di "Prime di sere" di Carlo Sgorlon
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Causâ une riduzion, ancje fin a fâ sparî
esemplis
"i ents publics finanziadôrs, cu la sole ecezion de L.R. 3/2002, a àn taiât lis cifris a disposizion pe politiche linguistiche in pro de lenghe furlane"
gjavât fûr di "Efiets economics e ocupazionâi des leçs di tutele de lenghe furlane" di Sandri Carrozzo, Linda Picco
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
Scancelâ cuntune linie alc intun scrit o intun elenc
sinonims
cancelâ, cassâ, disnotâ, gjavâ vie, scancelâ, taiâ fûr
esemplis
"une strisse di lapis blu e taiave chês letaris, e insom de pagjine al jere metût un biel cuatri scrit in ros"
gjavât fûr di "Un cuatri in italian" di Pieri Somede dai Marcs
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (ores.) Dâ a une piere preziose une cierte forme gjavant cierts tocs
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (enol.) Misturâ un vin lizêr cuntun altri di plui gradazion par miorâ lis sôs cualitâts e fâlu deventâ plui bon
esemplis
"chest vin [la pulie] si doprave par “taiâ” i vins locâi, che in chê epoche a jerin mancul alcolics"
gjavât fûr di "Storie curte de vît in Friûl" di Enrico Peterlunger
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (sport) Intal balon, dâ ae bale une traietorie curve dantji une pidade cu la part esterne dal pît par che e ziri ancje su se stesse
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (zûcs) Intai zûcs, alçâ une part dal mac des cjartis e cambiâ di puest, un parsore di chel altri, i doi macuts che si formin, prin di dâlis fûr
taiâ v.tr.
(ta-iâ)
[TS] (inform.) Intun program di elaborazion di dâts, gjavâ di un document un bloc di dâts, copiantlu intun spazi di memorie di pueste
detulis
"a Sant Blâs il frêt al taie il nâs"
"cui che al met il cjâf sul çoc i ven taiât"
"cui che al taie il nâs al insangane la bocje"
"dal çoc si taie la stiele"
"il ramaç si taie dal arbul"
"la lenghe des feminis e je come lis fuarpiis: o che a taie o che e sbuse"
"la lenghe no à vues ni ponte ma tant e taie e a cûs"
"misurâ trê voltis prin di taiâ une"
"no si taie mai l'arbul cuntun sôl colp"
"no stâ taiâ l'arbul che ti à parât de ploie"
"pariti lenghe se no ti tai"
"taiât che mi àn il cjâf, o ai in cûl che mal tornin a tacâ sù"
"taiât il morâr, e cesse la ombrene"
"tor di un len si taie tantis stielis"
torne sù
torne sù