Tu âs cirût la peraule
Tu âs cirût la peraule
terra
torne indaûr

bilengâl

terra s.f.
  • 1

    s.f. tiere Copie

    (mont concret in confront cul cîl o cul mont sorenaturâl)
    gloria Dio e pace in terra = glorie a Diu e pâs in tiere

    s.f. Tiere Copie

    [FO], [TS] astron. (spec. cu la iniz. maiusc., planet dal sisteme solâr li che al vîf l'om)
    la massa della Terra = la masse de Tiere
  • 2

    s.f. tiere Copie

    [FO] (complès des tieris fûr di mâr)
    viaggiare per terra e per mare = viazâ par tiere e par mâr

    s.f. sut, tiere Copie

    (in oposizion al mâr, tiereferme)
    la nave ha toccato terra = la nâf e a tocjât tiere
  • 3

    s.f. tiere Copie

    [FO] (teritori)
    una terra selvaggia = une tiere salvadie

    s.f. paîs, tiere, nazion Copie

    (patrie)
    la mia terra è il Friuli = la mê tiere e je il Friûl
  • 4

    s.f. tiere Copie

    [CO] (dute la int dal mont)
    la pace è un sogno di tutta la terra = la pâs e je un sium di dute la tiere
  • 5

    s.f. tiere Copie

    [CO] (superficie li che si cjamine, si cor e v.i.)
    l'attaccante si è buttato a terra = l'atacant si è butât par tiere
  • 6a

    s.f. tiere Copie

    [FO] (materie friabile dal strât superficiâl dal mont)
    avere le scarpe sporche di terra = vê lis scarpis sporcjis di tiere
    terra da mettere nel vaso dei fiori = tiere di meti tal vâs des rosis
  • 6b

    s.f. colt, teren, tiere Copie

    [FO] (tiere di coltâ)
    terra grassa = tiere grasse oppure tierone
    terra magra = tiere magre oppure tierute

    s.f. campagne, taviele, tiere Copie

    (zone di terens lavorâts dulintor di une vile, regjon agricule)
    queste terre sono i prati posseduti dalla comunità del villaggio = chest toc di taviele a son lis comugnis
  • 6c

    s.f. teren, tiere Copie

    [FO] (toc di tiere)
    una casa con molta terra intorno = une cjase cun tante tiere ator
  • 7

    s.f. tiere Copie

    [CO] (cualsisei polvar doprât tant che colôr)
    terra ocra = tiere auriane

    s.f. tiere Copie

    (ancje s.m.inv., colôr che si gjave di chei polvars)
  • 8

    s.f. masse, tiere Copie

    [TS] eletr. (teren tant che condutôr di potenziâl zero)

    s.f. masse, tiere Copie

    (par metonimie, fîl di colegament a tiere)
  • 9

    s.f. Tiere Copie

    [TS] mitol. (divinitât dai cjamps di Rome antighe)
  • 10

    s.f. tiere Copie

    [TS] filos. (te filosofie antighe, un dai cuatri elements fondamentâi dutune cun aiar, aghe e fûc)
  • 11

    s.f. tiere Copie

    [TS] astrol. (element dai segns zodiacâi dal Capricorni, dal Taur e de Vergjin)

locuzions

    a fior di terra
  • a fîl di tiereCopie
    [CO] (su la superficie dal teren)
    spuntare a fior di terra = vignî sù a fîl di tiere
  • a terra
  • flap, par tiereCopie
    [CO] (disglonfât)
    la gomma della bici è a terra = la gome de bici e je flape
  • jù di suste, jùCopie
    [CO] (mâl cul fisic, cul spirt, cui bêçs)
    ti vedo a terra = ti viôt jù
  • abbandonare questa terra
  • lâ ta chel altri mont, lassâ chest montCopie
    [CO] (murî)
  • ai quattro angoli della Terra
  • par ogni bande, ai cuatri cjantons de Tiere, pardutCopie
    [CO] (-)
    viaggiò ai quattro angoli della Terra = al viazà ai cuatri cjantons de Tiere oppure pardut
  • andare a far terra per ceci
  • lâ a coltâ lis urtiis, lâ a fâ mantiis di bocâl, lâ a cjalâ il lidric pal poc, lâ in spie al farc, lâ a viodi la jerbe de bande des lidrîs, lâ a fâ tiere di bocâiCopie
    [CO] (murî)
    nessuno pensava che se ne sarebbe andato a far terra per ceci = nissun nol pensave che al sarès lât a coltâ lis urtiis
  • battere il culo in terra
  • bati il cûl par tiere, lâ cul cûl par tiere, finî cul cûl par tiereCopie
    [CO] (fâ un erôr, falâ in alc)
    ci ha provato, ma ha finito per battere il culo in terra = al à provât, ma al è lât cul cûl par tiere
  • braccio di terra
  • striche di tiereCopie
    [CO] (striche di tiere che si slungje tal mâr)
  • bruciare la terra sotto i piedi
  • brusâ la tiere sot i pîtsCopie
    [CO] (jessi in pericul, vê premure di lâ vie)
    non poteva restare, gli bruciava la terra sotto i piedi = nol podeve restâ, i brusave la tiere sot i pîts
  • buttare a terra
  • [CO] (cjale buttare giù)
  • col culo a, per terra
  • cul cûl par tiereCopie
    [CO] (in miserie, mal metût)
    era finito col culo per terra = al jere finît cul cûl par tiere
  • collegamento a terra
  • colegament a tiereCopie
    [TS] eletr. (contat cu la tiere di un pont di un circuit eletric)
  • con i piedi per terra
  • cui pîts par tiereCopie
    [CO], [TS] (in maniere pragmatiche)
    devi stare con i piedi per terra! = tu âs di stâ cui pîts par tiere!
  • cui pîts par tiereCopie
    [CO] (concret, pragmatic)
    una persona con i piedi per terra = un cui pîts par tiere
  • conduttore di terra
  • condutôr di tiereCopie
    [TS] eletr. (condutôr metût inte tiere pe metude a tiere di un implant eletric)
  • dono della terra
  • regâl de tiereCopie
    [CO] (prodot agricul)
    il mais, dono della terra = la blave, regâl de tiere
  • faccia a terra
  • panze jù, jù cu la panze, panze injù, jù cu la muse, muse jù, jù distirâtsCopie
    [CO] (ordin di distirâsi a panze injù)
    tutti faccia a terra! = ducj jù distirâts!
  • gettare a terra
  • [CO] (cjale buttare a terra)
  • in piena terra
  • in tiere, sul terenCopie
    [CO] (di plante, tignude in tiere e no intun vâs)
    piantare un albero in piena terra = plantâ un arbul in tiere
  • in, per terra
  • par tiereCopie
    [CO] (a nivel di tiere)
    nessun problema, ci sediamo per terra = nuie pôre, si sentìn par tiere
  • la faccia della terra
  • [CO] (il mont intîr)
    non ce n'è di uguali sulla faccia della terra = no si cjate un compagn in dute la mari dal mont non ce n'è uno più bravo sulla faccia della terra = no 'nd è un plui gaiart sot ducj i cîi
  • lasciare questa terra
    lavorare la terra
  • lavorâ la tiere, lavorâ i cjampsCopie
    [CO] (fâ il contadin)
    mio nonno lavorava la terra = gno von al lavorave la tiere
  • macchina movimento terra
  • machine sgjavadoreCopie
    [TS] tecn. (ognidune des machinis fatis par sgjavâ tiere)
  • madre terra
  • mari tiereCopie
    [CO] (ancje cun iniz. maiusc., personificazion de tiere tant che mari de vite)
    tutti veniamo dalla Madre Terra = o vignìn ducj de Mari Tiere
  • mancare la terra sotto i piedi
  • mancjâ la tiere sot dai pîtsCopie
    [CO] (cjatâsi dut tun moment in dificoltât)
    è come se mi fosse mancata la terra sotto i piedi = al è tant che se mi ves mancjade la tiere sot dai pîts
  • messa a terra
  • colegament a tiere, metude e tiereCopie
    [CO], [TS] eletr. (colegament inte tiere di ogni condutôr di corint par dispierdi lis cjariis eletrichis e par che nol rivi a une tension pericolose pes personis in câs di vuast dal implant eletric)
  • mettere a terra
  • [CO], [TS] sport (cjale atterrare)
  • butâ jù, seâ lis gjambis, taiâ lis gjambisCopie
    [CO] (fâ colâ inte depression)
    la notizia lo ha messo a terra = la gnove lu à butât jù
  • meti a tiere, meti a masseCopie
    [TS] eletr. (colegâ un imprest eletric cul implant di tiere)
    mettere a terra l'impianto = meti l'implant a tiere
  • muovere cielo e terra
  • non stare né in cielo né in terra
  • no stâ ni in cîl ni in tiereCopie
    [CO] (jessi une assurditât, no vê nissune fonde)
    quello che dici non sta né in cielo né in terra = ce che tu disis nol sta ni in cîl ni in tiere
  • pancia a terra
  • [CO] (cjale ventre a terra)
  • per mare e per terra
  • par dret e par ledrôs, a man e a fûr, di ogni bande, par dilunc e par traviers, incà e inlà, parsore e parsot, par dret e par stuartCopie
    [CO] (in ogni lûc)
    cercare per mare e per terra = cirî a man e a fûr
  • piastra di terra
  • [TS] eletr. (cjale dispersore)
  • prendere terra
  • cjapâ tiere, tocjâ tiere, rivâ a tiereCopie
    (di avion, rivâ par tiere)
  • cjapâ tiere, tocjâ tiere, rivâ a tiereCopie
    [CO] (di nâf, rivâ in puart)
  • presa di terra
  • [TS] mec. (cjale presa diretta)
  • prese di tiereCopie
    [TS] eletr. (condutôr che cun chel si fâs il colegament a tiere di un dispositîf eletric)
  • radere a terra
  • [CO] (cjale radere al suolo)
  • raso terra
  • [CO] (cjale rasoterra)
  • scottare la terra sotto i piedi
  • brusâ la tiere sot dai pîtsCopie
    [CO] (sintîsi in pericul)
  • tenere i piedi a, in, per terra
  • tignî i pîts par tiere, stâ cui pîts par tiereCopie
    [CO] (jessi realist)
  • terra ballerina
  • tiere di taramotsCopie
    [CO] (tiere che e patìs taramots)
  • terra battuta
  • teragn, tiere batudeCopie
    [CO] (pressade cul frapegrave)
    una pista in terra battuta = une piste di teragn
  • terra bruciata
  • tiere brusadeCopie
    [CO] (teritori là che une armade e sdrume dut prin di ritirâsi e di lassâlu al nemì)
  • brusâtCopie
    [CO] (colôr maron scûr brusât, ancje adi.)
    color terra bruciata = colôr brusât
  • terra colorante
  • tiere coloranteCopie
    [CO], [TS] chim. (colorant naturâl gjavât di pieris, di minerâi, di tieris e v.i.)
  • terra d'ombra
  • tiere scureCopie
    [CO], [TS] petr. (cualitât di tiere auriane)
  • tiere scureCopie
    [CO] (il colôr di chê tiere, ancje adi.inv.)
  • terra decolorante
  • tiere discoloranteCopie
    [CO], [TS] chim. (ogni cualitât di silicât di alumini plui idratât che lis arzilis e bon di supâ lis impurecis coloradis)
  • terra di conquista
  • tiere di concuisteCopie
    (setôr li che si pues fâ di parons cence nissune regule)
    l'Europa orientale oggi è terra di conquista del capitalismo = la Europe orientâl vuê e je tiere di concuiste dal capitalisim
  • tiere di concuisteCopie
    [CO] (paîs cjapât o ancjemò di cjapâ)
  • terra di nessuno
  • zone dai inciertsCopie
    (intal lengaç gjornalistic, part di eletôrs che no àn fate une sielte politiche definide)
    cercare di farsi eleggere nella terra di nessuno = cirî di fâsi elei te zone dai incierts
  • tiere di nissunCopie
    [CO] (teritori tra dôs armadis in vuere)
  • terra di riferimento
  • tiere di riferimentCopie
    [TS] eletron. (sisteme speciâl di condutôrs cun prese di tiere, par dispositîfs di precision)
  • terra di Siena
  • [TS] petr. (colorant fra il zâl, il ros e il maron, gjavât di tieris des bandis di Siene)
  • auriane scûrCopie
    [CO] (colôr tra il zâl e il maron, avonde scûr)
    un bel cappotto terra di Siena = un biel capot colôr auriane scûr
  • terra gialla
  • [CO] (cjale ocra)
  • terra matta
  • [CO] (cjale terra ballerina)
  • terra promessa
  • tiere promesseCopie
    [CO] (la tiere bibliche prometude dal Signôr al popul di Israêl)
    Israele giunse nella terra promessa = Israêl al rivà te tiere promesse
  • tiere promesseCopie
    [CO] (tiere une vore buine)
  • maneCopie
    [CO] (un ben tant bramât)
  • tiere promesseCopie
    [CO] (cualitât di ue di taule cui raps une vore luncs)
  • Terra Santa
  • Tiere SanteCopie
    [CO] (i lûcs de Palestine li che al vivè Crist)
    i pellegrinaggi in Terra Santa = i pelegrinaçs in Tiere Sante
  • terra terra
  • di dozene, di casson, di ordenariCopie
    (ancje loc.av.)
    ragionare terra terra = resonâ di ordenari
  • ordenariCopie
    (di cdn. masse triviâl)
    è uno terra terra = al è un ordenari
  • di dozene, di casson, ordenariCopie
    [CO] (di alc masse triviâl)
    affermazioni terra terra = afermazions di casson
  • terra vergine
  • cjamp vergjinCopie
    (setôr, aspiet, cjamp ancjemò no studiât o frontât)
  • tiere vergjineCopie
    [CO] (regjon inmò incontaminade)
    l'esplorazione delle terre vergini = la esplorazion des tieris vergjinis
  • toccare terra
  • cjapâ tiere, tocjâ tiereCopie
    (di velivul, rivâ a tiere)
  • tocjâ tiere, rivâ a tiere, rivâ a riveCopie
    [CO] (di barcje, rivâ)
  • ventre a terra
  • [CO] (svelt tal cori)
    correre ventre a terra = cori tant che un fuset oppure come un jeur oppure tant che une sclopetade
  • a panze injùCopie
    [CO], [TS] (jù par tiere)
    stendersi ventre a terra = distirâsi a panze injù
  • zappare la terra
  • sapâ la tiere, lavorâ la tiere, lavorâ i cjampsCopie
    [CO] (fâ il contadin)

monolengâl

sut adi.
No bagnât
sinonims
sec, suiât
esemplis
"si cambiarin dal dut, par sintîsi intor vistîts suts e cjalts"
gjavât fûr di "Ombris tal infinît" di Carlo Sgorlon
"il modon, di grîs, al deventave zalut, sut"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
sut adi.
Di flums, lâts, e v.i., cence aghe
sinonims
incandît, incantesemât, suiât
esemplis
"a jerin i cjamps di blave cui penacs fers te canicule, e la lavie sute dal Cuar e taiave i cjamps di sclavueç"
gjavât fûr di "Vivi a Codroip" di Agnul di Spere
sut adi.
Cence umiditât o cun pocje umiditât
esemplis
"[lis corints di Est e Nordest] a menin aiar sut, che al puarte biel timp, ma vie pal Invier l'aiar al pues jessi ancje une vore frêt"
gjavât fûr di "Notis di meteorologjie pal Friûl - Vignesie Julie" di Stefano Micheletti, Marcellino Salvador
"une nêf sute, farinose e veve scomençât a colâ, fisse fisse, mulinade, sburtade dal tramontan e de buere"
gjavât fûr di "Nardon e Vigjute di Nani" di Pieri Somede dai Marcs
sut adi.
Di materiâl o sostance, che nol è plui licuit o viscôs
sinonims
esemplis
"spietâ fin che la cole no je sute"
sut adi.
Di cuarp o part dal cuarp, no gras (fig.)
sinonims
svelt, slançôs, smilç, snel, sclagn, magri
esemplis
"al cjatave la Menie simpri in gjambe tes voris. Une femine alte e sute, cu la cotule simpri tirade sù in code par no poçolâsi"
gjavât fûr di "La fie çuete" di Maria Forte
sut adi.
Cence elements decoratîfs in plui (fig.)
sinonims
esemplis
" la forme sute dal stîl legjislatîf"
gjavât fûr di "Memoriis di politiche linguistiche" di Adrian Cescje
sut adi.
Cence bêçs, (fig.)
sut s.m.
Dome sing., teren no bagnât o ambient cun pocje umiditât
sinonims
sec
esemplis
"colomps e cisilis / e svolin pardut, / becolin e cirin / tal umit, tal sut, / e van a passon / par ogni cianton"
gjavât fûr di "Te cort" di Enrico Fruch
sut s.m.
Timp meteorologjic cence precipitazions e cence umiditât
esemplis
"il sut di l'an passât nus à fiscâts… Timp di fam…"
gjavât fûr di "La aghe da pît la cleve" di Dino Virgili
"o cetant buine chê ploie dopo tant sut"
gjavât fûr di "La ultime firme de mê podestarie" di Pieri Somede dai Marcs
detulis
"cuant che al cjante il cuc, une dì ploie, une dì sut"
"cuant che il poç al è sut, si sa trop che e vâl la aghe"
"Diu nus vuardi dal sut tra lis dôs madonis"
"Diu nus vuardi simpri dal sut"
"la canicule se e cjate bagnât e lasse bagnât, se e cjate sut e lasse sut"
"lune di brume mieze sute e mieze bagnade"
"Març sut, Avrîl bagnât, Mai temperât, beât chel che al varà semenât"
"sut di Zenâr al jemple il granâr"
"ulîf bagnât, ûfs suts; ulîf sut, ûfs bagnâts"
torne sù
torne sù